Điều kiện để quản trị phát triển giáo dục đi vào thực chất

Khác biệt nằm ở mục tiêu và phương thức vận hành

Tại cuộc làm việc với ngành giáo dục ngày 15/6 ở Trụ sở Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.

Ông Phạm Ngọc Anh Huy – Giám đốc Điều hành Hệ thống Giáo dục Thực nghiệm Victory và Trường Tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội Alpha CGD (thành viên Tập đoàn Giáo dục EQuest) cho rằng, điểm khác biệt cốt lõi giữa hai cách tiếp cận nằm ở mục tiêu và phương thức vận hành.

"Quản lý giáo dục" hướng tới việc đảm bảo hệ thống hoạt động đúng quy định, tuân thủ quy trình, duy trì trật tự và kiểm soát chất lượng theo các tiêu chuẩn đã ban hành. Đây là tư duy cần thiết để xây dựng nền tảng của hệ thống giáo dục trong một giai đoạn nhất định.

Trong khi đó, "quản trị phát triển giáo dục" đặt trọng tâm vào việc tạo ra giá trị và thúc đẩy sự phát triển. Nhà trường không chỉ thực hiện các quy định mà còn chủ động kiến tạo môi trường học tập, phát huy tối đa tiềm năng của người học, người dạy và các nguồn lực xã hội. Người đứng đầu không chỉ là người điều hành mà còn là người dẫn dắt đổi mới, xây dựng văn hóa tổ chức và tạo động lực phát triển.

Trao đổi về vấn đề này, ông Phạm Anh Thư - Hiệu trưởng Trường CĐ Hữu Nghị cho rằng, Việt Nam chưa hoàn toàn chuyển sang mô hình “quản trị phát triển giáo dục”, nhưng đã có nền tảng, chủ trương và áp lực thực tiễn rất rõ để chuyển đổi mạnh mẽ hơn trong giai đoạn tới.

“Phải nhìn nhận tích cực rằng Việt Nam đã có nhiều bước chuyển quan trọng: đẩy mạnh tự chủ đại học, kiểm định chất lượng, chuyển đổi số, đổi mới chương trình giáo dục phổ thông, phát triển giáo dục nghề nghiệp, đặt hàng đào tạo theo nhu cầu xã hội, tăng trách nhiệm giải trình và coi giáo dục là động lực phát triển quốc gia. Những chuyển động này cho thấy hệ thống đã bắt đầu chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị bằng mục tiêu, chất lượng và hiệu quả”, ông Phạm Anh Thư chia sẻ.

Ông Phạm Ngọc Anh Huy – Giám đốc Điều hành Hệ thống Giáo dục Thực nghiệm Victory và Trường Tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội Alpha CGD.

Cần cơ chế phân quyền minh bạch, đầu tư phát triển năng lực lãnh đạo

Trong mô hình mới, theo ông Phạm Ngọc Anh Huy, vị trí hiệu trưởng sẽ được tái định nghĩa từ "người quản lý hành chính" trở thành "nhà lãnh đạo phát triển". Họ không chỉ điều hành hoạt động thường nhật mà còn phải xây dựng tầm nhìn, hoạch định chiến lược, phát triển đội ngũ, kết nối các nguồn lực xã hội và tạo ra một môi trường học tập hạnh phúc, đổi mới - nơi giáo viên được truyền cảm hứng và học sinh được phát triển toàn diện.

Để làm được điều đó, ông Phạm Ngọc Anh Huy đề xuất cần có cơ chế phân quyền rõ ràng, minh bạch và ổn định. Quyền hạn phải đi đôi với trách nhiệm và cơ chế đánh giá khách quan. Bên cạnh đó, cần đầu tư mạnh cho phát triển năng lực lãnh đạo. Trong bối cảnh giáo dục thay đổi rất nhanh dưới tác động của công nghệ và trí tuệ nhân tạo, người đứng đầu không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải có năng lực quản trị dữ liệu, quản trị nhân sự, quản trị sự thay đổi và khả năng dẫn dắt đổi mới.

Chia sẻ góc nhìn từ Hệ thống Giáo dục Thực nghiệm Victory và Trường Tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội Alpha CGD, ông Phạm Ngọc Anh Huy nhấn mạnh điều kiện để quản trị phát triển đi vào thực chất: không chờ đủ điều kiện mới làm, mà bắt đầu từ triết lý nhất quán - đặt người học làm trung tâm, trao quyền thực sự cho nhà trường và kiên định với văn hóa hạnh phúc từ bên trong. Hành trình hơn một thập kỷ của Victory và Alpha CGD là minh chứng rằng điều đó hoàn toàn khả thi ngay trong bối cảnh giáo dục Việt Nam.

Nói về những thay đổi ưu tiên cần thực hiện khi chuyển sang tư duy “quản trị phát triển giáo dục”, ông Phạm Kim Thư nhấn mạnh 3 nhóm thay đổi cần ưu tiên.

Thứ nhất, trong quản lý Nhà nước, cần chuyển mạnh từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, từ quản lý chi tiết sang quản lý bằng chuẩn, dữ liệu và kết quả đầu ra. Nhà nước không nên làm thay nhà trường, mà cần tập trung vào xây dựng thể chế, quy hoạch mạng lưới, bảo đảm công bằng, kiểm định chất lượng, công khai dữ liệu và xử lý nghiêm các vi phạm. Cơ quan quản lý phải trở thành chủ thể kiến tạo phát triển, chứ không chỉ là cơ quan cấp phép và thanh tra.

Thứ hai, trong quản trị nhà trường, cần mở rộng tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình. Cơ sở giáo dục phải được chủ động hơn về chương trình, phương pháp, nhân sự, hợp tác, tài chính và đổi mới sáng tạo; nhưng đồng thời phải công khai chất lượng đào tạo, tỷ lệ việc làm, chuẩn đầu ra, điều kiện bảo đảm chất lượng, mức độ hài lòng của người học và xã hội.

Thứ ba, trong cơ chế vận hành toàn hệ thống, cần chuyển từ vận hành theo mệnh lệnh hành chính sang vận hành theo dữ liệu, chuẩn chất lượng, cạnh tranh lành mạnh và hợp tác. Nguồn lực nên được phân bổ theo nhiệm vụ, kết quả, chất lượng và mức độ đóng góp; không nên bình quân, dàn trải. Giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, giáo dục đại học và học tập suốt đời cần được kết nối thành một hệ sinh thái mở, linh hoạt, liên thông.

Đặc biệt, chuyển đổi số phải trở thành hạ tầng quản trị, chứ không chỉ là phong trào ứng dụng công nghệ. Khi có dữ liệu đầy đủ, minh bạch, cập nhật, việc ra quyết định sẽ chính xác hơn, giảm thủ tục hơn và kiểm soát chất lượng tốt hơn.