Lĩnh vực tài chính đóng góp từ 20-25% tổng hoạt động kinh tế toàn cầu. Tại Việt Nam, dữ liệu thống kê cho thấy năng suất lao động của khối hoạt động tài chính, ngân hàng và bảo hiểm đạt 1.109,8 triệu đồng/lao động, cao gấp gần 5 lần mức bình quân chung của toàn nền kinh tế là 221,9 triệu đồng. So sánh với các ngành nghề khác như nông nghiệp, đạt 101,3 triệu đồng, xây dựng đạt mức 149,7 triệu đồng, hay công nghiệp chế biến chế tạo đạt mức 229,1 triệu đồng, vượt trội của ngành tài chính là không thể phủ nhận. Năng suất tạo ra giá trị thặng dư khổng lồ chính là cơ sở để khối ngành tài chính duy trì mức đãi ngộ nhân sự thuộc hàng cao nhất thị trường.
Ngân hàng và tín dụng (banking and lending)
Ngân hàng và tín dụng là nhóm ngành đóng vai trò như hệ tuần hoàn luân chuyển dòng vốn cho toàn bộ nền kinh tế thông qua các nghiệp vụ huy động và cho vay. Cấu trúc của nhóm bao gồm ngân hàng thương mại cung cấp tài khoản và tiền gửi cho cá nhân doanh nghiệp, ngân hàng đầu tư hỗ trợ các tập đoàn phát hành cổ phiếu, trái phiếu, tư vấn sáp nhập, cùng các tổ chức tín dụng phi ngân hàng như công ty tài chính tiêu dùng. Trên bình diện quốc tế, các ngân hàng truyền thống và ngân hàng số thế hệ mới đang là phân khúc lớn nhất, tạo ra hơn 70% nhu cầu về dịch vụ tài chính kỹ thuật số trên toàn cầu.
Tại Việt Nam, khối ngân hàng duy trì nhu cầu nhân lực khổng lồ nhất thị trường. Sinh viên ra trường có thể bắt đầu với các vị trí như giao dịch viên, chuyên viên quan hệ khách hàng, chuyên viên tín dụng hoặc gia nhập bộ phận phát triển ngân hàng số. Thu nhập của ngành vô cùng hấp dẫn. Với một nhân sự mới ra trường, mức lương cơ bản dao động từ 9-15 triệu đồng mỗi tháng. Khi trở thành nhân viên chính thức, nhờ các khoản thưởng hiệu suất và doanh số, chi phí bình quân nhân sự toàn ngành đạt tới 35,2 triệu đồng/tháng. Đáng chú ý, tại các ngân hàng top đầu như VietinBank, BIDV hay Techcombank, mức chi trả bình quân cho nhân viên có thể lên tới 45-53 triệu đồng/tháng. Để bước chân vào lĩnh vực, ứng viên cần tốt nghiệp đại học khối kinh tế, sở hữu tư duy số hóa, khả năng chịu áp lực doanh số cực tốt đối với khối trực tiếp tiếp xúc khách hàng, kèm theo kỹ năng tiếng Anh giao tiếp thành thạo.
Quản lý đầu tư và thị trường vốn (investment and capital markets)
Khác với ngân hàng, đây là nơi dòng vốn được đổ trực tiếp vào các tài sản tài chính nhằm tối đa hóa tỷ suất sinh lời. Lĩnh vực quản lý đầu tư và thị trường vốn bao gồm công tác quản lý quỹ đầu tư, môi giới chứng khoán tại các sàn giao dịch, và đặc biệt là quản lý tài sản cá nhân dành cho nhóm khách hàng siêu giàu. Quy mô của thị trường quản lý đầu tư và thị trường vốn trên toàn cầu với tổng tài sản đang được quản lý chạm mốc 120 nghìn tỷ USD. Riêng phân khúc dịch vụ tư vấn tài chính đã có quy mô 146,70 tỷ USD và đang tiếp tục bùng nổ mạnh mẽ.
Thị trường việc làm tại Việt Nam trong lĩnh vực quản lý đầu tư và thị trường vốn mang tính cạnh tranh và sàng lọc vô cùng khốc liệt, nhưng bù lại là mức thù lao không có giới hạn trần. Các vị trí phổ biến bao gồm môi giới chứng khoán, chuyên viên phân tích đầu tư và quản lý danh mục tài sản. Nhân viên môi giới thường nhận lương cứng từ 6-10 triệu đồng, tổng thu nhập thực tế có thể lên đến 15-30 triệu đồng nhờ hoa hồng giao dịch. Đối với chuyên viên phân tích làm việc tại các quỹ, mức lương dao động từ 15-35 triệu đồng/tháng. Đặc biệt, cấp trưởng khối phân tích tại các công ty chứng khoán lớn hoàn toàn có khả năng đạt mức thu nhập từ 80-200 triệu đồng mỗi tháng. Ứng viên cần am hiểu sâu sắc về báo cáo tài chính, kinh tế vĩ mô, có tư duy phân tích định lượng xuất sắc và lợi thế tuyệt đối sẽ thuộc về những người sở hữu chứng chỉ quốc tế danh giá như CFA.
Công nghệ tài chính (FinTech)
Đại diện cho hơi thở của tương lai, FinTech là sự kết hợp hoàn hảo giữa công nghệ hiện đại và dịch vụ tài chính truyền thống. Ngành bao trùm các mảng như thanh toán số thông qua ví điện tử, tài chính phi tập trung ứng dụng blockchain, và các nền tảng cho vay ngang hàng. Trên thế giới, riêng các phân ngành phần mềm và ứng dụng tài chính đã được định giá ở mức 187,37 tỷ USD, thúc đẩy bởi kiến trúc điện toán đám mây và trí tuệ nhân tạo.
Bùng nổ của các siêu ứng dụng tại Việt Nam khiến nhóm ngành FinTech liên tục khát nhân lực chất lượng cao. Các bạn trẻ yêu thích sự đổi mới có thể theo đuổi vai trò kỹ sư phát triển sản phẩm, chuyên viên phân tích dữ liệu hoặc chuyên gia giải pháp thanh toán số. Mức thu nhập cho nhân sự dưới hai năm kinh nghiệm đã chạm mốc 12-22 triệu đồng/tháng. Khi vươn lên tầm chuyên gia hoặc quản lý dữ liệu, mức lương có thể nhảy vọt lên 30-70 triệu đồng/tháng tùy thuộc vào quy mô công ty. Yêu cầu tuyển dụng của ngành này đặc biệt ở chỗ đòi hỏi kiến thức liên ngành. Ứng viên vừa phải am hiểu tài chính, vừa phải thành thạo các công cụ dữ liệu như SQL, Python, PowerBI, đồng thời nắm vững tư duy phát triển sản phẩm linh hoạt theo mô hình Agile hoặc Scrum.
Bảo hiểm (Insurance and InsurTech)
Bảo hiểm là lá chắn phòng vệ không thể thiếu của nền kinh tế, với vai trò quản trị rủi ro và bảo vệ tài chính trước các tổn thất. Ngành chia làm bảo hiểm nhân thọ chăm sóc sức khỏe con người, bảo hiểm phi nhân thọ bảo vệ tài sản, và khoa học định phí bảo hiểm. Trên quy mô toàn cầu, doanh thu phí bảo hiểm gộp đóng góp thêm một khoản khổng lồ lên tới 2,76 nghìn tỷ USD, trong đó khu vực châu Á - Thái Bình Dương đang thâu tóm thị phần ngày một lớn.
Tại thị trường lao động Việt Nam, ngành bảo hiểm đang tái định vị hình ảnh thông qua việc ứng dụng dữ liệu lớn. Các vị trí nghề nghiệp danh giá nhất bao gồm định phí viên bảo hiểm, chuyên viên thẩm định rủi ro và quản lý kênh phân phối qua ngân hàng. Nhân viên nghiệp vụ thông thường có mức lương từ 12-25 triệu đồng. Tuy nhiên, ngôi sao sáng nhất của ngành này là các Định phí viên chuyên nghiệp (Actuary). Họ thuộc top những người có thu nhập cao nhất thị trường, dao động từ 50-150 triệu đồng mỗi tháng, đặc biệt nếu sở hữu các chứng chỉ danh giá như FSA hay ASA. Yêu cầu dành cho họ là sự khắt khe tột độ về tư duy logic, yêu cầu tốt nghiệp các chuyên ngành Toán kinh tế, Thống kê, đi kèm khả năng phân tích xác suất và thẩm định dữ liệu hoàn hảo.
Tài chính doanh nghiệp và kiểm soát (Corporate Finance and Control)
Nếu bốn nhóm trên hoạt động chủ yếu ở bề mặt thị trường, thì nhóm Tài chính Doanh nghiệp lại là hệ xương sống bắt buộc phải có mặt ở mọi tổ chức, dù là công ty sản xuất, dịch vụ hay công nghệ. Nhiệm vụ của họ là quản lý nguồn vốn nội bộ, đảm bảo sự sinh tồn và tăng trưởng bền vững thông qua công tác kế toán, kiểm toán, quản trị dòng tiền, và quản trị rủi ro tuân thủ pháp luật.
Cơ hội việc làm trong mảng này bao phủ từ kế toán tổng hợp, kiểm toán viên, chuyên viên hoạch định và phân tích tài chính, cho đến vị trí đỉnh cao là giám đốc tài chính. Một sinh viên mới ra trường làm kế toán có thể nhận lương khởi điểm 8-12 triệu đồng/tháng. Khi tích lũy đủ kinh nghiệm lên vị trí kế toán trưởng hoặc trưởng phòng phân tích, thu nhập sẽ đạt ngưỡng 30-60 triệu đồng. Đối với vai trò giám đốc tài chính tại các tập đoàn lớn, con số thù lao hàng tháng trải rộng từ 100-400 triệu đồng. Am hiểu luật thuế, chuẩn mực kế toán Việt Nam và quốc tế là bắt buộc. Những ứng viên sở hữu chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế như CPA, ACCA hoặc CMA luôn được ưu tiên săn đón tuyệt đối.
Định vị bản thân và chiến lược lựa chọn
Nhìn lại hành trình từ năm 2005 đến nay, năng suất lao động của khối tài chính tại Việt Nam đã tăng nhanh, từ mức 257,3 triệu đồng (năm 2005) lên con số 1.109,8 triệu đồng/lao động năm 2024, phản ánh một quy luật tất yếu, nền kinh tế càng hiện đại, hàm lượng chất xám và công nghệ đổ vào lĩnh vực tài chính càng lớn. Lựa chọn ngành học không nên chỉ dựa trên cảm tính hay những lời đồn thổi về mức lương. Học sinh và phụ huynh cần đánh giá chân thực về năng lực cốt lõi của bản thân. Nếu bạn sở hữu khả năng giao tiếp xuất chúng và chịu áp lực tốt, Ngân hàng là mảnh đất màu mỡ. Nếu bạn đam mê những con số, biểu đồ và có thần kinh thép, Quản lý Đầu tư là điểm đến lý tưởng. Nếu bạn yêu thích công nghệ và không ngại những dòng code, FinTech là lựa chọn. Còn nếu sự cẩn trọng, tỉ mỉ và tư duy hệ thống là thế mạnh, Bảo hiểm hay Tài chính Doanh nghiệp sẽ mang lại một sự nghiệp vững chắc trọn đời. Dù bước vào bất kỳ ngã rẽ nào trong năm nhóm ngành trên, tinh thần học hỏi liên tục và khả năng thích ứng với công nghệ sẽ là chiếc chìa khóa vạn năng để mở ra mọi cánh cửa thành công.
