GD&TĐ - Kỳ thi tốt nghiệp THPT thay đổi đáng kể, từ một mô hình cứng nhắc, đồng nhất trở nên linh hoạt hơn.
Sự chuyển mình của kỳ thi
Năm học 2024-2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hoàn tất chu trình triển khai. TS Scott McDonald, Khoa Kinh doanh (Trường ĐH RMIT Việt Nam) nhìn nhận, Kỳ thi tốt nghiệp THPT thay đổi đáng kể, từ một mô hình cứng nhắc, đồng nhất trở nên linh hoạt hơn.
Việc cho phép học sinh chọn môn thi phù hợp với sở trường được xem là bước tiến tích cực, mở ra hướng tiếp cận cá nhân hóa trong kỳ thi vốn hoàn toàn chuẩn hóa trước đây. “Việc đưa vào các môn thi tự chọn là bước cải tiến đáng kể, cho phép học sinh phát huy thế mạnh và lựa chọn những lĩnh vực mà các em tự tin nhất” - TS Scott McDonald bày tỏ.
Đồng quan điểm, ông Melvin Fernando, Trưởng phòng cấp cao phụ trách Hướng nghiệp và Quan hệ doanh nghiệp (Trường ĐH RMIT Việt Nam) nhận định rằng, cải cách lần này đã chuyển trọng tâm từ học thuộc lòng sang kiến thức ứng dụng và tư duy phản biện.
Học sinh được kỳ vọng sẽ thể hiện khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn, với định dạng bài thi thay đổi đáng kể trong các môn như Toán và Ngữ văn. “Những thay đổi này giúp đánh giá năng lực học sinh một cách thực chất hơn.
Từ trái qua: Ông Melvin Fernando, Tiến sĩ Scott McDonald, Tiến sĩ Jung Woo Han (Trường ĐH RMIT Việt Nam).
Có thể cải thiện điều gì?
TS McDonald cho rằng, mô hình kiểm tra truyền thống vốn nặng kiểu “được ăn cả ngã về không” và học thuộc lòng nên chưa đánh giá được việc học theo chiều sâu hay khả năng vận dụng thực tiễn.
“Phần lớn chúng ta học thuộc lòng kiến thức chỉ để đi thi, rồi vài tuần sau đó sẽ quên ngay. Vậy rốt cuộc, những bài kiểm tra đó đánh giá điều gì?" - TS McDonald nêu vấn đề, đồng thời đề xuất cách tiếp cận cân bằng hơn - giảm thiểu các câu hỏi trắc nghiệm và thay bằng những dạng đánh giá thông qua tình huống thực tế, bài tập phân tích, giải quyết vấn đề theo hoàn cảnh.
Theo TS McDonald, bậc phổ thông cần chú trọng hơn vào việc rèn luyện các kỹ năng nền tảng cho đại học và công việc, đặc biệt là tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.
Những kỹ năng này thường bị bỏ qua trong các kỳ thi truyền thống, nhưng lại là yếu tố then chốt cho thành công ở bậc đại học và trong công việc. “Nếu chúng ta chuyển trọng tâm từ học thuộc lòng sang tính ứng dụng, kỳ thi sẽ thực sự giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn cho những thử thách phía trước” - TS McDonald gợi mở.
Dù đánh giá cao những cải cách gần đây, ông Melvin Fernando cho rằng, vẫn còn dư địa để cải thiện. Ông đề xuất mở rộng hình thức đánh giá, giảm áp lực bằng các đợt kiểm tra thường xuyên trong năm học, lồng ghép các môn học tập trung vào nghề nghiệp như: kỹ năng sống, năng lực số hoặc khởi nghiệp, đồng thời đầu tư nhiều hơn vào sức khỏe tinh thần cho học sinh.
Theo ông Fernando, những thay đổi này không chỉ phản ánh đa dạng năng lực của học sinh, mà còn giúp giảm bớt áp lực nặng nề từ một kỳ thi duy nhất mang tính quyết định.
Dẫn ví dụ từ các nước lân cận, cụ thể là Hàn Quốc, TS Jung Woo Han, quyền Phó giám đốc phụ trách học thuật và chất lượng giảng dạy, Khối dịch vụ sinh viên và giáo dục (Trường ĐH RMIT Việt Nam) – chia sẻ, mô hình tuyển sinh đang thay đổi tại đất nước này, nơi ngày càng nhiều trường đại học xem xét thành tích của học sinh một cách toàn diện: từ quá trình học tập, hoạt động tình nguyện, dự án, vai trò lãnh đạo đến bài luận phản ánh bản thân bên cạnh kết quả học tập truyền thống.
Ngoài ra, Hàn Quốc còn có ngạch tuyển sinh riêng cho học sinh có thành tích nổi bật trong khoa học, thể thao hoặc nghệ thuật. Sự đa dạng hóa này giúp tăng tính công bằng trong tuyển sinh, giảm áp lực từ một kỳ thi duy nhất và khuyến khích học sinh phát triển toàn diện, gắn kết với cộng đồng.
TS Jung Woo Han khuyến nghị Việt Nam nên từng bước áp dụng mô hình đánh giá toàn diện, đặc biệt trong tuyển sinh đại học. Theo ông, cần có chính sách công nhận thành tích ngoài học thuật và hỗ trợ các trường phổ thông xây dựng hồ sơ học sinh xuyên suốt cấp học.
Việc mở rộng tiếp cận với dịch vụ tư vấn tâm lý, nhất là ở các khu vực nông thôn hoặc thiếu điều kiện, cũng rất cần thiết để đảm bảo nhìn nhận học sinh một cách toàn diện, chứ không chỉ với tư cách thí sinh.
Theo TS Jung Woo Han, Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là trọng tâm trong hệ thống giáo dục Việt Nam, nhưng cần phải chuyển đổi khi hướng tới tương lai. Một hệ thống đánh giá vừa ghi nhận thành tích, vừa khơi mở tiềm năng sẽ phản ánh đúng năng lực học sinh và quan trọng hơn, chuẩn bị cho các em thích nghi, phát triển trong một thế giới đang thay đổi không ngừng.
Thí sinh thi tốt nghiệp THPT năm 2025. Ảnh: Vân Anh.
Sự chuyển mình của kỳ thi
Năm học 2024-2025 đánh dấu cột mốc quan trọng khi Chương trình giáo dục phổ thông 2018 hoàn tất chu trình triển khai. TS Scott McDonald, Khoa Kinh doanh (Trường ĐH RMIT Việt Nam) nhìn nhận, Kỳ thi tốt nghiệp THPT thay đổi đáng kể, từ một mô hình cứng nhắc, đồng nhất trở nên linh hoạt hơn.
Việc cho phép học sinh chọn môn thi phù hợp với sở trường được xem là bước tiến tích cực, mở ra hướng tiếp cận cá nhân hóa trong kỳ thi vốn hoàn toàn chuẩn hóa trước đây. “Việc đưa vào các môn thi tự chọn là bước cải tiến đáng kể, cho phép học sinh phát huy thế mạnh và lựa chọn những lĩnh vực mà các em tự tin nhất” - TS Scott McDonald bày tỏ.
Đồng quan điểm, ông Melvin Fernando, Trưởng phòng cấp cao phụ trách Hướng nghiệp và Quan hệ doanh nghiệp (Trường ĐH RMIT Việt Nam) nhận định rằng, cải cách lần này đã chuyển trọng tâm từ học thuộc lòng sang kiến thức ứng dụng và tư duy phản biện.
Học sinh được kỳ vọng sẽ thể hiện khả năng giải quyết vấn đề thực tiễn, với định dạng bài thi thay đổi đáng kể trong các môn như Toán và Ngữ văn. “Những thay đổi này giúp đánh giá năng lực học sinh một cách thực chất hơn.
Từ trái qua: Ông Melvin Fernando, Tiến sĩ Scott McDonald, Tiến sĩ Jung Woo Han (Trường ĐH RMIT Việt Nam).
Có thể cải thiện điều gì?
TS McDonald cho rằng, mô hình kiểm tra truyền thống vốn nặng kiểu “được ăn cả ngã về không” và học thuộc lòng nên chưa đánh giá được việc học theo chiều sâu hay khả năng vận dụng thực tiễn.
“Phần lớn chúng ta học thuộc lòng kiến thức chỉ để đi thi, rồi vài tuần sau đó sẽ quên ngay. Vậy rốt cuộc, những bài kiểm tra đó đánh giá điều gì?" - TS McDonald nêu vấn đề, đồng thời đề xuất cách tiếp cận cân bằng hơn - giảm thiểu các câu hỏi trắc nghiệm và thay bằng những dạng đánh giá thông qua tình huống thực tế, bài tập phân tích, giải quyết vấn đề theo hoàn cảnh.
Theo TS McDonald, bậc phổ thông cần chú trọng hơn vào việc rèn luyện các kỹ năng nền tảng cho đại học và công việc, đặc biệt là tư duy phản biện và năng lực giải quyết vấn đề.
Những kỹ năng này thường bị bỏ qua trong các kỳ thi truyền thống, nhưng lại là yếu tố then chốt cho thành công ở bậc đại học và trong công việc. “Nếu chúng ta chuyển trọng tâm từ học thuộc lòng sang tính ứng dụng, kỳ thi sẽ thực sự giúp học sinh chuẩn bị tốt hơn cho những thử thách phía trước” - TS McDonald gợi mở.
Dù đánh giá cao những cải cách gần đây, ông Melvin Fernando cho rằng, vẫn còn dư địa để cải thiện. Ông đề xuất mở rộng hình thức đánh giá, giảm áp lực bằng các đợt kiểm tra thường xuyên trong năm học, lồng ghép các môn học tập trung vào nghề nghiệp như: kỹ năng sống, năng lực số hoặc khởi nghiệp, đồng thời đầu tư nhiều hơn vào sức khỏe tinh thần cho học sinh.
Theo ông Fernando, những thay đổi này không chỉ phản ánh đa dạng năng lực của học sinh, mà còn giúp giảm bớt áp lực nặng nề từ một kỳ thi duy nhất mang tính quyết định.
Dẫn ví dụ từ các nước lân cận, cụ thể là Hàn Quốc, TS Jung Woo Han, quyền Phó giám đốc phụ trách học thuật và chất lượng giảng dạy, Khối dịch vụ sinh viên và giáo dục (Trường ĐH RMIT Việt Nam) – chia sẻ, mô hình tuyển sinh đang thay đổi tại đất nước này, nơi ngày càng nhiều trường đại học xem xét thành tích của học sinh một cách toàn diện: từ quá trình học tập, hoạt động tình nguyện, dự án, vai trò lãnh đạo đến bài luận phản ánh bản thân bên cạnh kết quả học tập truyền thống.
Ngoài ra, Hàn Quốc còn có ngạch tuyển sinh riêng cho học sinh có thành tích nổi bật trong khoa học, thể thao hoặc nghệ thuật. Sự đa dạng hóa này giúp tăng tính công bằng trong tuyển sinh, giảm áp lực từ một kỳ thi duy nhất và khuyến khích học sinh phát triển toàn diện, gắn kết với cộng đồng.
TS Jung Woo Han khuyến nghị Việt Nam nên từng bước áp dụng mô hình đánh giá toàn diện, đặc biệt trong tuyển sinh đại học. Theo ông, cần có chính sách công nhận thành tích ngoài học thuật và hỗ trợ các trường phổ thông xây dựng hồ sơ học sinh xuyên suốt cấp học.
Việc mở rộng tiếp cận với dịch vụ tư vấn tâm lý, nhất là ở các khu vực nông thôn hoặc thiếu điều kiện, cũng rất cần thiết để đảm bảo nhìn nhận học sinh một cách toàn diện, chứ không chỉ với tư cách thí sinh.
Theo TS Jung Woo Han, Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn là trọng tâm trong hệ thống giáo dục Việt Nam, nhưng cần phải chuyển đổi khi hướng tới tương lai. Một hệ thống đánh giá vừa ghi nhận thành tích, vừa khơi mở tiềm năng sẽ phản ánh đúng năng lực học sinh và quan trọng hơn, chuẩn bị cho các em thích nghi, phát triển trong một thế giới đang thay đổi không ngừng.
Phát động cuộc thi “Mình Cùng Sống Xanh” mùa 2 sáng tạo tranh về bảo vệ môi trường
GD&TĐ - Báo Giáo dục và Thời đại, Cầu Vồng Tuổi thơ phối hợp Elmich Việt Nam phát động cuộc thi “Mình Cùng Sống Xanh” - Mùa 2, khơi dậy tình yêu thiên nhiên và kết nối gia đình qua hành trình sáng tạo.
2026-10-15 08:51
Giảng viên RMIT trực tiếp giảng dạy chương trình AI cho sinh viên DTTS
GD&TĐ - Ngày 17/10 tới đây, tại Trường Đại học Đà Lạt, Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức Lễ khai giảng Chương trình nâng cao năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) cho người học dân tộc thiểu số.
2026-10-15 08:50
Nâng cao chất lượng giáo dục từ đổi mới dạy học ngoại ngữ và AI
GD&TĐ - Trường Tiểu học Thành Công phát huy năng lực đội ngũ, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí AI và ngoại ngữ, nâng cao chất lượng giáo dục.
2026-10-15 08:50
Bước đi tiên quyết đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học
GD&TĐ - Khi tiếng Anh từng bước trở thành ngôn ngữ thứ hai trong trường học, chuẩn hóa năng lực người học là cơ sở theo dõi tiến bộ và định hướng lộ trình phát triển phù hợp.
2026-10-15 08:50
Hành trình ‘gieo chữ, trao nghề’ và bệ phóng sinh kế cho lao động vùng xa TP Huế
GD&TĐ - Một địa điểm dạy học văn hóa kết hợp dạy nghề đã giúp nâng cao tỷ lệ tốt nghiệp, đỗ đại học lẫn tạo sinh kế cho học sinh, học viên vùng xa TP Huế.
2026-10-15 08:49
Đại học Kinh tế Quốc dân khai giảng khóa đào tạo lãnh đạo điều hành cao cấp NEU
GD&TĐ - Khóa đào tạo “Lãnh đạo điều hành cao cấp NEU” được khai giảng ngày 13/10 cho 88 học viên là những nhà lãnh đạo, nhà quản lý và doanh nhân đến từ các doanh nghiệp, tổ chức thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau là cựu sinh viên, học viên của Đại học Kinh tế Quốc dân.
2026-10-15 08:49
Trường nghề đổi mới phương pháp đào tạo, đáp ứng thị trường lao động
GD&TĐ - Trường Cao đẳng Kỹ thuật Công nghệ Sơn La đổi mới phương pháp đào tạo, để phù hợp với yêu cầu thị trường lao động, nâng cao nguồn nhân lực.
2026-10-15 08:49
Đưa cơ hội việc làm đến gần người lao động ở cơ sở
GD&TĐ - Các phiên giao dịch việc làm ở Phú Thọ, Tuyên Quang giúp người lao động tiếp cận thông tin tuyển dụng, học nghề và lựa chọn công việc phù hợp.
2026-10-15 08:48
Ứng dụng AI trong giáo dục, lớp học sôi nổi hơn chưa chắc học sinh 'học tốt hơn'
GD&TĐ - Công nghệ thực sự tạo ra giá trị khi được tích hợp vào thiết kế học tập, có sự tham gia của giáo viên, được đánh giá bằng những thay đổi thực chất.
2026-10-15 08:47
Tài liệu giáo dục mầm non được Trường Đại học Sư phạm Hà Nội thẩm định
GD&TĐ -Mới đây, hai bộ tài liệu giáo dục mầm non do Tổ chức VVOB phát triển đã được ĐH Sư Phạm Hà Nội công nhận đủ chuẩn sử dụng, góp phần nâng cao năng lực cho giáo viên và cán bộ quản lý toàn quốc.
