Giáo dục STEM trao cơ hội cho học sinh tự kiến tạo tương lai

Đó là chia sẻ được bà Phạm Thị Yến nêu lên từ kinh nghiệm phụ trách chuẩn bị, xây dựng định hướng chương trình STEM, Trường liên cấp Phenikaa.

Tranh thủ nguồn lực quốc tế

Trường liên cấp Phenikaa nhận rõ lợi ích của giáo dục STEM giúp hình thành tư duy khoa học, năng lực sáng tạo và giải quyết vấn đề ở học sinh. Vì vậy, nhà trường triển khai chương trình STEM như một phương thức dạy và học xuyên suốt, có tính kết nối cao thay vì tập trung vào nhiều hoạt động riêng lẻ.

Để thực hiện mục tiêu trên, nhà trường thực hiện tập huấn kỹ năng dạy học STEM cho đội ngũ giáo viên theo hướng thường xuyên, có hệ thống và gắn với thực tiễn. Công tác bồi dưỡng tập trung vào 3 nội dung chính, bắt đầu từ xây dựng nền tảng kiến thức về phương pháp giáo dục này.

Cụ thể, giáo viên được tiếp cận mô hình 5E, dạy học dự án, quy trình thiết kế kỹ thuật và cách tổ chức hoạt động học tập liên môn. Qua đó, giúp giáo viên hiểu STEM là gì, hình dung bước chuyển hóa bài giảng trên giáo án thành những tình huống dạy học thực tiễn, phù hợp với từng độ tuổi học sinh.

Song song với đó là tăng cường đào tạo thông qua thực hành và trải nghiệm. Nhà trường dành phần lớn thời gian tập huấn để hướng dẫn giáo viên thiết kế bài giảng, xây dựng dự án, thực hành công nghệ và khai thác hệ thống phòng học chuyên biệt.

“Muốn thầy cô tìm ra cách truyền đạt kiến thức dễ hiểu, dễ tiếp cận nhất cho học trò, cần tạo điều kiện cho họ trải nghiệm quá trình học tập và nghiên cứu tương tự như các em, từ xác định vấn đề, đề xuất giải pháp đến thiết kế, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm”, bà Phạm Thị Yến – Phụ trách chương trình STEM Phenikaa School, Trường liên cấp Phenikaa cho hay.

Đặc biệt, để nâng cao chất lượng bồi dưỡng, đồng thời tạo cơ hội trao đổi và tích lũy kinh nghiệm triển khai thực tế, nhà trường còn chủ động hợp tác với tổ chức giáo dục và chuyên gia trong nước, quốc tế. Trong đó, 100% đội ngũ giáo viên STEM của Phenika School đã tham gia đào tạo tại STEM.org – tổ chức nghiên cứu và đánh giá giáo dục STEM hàng đầu tại Mỹ và đạt chứng nhận chuyên môn. Một số cán bộ, giáo viên đạt mức chứng nhận cao nhất không chỉ nắm vững phương pháp dạy học STEM theo tiêu chuẩn quốc tế mà còn có đủ năng lực để tham gia đào tạo, tập huấn cho nhà giáo khác.

“Chúng tôi quan niệm rằng muốn học sinh có tư duy STEM thì trước hết giáo viên cần có tư duy STEM. Bởi vậy, mục tiêu cuối cùng của công tác tập huấn không dừng lại ở bổ sung kiến thức, mà hướng tới xây dựng đội ngũ chủ động thiết kế, có khả năng tổ chức và đánh giá các hoạt động giáo dục STEM hiệu quả”, bà Phạm Thị Yến nhấn mạnh.

Bà Phạm Thị Yến cùng học trò trải nghiệm.

Yêu cầu đổi mới tư duy và tổ chức dạy học

Từ thực tiễn triển khai tại cơ sở, bà Phạm Thị Yến nhận thấy hiện nay Trường liên cấp Phenikaa đang có điều kiện thuận lợi để phát triển giáo dục STEM. Cụ thể, đội ngũ cán bộ, giáo viên có nhận thức về giá trị của giáo dục STEM ngày càng rõ nét. Hầu hết giáo viên nhà trường đều có tinh thần đổi mới, sẵn sàng tiếp cận công nghệ và cách giảng hiện đại.

“Thông qua hoạt động đào tạo, hợp tác chuyên môn, thầy cô từng bước làm quen với phương pháp dạy học liên môn. Đồng thời, phát triển thành cộng đồng chuyên nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm giáo dục STEM trong nhà trường”, bà Phạm Thị Yến cho hay.

Tuy nhiên, đổi mới cũng đặt ra bài toán chuyển đổi tư duy và tổ chức giảng dạy. Đối với giáo dục STEM, giáo viên vừa phải nắm vững kiến thức bộ môn, vừa phải có khả năng kết nối kiến thức giữa các ngành, giữa lý thuyết với thực tiễn, dẫn dắt học sinh trải nghiệm, thực hành và đánh giá kết quả rèn luyện của các em.

Để có được năng lực đó đòi hỏi nỗ lực đồng bộ về chương trình đào tạo, đội ngũ giáo viên, cơ vật chất và phương pháp đánh giá. Theo bà Phạm Thị Yến phân tích, nếu năng lực nhà giáo đóng vai trò then chốt quyết định chất lượng triển khai và cần bồi dưỡng liên tục thì 03 yếu tố còn lại cần được đầu tư hoặc duy trì ở mức tương xứng. Bởi đó là nền tảng để giáo viên đưa các ý tưởng giáo dục STEM vào thực tiễn; mặt khác là động lực để thầy cô tiếp tục tìm hiểu và đề xuất thêm cách tiếp cận giáo dục mới.

Khi năng lực người thầy được nâng cao, giáo dục STEM mới thực sự thể hiện giá trị cốt lõi. Giá trị đó không chỉ nằm ở việc giúp học sinh sớm tiếp cận khoa học, công nghệ hay kỹ thuật mà quan trọng hơn là trang bị năng lực cần thiết để các em thích ứng với một thế giới đang thay đổi nhanh chóng.

“Từ các dự án thực tiễn, liên môn, học sinh có cơ hội phát triển tư duy phản biện, sáng tạo, khả năng giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức có sẵn, các em được khuyến khích đặt câu hỏi, thử nghiệm giả thuyết, chấp nhận sai sót và liên tục cải tiến giải pháp.

Đặc biệt, giáo dục STEM giúp học sinh hiểu được mối liên hệ giữa kiến thức trong sách vở với vấn đề của cuộc sống. Chẳng hạn, một dự án thiết kế hệ thống tưới cây tự động hay phát triển sản phẩm xanh vừa giúp vận dụng kiến thức khoa học, công nghệ, toán học và thiết kế, vừa nuôi dưỡng trong các em ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng và môi trường”, bà Phạm Thị Yến chia sẻ.

Ở góc độ hướng nghiệp, STEM tạo điều kiện để học sinh tiếp cận sớm với đa dạng lĩnh vực nghề nghiệp như trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin, kỹ thuật, tự động hóa, công nghệ sinh học, thiết kế và phát triển bền vững. Tuy nhiên, bà Yến cũng lưu ý giáo dục STEM không có nghĩa là định hướng tất cả học sinh trở thành kỹ sư hay nhà khoa học.

Trong bối cảnh AI và chuyển đổi số đang tác động mạnh mẽ đến thị trường lao động, nhiều ngành nghề mới đang xuất hiện, kiến thức mới hôm nay có thể trở nên cũ vào ngày mai. Chỉ có khả năng tự học hỏi, tự thích ứng, sáng tạo và giải quyết những vấn đề mới là còn nguyên giá trị.

“Điều chúng tôi mong muốn là thông qua giáo dục STEM để trao cho học sinh khả năng tư duy và cơ hội khám phá sở thích, nhận diện năng lực và thế mạnh cá nhân. Từ đó, các em sẽ có cơ sở đưa ra lựa chọn học tập, nghề nghiệp phù hợp và tự tin chủ động kiến tạo tương lai của chính mình”, bà Phạm Thị Yến khẳng định.