Học sinh ở Quảng Trị 'hồi sinh' chữ Brũ - Vân Kiều bằng mô hình sáng tạo

GD&TĐ - Trăn trở về nguy cơ mai một, nhóm học sinh ở Quảng Trị đã chủ động khơi dậy và lan tỏa chữ viết Brũ - Vân Kiều ngay trong môi trường học đường.



Dựng góc văn hóa "cứu" chữ dân tộc

Gần 40 năm xây dựng và phát triển, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT Nam Quảng Trị là mái trường chung của học sinh vùng miền núi.

Trường có phần lớn là con em đồng bào Brũ - Vân Kiều, cùng một số dân tộc như Tà Ôi, Thái… theo học.

Bên cạnh nhiệm vụ triển khai Chương trình GDPT 2018, nhà trường còn chú trọng các hoạt động giáo dục đặc thù theo Thông tư 04/2023/TT-BGDĐT, nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa và phát triển kỹ năng cho học sinh người dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, thực tế đặt ra không ít thách thức, khi nhiều học sinh không còn biết đọc, biết viết chữ Brũ - Vân Kiều.



Nguyên nhân đến từ việc một số em không được học chữ viết dân tộc ở bậc THCS, trong khi môi trường sử dụng trong đời sống hằng ngày ngày càng thu hẹp. Ngôn ngữ – vốn là “linh hồn” của văn hóa nhưng đứng trước nguy cơ bị lãng quên ngay trong chính cộng đồng.

Từ thực tế đó, một nhóm học sinh lớp 12A3 (năm học 2025–2026) yêu văn hoá dân tộc, gồm Hồ Thị Linh Đa, Lê Thị Thanh Vân, Hồ Minh Tuấn, Hồ Văn Đạt, Hồ Thị Dừa, Hồ Thị Thanh Huyền… dưới sự hướng dẫn của cô giáo Nguyễn Thị Cẩm Hằng (giáo viên chủ nhiệm) đã chủ động triển khai các mô hình học tập, lan tỏa chữ viết Brũ - Vân Kiều trong toàn trường.

Không phải khẩu hiệu lớn lao, các mô hình được học sinh đưa ra cụ thể: mở lớp học chữ viết Brũ - Vân Kiều với sự hỗ trợ chuyên môn từ cô giáo Hồ Thị Tư – Hiệu trưởng Trường PTDTNT Hướng Hóa; tổ chức các buổi giao lưu văn hóa; thi thiết kế infographic tuyên truyền; xây dựng kênh “Nét đẹp văn hóa chữ viết Brũ - Vân Kiều”…

Mục tiêu xuyên suốt là giúp học sinh nắm những kiến thức cơ bản, từ đó tự tin sử dụng chữ viết dân tộc trong học tập và đời sống.

Cách làm này đáng chú ý ở chỗ, học sinh không chỉ là người tiếp nhận mà trở thành chủ thể sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa.



Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, đây là điểm chuyển rất thú vị từ “dạy cái có sẵn” sang “kích hoạt năng lực bảo tồn văn hóa từ bên trong người học”.

Không gian nhỏ, giá trị lớn

Điểm nhấn rõ nét nhất của mô hình là “Góc văn hóa Brũ - Vân Kiều” được đặt tại khu vực cầu thang tầng 1, nơi học sinh qua lại thường xuyên.

Tận dụng phòng tự quản, nhóm học sinh đã thiết kế không gian trưng bày, học tập chữ viết dân tộc với bảng tin theo chủ đề, hình ảnh minh họa, sản phẩm sáng tạo được thay đổi theo tuần, theo tháng.

Không gian này nhanh chóng trở thành “điểm dừng chân” quen thuộc mỗi giờ ra chơi. Ở đó, chữ viết không còn là kiến thức khô cứng mà trở thành trải nghiệm trực quan, sinh động.



Những bảng tin chủ đề, như dịp 20/11 được thể hiện bằng chữ Brũ - Vân Kiều, vừa mang tính giáo dục vừa khơi gợi niềm tự hào văn hóa.

Song song với dựng góc văn hóa, nhóm học sinh còn biên soạn sổ tay học tập chữ viết Brũ - Vân Kiều với nội dung cô đọng: hệ thống chữ cái, cách viết, mẫu câu giao tiếp quen thuộc.



Những cuốn sổ tay giản dị nhưng hiệu quả, trở thành tài liệu tự học hữu ích, giúp học sinh tiếp cận ngôn ngữ truyền thống một cách dễ dàng hơn ngoài giờ lên lớp.

Điều đáng nói là mô hình không dừng ở hình thức trưng bày mà tạo ra tương tác thực sự.

Theo cô giáo Nguyễn Thị Cẩm Hằng, học sinh đã chủ động tìm hiểu, luyện viết, tham gia các hoạt động trải nghiệm.

Từ chỗ “không biết”, nhiều em bắt đầu nhận diện, đọc và viết được những nội dung cơ bản. Đây là chuyển biến mang tính nền tảng, không thể đo bằng phong trào bề nổi.

Tinh thần yêu quý ngôn ngữ truyền thống được lan tỏa mạnh mẽ, góp phần giữ gìn giá trị di sản ngôn ngữ của cộng đồng Brũ - Vân Kiều ngay trong môi trường học đường.

Hiệu quả của mô hình được ghi nhận khi đề tài “Bảo tồn và phát huy chữ viết Brũ - Vân Kiều cho học sinh thông qua các hoạt động giáo dục tại Trường PTDTNT THPT Nam Quảng Trị” đạt giải Nhì tại Cuộc thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật học sinh trung học cấp tỉnh năm học 2025–2026.



Thành quả này phản ánh rõ sự đầu tư nghiêm túc, đồng thời khẳng định hướng đi đúng của nhà trường và học sinh.

Câu chuyện từ Trường PTDTNT THPT Nam Quảng Trị đặt ra một vấn đề không mới nhưng cấp thiết trong việc bảo tồn văn hóa dân tộc trong trường học không thể chỉ dựa vào chương trình chính khóa. Nó cần những mô hình linh hoạt, sáng tạo, lấy học sinh làm trung tâm.

Và khi được trao cơ hội, học sinh hoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa.



“Góc văn hóa Brũ - Vân Kiều” không chỉ là một mô hình giáo dục, mà quan trọng hơn, học sinh đã nhận thức được nguy cơ mai một của văn hóa dân tộc để giữ lại “hồn chữ” cho cộng đồng mình.

Ông Nguyễn Thế Long, Hiệu trưởng Trường PTDTNT THPT Nam Quảng Trị, đánh giá: “Mô hình ‘Góc văn hóa Brũ - Vân Kiều’ không chỉ góp phần bảo tồn chữ viết dân tộc mà còn tạo môi trường học tập giàu bản sắc.

Việc đề tài đạt giải Nhì cấp tỉnh cuộc thi nghiên cứu KHKT là sự ghi nhận xứng đáng cho nỗ lực, sáng tạo của học sinh và giáo viên. Đồng thời khẳng định hướng đi đúng của nhà trường trong gắn giáo dục văn hóa dân tộc với hoạt động trải nghiệm, hình thành ý thức giữ gìn bản sắc cho học sinh.



Dựng góc văn hóa "cứu" chữ dân tộc

Gần 40 năm xây dựng và phát triển, Trường Phổ thông Dân tộc Nội trú THPT Nam Quảng Trị là mái trường chung của học sinh vùng miền núi.

Trường có phần lớn là con em đồng bào Brũ - Vân Kiều, cùng một số dân tộc như Tà Ôi, Thái… theo học.

Bên cạnh nhiệm vụ triển khai Chương trình GDPT 2018, nhà trường còn chú trọng các hoạt động giáo dục đặc thù theo Thông tư 04/2023/TT-BGDĐT, nhằm bảo tồn bản sắc văn hóa và phát triển kỹ năng cho học sinh người dân tộc thiểu số.

Tuy nhiên, thực tế đặt ra không ít thách thức, khi nhiều học sinh không còn biết đọc, biết viết chữ Brũ - Vân Kiều.



Nguyên nhân đến từ việc một số em không được học chữ viết dân tộc ở bậc THCS, trong khi môi trường sử dụng trong đời sống hằng ngày ngày càng thu hẹp. Ngôn ngữ – vốn là “linh hồn” của văn hóa nhưng đứng trước nguy cơ bị lãng quên ngay trong chính cộng đồng.

Từ thực tế đó, một nhóm học sinh lớp 12A3 (năm học 2025–2026) yêu văn hoá dân tộc, gồm Hồ Thị Linh Đa, Lê Thị Thanh Vân, Hồ Minh Tuấn, Hồ Văn Đạt, Hồ Thị Dừa, Hồ Thị Thanh Huyền… dưới sự hướng dẫn của cô giáo Nguyễn Thị Cẩm Hằng (giáo viên chủ nhiệm) đã chủ động triển khai các mô hình học tập, lan tỏa chữ viết Brũ - Vân Kiều trong toàn trường.

Không phải khẩu hiệu lớn lao, các mô hình được học sinh đưa ra cụ thể: mở lớp học chữ viết Brũ - Vân Kiều với sự hỗ trợ chuyên môn từ cô giáo Hồ Thị Tư – Hiệu trưởng Trường PTDTNT Hướng Hóa; tổ chức các buổi giao lưu văn hóa; thi thiết kế infographic tuyên truyền; xây dựng kênh “Nét đẹp văn hóa chữ viết Brũ - Vân Kiều”…

Mục tiêu xuyên suốt là giúp học sinh nắm những kiến thức cơ bản, từ đó tự tin sử dụng chữ viết dân tộc trong học tập và đời sống.

Cách làm này đáng chú ý ở chỗ, học sinh không chỉ là người tiếp nhận mà trở thành chủ thể sáng tạo và lan tỏa giá trị văn hóa.



Trong bối cảnh giáo dục hiện nay, đây là điểm chuyển rất thú vị từ “dạy cái có sẵn” sang “kích hoạt năng lực bảo tồn văn hóa từ bên trong người học”.

Không gian nhỏ, giá trị lớn

Điểm nhấn rõ nét nhất của mô hình là “Góc văn hóa Brũ - Vân Kiều” được đặt tại khu vực cầu thang tầng 1, nơi học sinh qua lại thường xuyên.

Tận dụng phòng tự quản, nhóm học sinh đã thiết kế không gian trưng bày, học tập chữ viết dân tộc với bảng tin theo chủ đề, hình ảnh minh họa, sản phẩm sáng tạo được thay đổi theo tuần, theo tháng.

Không gian này nhanh chóng trở thành “điểm dừng chân” quen thuộc mỗi giờ ra chơi. Ở đó, chữ viết không còn là kiến thức khô cứng mà trở thành trải nghiệm trực quan, sinh động.



Những bảng tin chủ đề, như dịp 20/11 được thể hiện bằng chữ Brũ - Vân Kiều, vừa mang tính giáo dục vừa khơi gợi niềm tự hào văn hóa.

Song song với dựng góc văn hóa, nhóm học sinh còn biên soạn sổ tay học tập chữ viết Brũ - Vân Kiều với nội dung cô đọng: hệ thống chữ cái, cách viết, mẫu câu giao tiếp quen thuộc.



Những cuốn sổ tay giản dị nhưng hiệu quả, trở thành tài liệu tự học hữu ích, giúp học sinh tiếp cận ngôn ngữ truyền thống một cách dễ dàng hơn ngoài giờ lên lớp.

Điều đáng nói là mô hình không dừng ở hình thức trưng bày mà tạo ra tương tác thực sự.

Theo cô giáo Nguyễn Thị Cẩm Hằng, học sinh đã chủ động tìm hiểu, luyện viết, tham gia các hoạt động trải nghiệm.

Từ chỗ “không biết”, nhiều em bắt đầu nhận diện, đọc và viết được những nội dung cơ bản. Đây là chuyển biến mang tính nền tảng, không thể đo bằng phong trào bề nổi.

Tinh thần yêu quý ngôn ngữ truyền thống được lan tỏa mạnh mẽ, góp phần giữ gìn giá trị di sản ngôn ngữ của cộng đồng Brũ - Vân Kiều ngay trong môi trường học đường.

Hiệu quả của mô hình được ghi nhận khi đề tài “Bảo tồn và phát huy chữ viết Brũ - Vân Kiều cho học sinh thông qua các hoạt động giáo dục tại Trường PTDTNT THPT Nam Quảng Trị” đạt giải Nhì tại Cuộc thi Nghiên cứu khoa học kỹ thuật học sinh trung học cấp tỉnh năm học 2025–2026.



Thành quả này phản ánh rõ sự đầu tư nghiêm túc, đồng thời khẳng định hướng đi đúng của nhà trường và học sinh.

Câu chuyện từ Trường PTDTNT THPT Nam Quảng Trị đặt ra một vấn đề không mới nhưng cấp thiết trong việc bảo tồn văn hóa dân tộc trong trường học không thể chỉ dựa vào chương trình chính khóa. Nó cần những mô hình linh hoạt, sáng tạo, lấy học sinh làm trung tâm.

Và khi được trao cơ hội, học sinh hoàn toàn có thể trở thành lực lượng nòng cốt trong việc gìn giữ bản sắc văn hóa.



“Góc văn hóa Brũ - Vân Kiều” không chỉ là một mô hình giáo dục, mà quan trọng hơn, học sinh đã nhận thức được nguy cơ mai một của văn hóa dân tộc để giữ lại “hồn chữ” cho cộng đồng mình.

Ông Nguyễn Thế Long, Hiệu trưởng Trường PTDTNT THPT Nam Quảng Trị, đánh giá: “Mô hình ‘Góc văn hóa Brũ - Vân Kiều’ không chỉ góp phần bảo tồn chữ viết dân tộc mà còn tạo môi trường học tập giàu bản sắc.

Việc đề tài đạt giải Nhì cấp tỉnh cuộc thi nghiên cứu KHKT là sự ghi nhận xứng đáng cho nỗ lực, sáng tạo của học sinh và giáo viên. Đồng thời khẳng định hướng đi đúng của nhà trường trong gắn giáo dục văn hóa dân tộc với hoạt động trải nghiệm, hình thành ý thức giữ gìn bản sắc cho học sinh.