Sử dụng AI tăng hiệu suất học tập và bài toán phòng chống lừa đảo

Ngày 9/10, Báo Tiền Phong tổ chức chương trình Tọa đàm “Chương trình tọa đàm “AI dạy hiệu suất, ai dạy làm người?” tại Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM, thu hút sự quan tâm của các chuyên gia, giảng viên và sinh viên.

Đừng để công nghệ học thay chính mình

Phát biểu khai mạc, nhà báo Lý Thành Tâm - Trưởng văn phòng đại diện Báo Tiền Phong tại TPHCM, nhận định sự phát triển vũ bão của AI đang đặt giáo dục đại học trước yêu cầu phải đổi mới toàn diện. Ngày nay, AI hiện diện trong mọi khâu, từ tìm kiếm tài liệu, dịch thuật, lập trình, thiết kế cho đến phân tích dữ liệu và viết báo cáo. Chỉ với một vài câu lệnh, sinh viên có thể nhận về kết quả hoàn chỉnh trong tích tắc.

Dù giúp tiết kiệm thời gian và mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, AI lại vô tình tạo ra lỗ hổng lớn về tính liêm chính học thuật. Nhà báo Lý Thành Tâm đặt vấn đề: Nếu bài tập được hoàn thành bằng công cụ, làm sao phân biệt đâu là năng lực thực sự của sinh viên, đâu là sản phẩm của máy móc?

Điều đáng lo không phải là sinh viên biết sử dụng AI, mà là các em có thể tạo ra một sản phẩm bằng AI nhưng không còn đủ năng lực để tự mình làm ra, kiểm chứng và bảo vệ sản phẩm ấy. Việc cấm đoán sinh viên sử dụng AI trong thời đại số là điều không khả thi. Thay vào đó, giáo dục cần thay đổi phương pháp thi cử, đánh giá.

“Mỗi sinh viên phải tự trả lời được ba câu hỏi cốt lõi: Đang dùng AI để học tốt hơn hay để AI học thay mình? Nếu không có công cụ hỗ trợ, bản thân thực sự làm được gì? Và mình cần trở thành người thế nào trong kỷ nguyên công nghệ?”, nhà báo Lý Thành Tâm nhấn mạnh.

Đồng tình với góc nhìn này, TS Trần Thế Vinh - Phụ trách ngành Khoa học dữ liệu, Trường Đại học Giao thông vận tải TPHCM, cho rằng AI đang tạo ra làn sóng mới tương tự thời kỳ bùng nổ Internet. AI không thay đổi bản chất vấn đề mà chỉ khuếch đại năng lực con người. Về vai trò của con người khi AI có thể tự viết mã và xử lý công việc, TS Vinh lưu ý, tuyệt đối không được tin tưởng hoàn toàn vào AI. Các mô hình như ChatGPT hoạt động theo xác suất nên thường xuyên sinh ra “ảo giác” và thông tin sai. Con người dùng AI nhưng phải có kiến thức nền tảng để kiểm chứng đầu vào, đầu ra và chịu trách nhiệm về sản phẩm.

“Giáo dục đại học phải hướng đến mục tiêu: AI giúp làm việc nhanh hơn, nhưng con người phải suy nghĩ sâu sắc và lựa chọn đúng đắn hơn”, TS Trần Thế Vinh khẳng định.

Nhận diện và phòng chống bẫy lừa đảo

Bên cạnh bài toán giáo dục, AI còn là một công cụ lưỡng dụng mang đến những rủi ro an ninh mạng khôn lường. Ông Nguyễn Hưng - Phó Giám đốc dự án Chống Lừa Đảo, cho biết, trong khi lực lượng phòng thủ dùng AI để truy vết tấn công, thì tội phạm cũng lạm dụng công nghệ này để lừa đảo, tống tiền quy mô lớn.

Một trong những thủ đoạn nhức nhối nhất hiện nay là dùng công nghệ Face Swap (hoán đổi khuôn mặt). Từ một bức ảnh đại diện công khai, kẻ gian có thể ghép mặt nạn nhân vào các video nhạy cảm để đe dọa. Chuyên gia tiết lộ, đã có nạn nhân bị cưỡng đoạt lên đến 1,5 tỷ đồng. Nạn nhân không chỉ là người dân bình thường mà còn có cả cán bộ, lãnh đạo.

"Chuyển tiền không bao giờ mang lại sự yên ổn. Khi thấy người bị hại sợ hãi, đối tượng sẽ tiếp tục ép buộc. Nạn nhân cần bình tĩnh, không vội chuyển tiền, lưu lại mọi bằng chứng để trình báo cơ quan chức năng, đồng thời tìm kiếm sự hỗ trợ tâm lý để vượt qua áp lực", ông Hưng khuyến cáo.

Ông Nguyễn Hưng - Phó Giám đốc dự án Chống Lừa Đảo.

Nguy hiểm hơn, tội phạm còn dùng AI để tạo ra các cuộc gọi video trực tuyến giả mạo kết hợp nhân bản giọng nói (voice cloning). Chúng có thể giả danh người thân gặp tai nạn gào khóc, hoặc giả mạo cấp trên yêu cầu chuyển khoản. Năm 2023, một người mẹ tại Mỹ đã bị tống tiền 1 triệu USD vì thủ đoạn này. Hay tại Hồng Kông năm 2022, một nhân viên tài chính đã chuyển đi 25 triệu USD sau khi họp trực tuyến với những "đồng nghiệp" do AI tạo ra.

Theo ông Hưng, kẻ gian còn dùng dữ liệu khuôn mặt giả để lách qua hệ thống định danh điện tử (eKYC) của các ngân hàng. Để tự bảo vệ mình, người dùng cần thận trọng khi chia sẻ hình ảnh, giọng nói lên mạng. Khi nhận được yêu cầu chuyển tiền, không nên chỉ dựa vào khuôn mặt hay giọng nói để xác minh, mà bắt buộc phải kiểm tra lại qua một kênh độc lập đã lưu từ trước.

“Đồng thời, các tổ chức dịch vụ cũng cần khẩn trương nâng cấp hệ thống nhằm phát hiện sớm các dấu hiệu giả mạo từ AI”, ông Nguyễn Hưng nhấn mạnh.