Thương nhớ Tết xưa

GD&TĐ - Mỗi độ xuân đến, những kỷ niệm vẫn neo đậu trong tâm trí tôi được dịp trở lại.



Đó là kỷ niệm về những cái Tết khi tôi còn là đứa trẻ ở thập niên cuối của thế kỷ XX.

Quê tôi là một làng quê ở miền Bắc, nghề nông là nghề chủ đạo, truyền từ đời này sang đời khác. Vùng quê thuần nông của tôi có những con người cần cù, thức khuya dậy sớm quanh năm bán mặt cho đất bán lưng cho trời nhưng đã thành lệ cứ đến ngày Hai mươi tám tháng Chạp, người người, nhà nhà đều gác lại công việc đồng áng để chuẩn bị đón Tết.

Không ra đồng, cái cày, cái cuốc được nghỉ ngơi còn người nhà nông như bố mẹ tôi lại tất bật dọn dẹp, sắm sanh, chu toàn cho cái Tết của gia đình mình được tươm tất.

Tôi nhớ, phiên chợ Buộm cuối năm diễn ra vào ngày Hai mươi tám tháng Chạp, tôi được mẹ dẫn đi chợ Tết. Đôi mắt tôi choáng ngợp trước các mặt hàng Tết được bày bán la liệt từ ngoài đến trong chợ. Ngày đó hầu như trẻ con chúng tôi phải chờ đợi cả năm mới được bố mẹ mua cho tấm áo mới để mặc đi chơi Tết vậy nên hàng quần áo người xem, người mua đông như nêm.

Cái cảm giác sung sướng, ôm chặt tấm áo mới mẹ mua cho mình trong phiên chợ cuối năm đến nay vẫn còn vẹn nguyên trong tôi. Qua hàng quần áo mẹ kéo tôi len lỏi ra chỗ bán bánh kẹo. Những hộp mứt Tết vuông vức màu đỏ in cành đào có dòng chữ Chúc mừng năm mới hấp dẫn đến mức tôi cứ nhìn như dán mắt, mãi không thôi.

Chắc khi ấy mẹ tôi cũng chẳng dư tiền nên bà chỉ nhặt hộp mứt Tết và bảo “mua để ban thờ” rồi kéo tay tôi sang hướng khác. Dù hơi hẫng hụt khi không thấy mẹ mua nhiều kẹo bánh nhưng tôi vẫn vui khi hộp mứt Tết tôi rất thích đã nằm chễm chệ trong quang gánh của mẹ.

Thỉnh thoảng mẹ gặp người quen, bà đỗ lại chuyện trò, những lúc ấy tôi không phải chăm chú bước theo mẹ nên ánh mắt được tự do quan sát không khí náo nhiệt của chợ Tết trong lòng rộn ràng khó tả. Sau này tôi mới nhận ra đó là hương vị rất riêng của chợ quê ngày Tết mà đến giờ tôi vẫn không quên.

Tết đến, quê tôi có lệ “đụng lợn”. “Đụng lợn” là cách gọi vài ba gia đình rủ nhau thịt chung một con lợn đã nuôi cả năm để ăn Tết. Ngày Hai mươi tám tháng Chạp, chi chòm nào cũng ngả lợn ra đụng, tiếng eng éc rộn cả xóm làng.

Người lớn bận bịu luôn chân luôn tay chia phần, sắt miếng, trẻ con như chúng tôi lăng xăng chạy nhảy nô đùa trên tay phập phồng những quả bóng bay xanh đỏ mẹ mua cho khi đi chợ Tết. Không khí Tết, hương vị Tết tràn ngập từ những thời khắc như thế.

Tôi nhớ những ngày cuối năm, con mương chảy quanh làng qua mùa khô được nạo vét dọn dẹp sạch sẽ, nước dẫn về đầy ăm ắp. Những ngày này, con mương trở thành nơi tụ họp của cả làng.

Khúc trên, có người mang lá dong lau rửa, khúc dưới có người đem quần áo, chăn màn giặt giũ rồi lỉnh kỉnh đồ đạc tráng trôi... Dù vậy nước vẫn chảy theo dòng và trong leo lẻo. Cả một khúc mương dài, người nào việc nấy tiếng cười nói rổn rảng, náo động một góc quê.

Thời gian của những ngày áp Tết không đo đếm bằng giây bằng phút mà đo đếm bằng tâm trạng. Háo hức nhất là tâm trạng của những đứa trẻ như chúng tôi. Những ngày áp Tết ngày như trôi nhanh hơn. Tôi thấy mẹ vừa tất bật vừa than thở: “Ngày đi tháng chạy năm bay. Việc chưa xong, mà đã hết ngày rồi”.

Than là than thế chứ mẹ vẫn cắt đặt chị em tôi mỗi người một việc để đảm bảo công việc được chu toàn nhất. Tôi nhớ hình ảnh cả nhà tôi quây quần bên khoảng hiên rộng để gói bánh chưng. Thịt lợn vừa đụng buổi sáng mẹ lấy một phần chế biến làm nhân bánh. Đỗ gạo thì nhà nông có sẵn đã được chị tôi đãi ngâm. Lá dong, ống dùng, hạt tiêu... chợ phiên trước mẹ vừa vặn sắm sanh.

Nguyên liệu để gói bánh được xếp ngay ngắn, đầy ăm ắp trong chiếc nia rộng, chờ đôi tay khéo léo của bố tôi, anh tôi trổ tài gói, buộc. Mấy chị em tôi ngồi xung quanh sắp lá, dây, mắt hao háo chờ những chiếc bánh xanh mướt bố và anh vừa gói xong để bê đặt vào thúng. Không khí ấm cúng, đủ đầy hiện hữu rõ nhất trong thời khắc ấy. Bên hàng rào thưa, tiếng bác hàng xóm gọi í ới để sẻ chia lá dong, lạt dùng.

Những chiếc bánh chưng gói xong, mẹ tôi xếp gọn gàng trong chiếc nồi đồng có đáy rộng rồi mới khiêng lên bếp, đổ nước vào luộc. Bếp luộc bánh được bố tôi đắp riêng. Bếp đỏ lửa cả đêm. Củi to dành cả năm chỉ để luộc bánh nên chẳng lo thiếu.

Có những thời khắc bên nồi bánh chưng cả nhà quây quần ấm cúng, cái rét giá mùa Đông như dừng chân ngoài ngưỡng cửa. Vui nhất là lúc mẹ tôi vớt chiếc bánh nhỏ xinh, gói thêm, gói nếm ra thử. Chiếc bánh nóng hổi, hơi còn nghi ngút làm mắt tôi sáng lên thèm thuồng háo hức.

Có lẽ niềm vui từ mắt con lây sang cả ánh mắt của các bậc làm cha làm mẹ. Lớn lên tôi mới nhận ra ánh mắt của bố mẹ tôi lúc đó là ánh mắt hạnh phúc của người lam lũ khi chu toàn được cái Tết đủ đầy cho gia đình mình.

Tết về, lũ trẻ con chúng tôi sau mùa Đông dài tắm qua quýt, được người lớn lôi ra kì cọ lâu hơn, cơ thể được thanh tẩy bằng thứ nước mùi già thơm phức khiến đứa nào đứa nấy thêm sáng sủa, tinh tươm. Những ngày này cả làng tôi như được ướp hương thơm, thứ hương đậm đà tỏa ra từ sả, hương nhu, mùi già.

Ngõ nào, cổng nào cũng bắt gặp hình ảnh mái tóc đen buông dài óng ả thơm hương bồ kết thả xõa ngang lưng. Hình như Tết về đem đến vẻ yêu kiều, duyên dáng cho những người phụ nữ quanh năm lam lũ ở quê tôi.

Rồi thời gian cũng tiến về khoảnh khắc Giao thừa mà trong lòng mẹ tôi vẫn chưa thỏa mãn tâm lý chu toàn, xong xuôi. Giao thừa, cái khoảnh khắc thiêng liêng chuyển giao năm cũ sang năm mới, nhà nhà sáng đèn, chuẩn bị mâm lễ thịnh soạn dâng cúng trời đất, tổ tiên, dâng lên thành hoàng làng mong cầu năm mới ấm no, sung túc.

Cả làng quê rộn ràng bừng thức. Ba ngày Tết nhà nào họ nấy đi thành từng đoàn thăm hỏi chúc tụng, gặp nhau tay bắt mặt mừng, bao nhiêu mỹ từ được dịp trao gửi. Không khí Tết rộn ràng, nét mặt ai cũng hớn hở vui tươi tràn đầy ước vọng về một năm mới may mắn, bình an.



Đó là kỷ niệm về những cái Tết khi tôi còn là đứa trẻ ở thập niên cuối của thế kỷ XX.

Quê tôi là một làng quê ở miền Bắc, nghề nông là nghề chủ đạo, truyền từ đời này sang đời khác. Vùng quê thuần nông của tôi có những con người cần cù, thức khuya dậy sớm quanh năm bán mặt cho đất bán lưng cho trời nhưng đã thành lệ cứ đến ngày Hai mươi tám tháng Chạp, người người, nhà nhà đều gác lại công việc đồng áng để chuẩn bị đón Tết.

Không ra đồng, cái cày, cái cuốc được nghỉ ngơi còn người nhà nông như bố mẹ tôi lại tất bật dọn dẹp, sắm sanh, chu toàn cho cái Tết của gia đình mình được tươm tất.

Tôi nhớ, phiên chợ Buộm cuối năm diễn ra vào ngày Hai mươi tám tháng Chạp, tôi được mẹ dẫn đi chợ Tết. Đôi mắt tôi choáng ngợp trước các mặt hàng Tết được bày bán la liệt từ ngoài đến trong chợ. Ngày đó hầu như trẻ con chúng tôi phải chờ đợi cả năm mới được bố mẹ mua cho tấm áo mới để mặc đi chơi Tết vậy nên hàng quần áo người xem, người mua đông như nêm.

Cái cảm giác sung sướng, ôm chặt tấm áo mới mẹ mua cho mình trong phiên chợ cuối năm đến nay vẫn còn vẹn nguyên trong tôi. Qua hàng quần áo mẹ kéo tôi len lỏi ra chỗ bán bánh kẹo. Những hộp mứt Tết vuông vức màu đỏ in cành đào có dòng chữ Chúc mừng năm mới hấp dẫn đến mức tôi cứ nhìn như dán mắt, mãi không thôi.

Chắc khi ấy mẹ tôi cũng chẳng dư tiền nên bà chỉ nhặt hộp mứt Tết và bảo “mua để ban thờ” rồi kéo tay tôi sang hướng khác. Dù hơi hẫng hụt khi không thấy mẹ mua nhiều kẹo bánh nhưng tôi vẫn vui khi hộp mứt Tết tôi rất thích đã nằm chễm chệ trong quang gánh của mẹ.

Thỉnh thoảng mẹ gặp người quen, bà đỗ lại chuyện trò, những lúc ấy tôi không phải chăm chú bước theo mẹ nên ánh mắt được tự do quan sát không khí náo nhiệt của chợ Tết trong lòng rộn ràng khó tả. Sau này tôi mới nhận ra đó là hương vị rất riêng của chợ quê ngày Tết mà đến giờ tôi vẫn không quên.

Tết đến, quê tôi có lệ “đụng lợn”. “Đụng lợn” là cách gọi vài ba gia đình rủ nhau thịt chung một con lợn đã nuôi cả năm để ăn Tết. Ngày Hai mươi tám tháng Chạp, chi chòm nào cũng ngả lợn ra đụng, tiếng eng éc rộn cả xóm làng.

Người lớn bận bịu luôn chân luôn tay chia phần, sắt miếng, trẻ con như chúng tôi lăng xăng chạy nhảy nô đùa trên tay phập phồng những quả bóng bay xanh đỏ mẹ mua cho khi đi chợ Tết. Không khí Tết, hương vị Tết tràn ngập từ những thời khắc như thế.

Tôi nhớ những ngày cuối năm, con mương chảy quanh làng qua mùa khô được nạo vét dọn dẹp sạch sẽ, nước dẫn về đầy ăm ắp. Những ngày này, con mương trở thành nơi tụ họp của cả làng.

Khúc trên, có người mang lá dong lau rửa, khúc dưới có người đem quần áo, chăn màn giặt giũ rồi lỉnh kỉnh đồ đạc tráng trôi... Dù vậy nước vẫn chảy theo dòng và trong leo lẻo. Cả một khúc mương dài, người nào việc nấy tiếng cười nói rổn rảng, náo động một góc quê.

Thời gian của những ngày áp Tết không đo đếm bằng giây bằng phút mà đo đếm bằng tâm trạng. Háo hức nhất là tâm trạng của những đứa trẻ như chúng tôi. Những ngày áp Tết ngày như trôi nhanh hơn. Tôi thấy mẹ vừa tất bật vừa than thở: “Ngày đi tháng chạy năm bay. Việc chưa xong, mà đã hết ngày rồi”.

Than là than thế chứ mẹ vẫn cắt đặt chị em tôi mỗi người một việc để đảm bảo công việc được chu toàn nhất. Tôi nhớ hình ảnh cả nhà tôi quây quần bên khoảng hiên rộng để gói bánh chưng. Thịt lợn vừa đụng buổi sáng mẹ lấy một phần chế biến làm nhân bánh. Đỗ gạo thì nhà nông có sẵn đã được chị tôi đãi ngâm. Lá dong, ống dùng, hạt tiêu... chợ phiên trước mẹ vừa vặn sắm sanh.

Nguyên liệu để gói bánh được xếp ngay ngắn, đầy ăm ắp trong chiếc nia rộng, chờ đôi tay khéo léo của bố tôi, anh tôi trổ tài gói, buộc. Mấy chị em tôi ngồi xung quanh sắp lá, dây, mắt hao háo chờ những chiếc bánh xanh mướt bố và anh vừa gói xong để bê đặt vào thúng. Không khí ấm cúng, đủ đầy hiện hữu rõ nhất trong thời khắc ấy. Bên hàng rào thưa, tiếng bác hàng xóm gọi í ới để sẻ chia lá dong, lạt dùng.

Những chiếc bánh chưng gói xong, mẹ tôi xếp gọn gàng trong chiếc nồi đồng có đáy rộng rồi mới khiêng lên bếp, đổ nước vào luộc. Bếp luộc bánh được bố tôi đắp riêng. Bếp đỏ lửa cả đêm. Củi to dành cả năm chỉ để luộc bánh nên chẳng lo thiếu.

Có những thời khắc bên nồi bánh chưng cả nhà quây quần ấm cúng, cái rét giá mùa Đông như dừng chân ngoài ngưỡng cửa. Vui nhất là lúc mẹ tôi vớt chiếc bánh nhỏ xinh, gói thêm, gói nếm ra thử. Chiếc bánh nóng hổi, hơi còn nghi ngút làm mắt tôi sáng lên thèm thuồng háo hức.

Có lẽ niềm vui từ mắt con lây sang cả ánh mắt của các bậc làm cha làm mẹ. Lớn lên tôi mới nhận ra ánh mắt của bố mẹ tôi lúc đó là ánh mắt hạnh phúc của người lam lũ khi chu toàn được cái Tết đủ đầy cho gia đình mình.

Tết về, lũ trẻ con chúng tôi sau mùa Đông dài tắm qua quýt, được người lớn lôi ra kì cọ lâu hơn, cơ thể được thanh tẩy bằng thứ nước mùi già thơm phức khiến đứa nào đứa nấy thêm sáng sủa, tinh tươm. Những ngày này cả làng tôi như được ướp hương thơm, thứ hương đậm đà tỏa ra từ sả, hương nhu, mùi già.

Ngõ nào, cổng nào cũng bắt gặp hình ảnh mái tóc đen buông dài óng ả thơm hương bồ kết thả xõa ngang lưng. Hình như Tết về đem đến vẻ yêu kiều, duyên dáng cho những người phụ nữ quanh năm lam lũ ở quê tôi.

Rồi thời gian cũng tiến về khoảnh khắc Giao thừa mà trong lòng mẹ tôi vẫn chưa thỏa mãn tâm lý chu toàn, xong xuôi. Giao thừa, cái khoảnh khắc thiêng liêng chuyển giao năm cũ sang năm mới, nhà nhà sáng đèn, chuẩn bị mâm lễ thịnh soạn dâng cúng trời đất, tổ tiên, dâng lên thành hoàng làng mong cầu năm mới ấm no, sung túc.

Cả làng quê rộn ràng bừng thức. Ba ngày Tết nhà nào họ nấy đi thành từng đoàn thăm hỏi chúc tụng, gặp nhau tay bắt mặt mừng, bao nhiêu mỹ từ được dịp trao gửi. Không khí Tết rộn ràng, nét mặt ai cũng hớn hở vui tươi tràn đầy ước vọng về một năm mới may mắn, bình an.