Nhận diện ưu, nhược từ thực tế triển khai
Bộ GD&ĐT đã công bố dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT.
Từ thực tế hoạt động tại nhà trường, cô Lã Thị Hè, giáo viên Trường THCS Thụy Liên (Hưng Yên), cho rằng việc hoàn thiện quy định cần hướng tới một Ban đại diện thực sự là cầu nối giữa gia đình, nhà trường và học sinh, thay vì bị gắn với vai trò vận động, thu - chi.
Theo cô Lã Thị Hè, Ban đại diện cha mẹ học sinh (CMHS) là cầu nối quan trọng giữa gia đình và nhà trường, giúp nhà trường nắm bắt tâm tư, hoàn cảnh của học sinh, nguyện vọng của phụ huynh.
Thực tế cho thấy, nhiều Ban đại diện hoạt động rất trách nhiệm, phối hợp với giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục đạo đức, ý thức học tập, kỹ năng sống và hỗ trợ học sinh có hoàn cảnh khó khăn.
Ban đại diện cũng có thể huy động sự đồng hành của cha mẹ học sinh trong các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, văn hóa, thể thao… trên cơ sở tự nguyện và đúng quy định.
Khi sự phối hợp giữa nhà trường và phụ huynh được thực hiện tốt, phụ huynh hiểu hơn về công việc của giáo viên, trong khi nhà trường có điều kiện hiểu rõ hơn những khó khăn, mong muốn chính đáng của gia đình.
Tuy nhiên, theo cô Hè, hoạt động của Ban đại diện CMHS tại một số nơi vẫn còn những vấn đề cần khắc phục. Trong đó, ranh giới giữa “phối hợp, hỗ trợ” với “thực hiện thay trách nhiệm của nhà trường” chưa phải lúc nào cũng rõ ràng.
Đáng lưu ý là việc vận động đóng góp đôi khi tạo cảm giác áp lực cho phụ huynh, nhất là khi xuất hiện mức đóng góp bình quân hoặc sự so sánh giữa các gia đình. Bộ GD&ĐT cũng từng yêu cầu chấn chỉnh việc lợi dụng danh nghĩa Ban đại diện CMHS để thu các khoản ngoài quy định.
Có trường hợp Ban đại diện CMHS chưa thực sự đại diện cho tiếng nói chung của phụ huynh mà còn phụ thuộc nhiều vào cách triển khai của giáo viên chủ nhiệm hoặc nhà trường. Công khai thu - chi ở một số nơi chưa đủ rõ ràng, dễ dẫn đến hiểu nhầm, gây mất đoàn kết giữa phụ huynh với nhau hoặc giữa phụ huynh và nhà trường.
Bảo đảm rõ quyền, rõ trách nhiệm, rõ giới hạn và rõ cơ chế giám sát
Góp ý hoàn thiện dự thảo, cô Lã Thị Hè đề xuất hướng “rõ quyền - rõ trách nhiệm - rõ giới hạn - rõ cơ chế giám sát”.
Thứ nhất, cần xác định thật rõ chức năng của Ban đại diện CMHS. Ban đại diện chủ yếu làm nhiệm vụ kết nối, phản ánh ý kiến, phối hợp giáo dục và hỗ trợ học sinh; không trở thành một “cánh tay thu - chi” của nhà trường và không quyết định thay các vấn đề thuộc thẩm quyền của nhà trường.
Thứ hai, mọi khoản hỗ trợ phải thực sự tự nguyện. Cần khẳng định rõ: phụ huynh có quyền tham gia hoặc không tham gia; không được tạo áp lực, không bình xét, không so sánh và tuyệt đối không để việc không đóng góp ảnh hưởng đến quyền lợi học tập, đánh giá hay đối xử với học sinh. Đây cũng là một điểm đáng chú ý trong dự thảo hiện nay.
Thứ ba, tăng tính công khai, minh bạch. Nếu có khoản hỗ trợ tự nguyện thì cần thống nhất rõ mục đích, dự toán, cách sử dụng; kết thúc hoạt động phải công khai thu - chi và có sự thống nhất của cha mẹ học sinh. Đặc biệt, cần tránh việc Ban đại diện đứng ra huy động tiền để thực hiện những nhiệm vụ thuộc trách nhiệm của ngân sách hoặc của cơ sở giáo dục, như đầu tư, sửa chữa cơ sở vật chất theo cách mà dự thảo đang đặt ra.
Thứ tư, xây dựng cơ chế phối hợp thường xuyên nhưng nhẹ nhàng. Nhà trường và Ban đại diện nên có các buổi trao đổi định kỳ, tập trung vào những vấn đề thiết thực như học tập, nền nếp, an toàn trường học, tâm lý học sinh, kỹ năng sử dụng mạng xã hội, hoàn cảnh học sinh khó khăn… Không nên chỉ tìm đến Ban đại diện khi cần vận động hoặc huy động nguồn lực.
Thứ năm, tăng vai trò phản biện của phụ huynh. Ban đại diện cần được quyền phản ánh những ý kiến khác nhau của cha mẹ học sinh một cách khách quan, kể cả những ý kiến chưa đồng thuận với nhà trường. Nhà trường cần có trách nhiệm tiếp nhận, giải thích và phản hồi, qua đó tạo sự tin tưởng hai chiều.
Cô Lã Thị Hè nhấn mạnh, mục tiêu quan trọng nhất của Điều lệ mới hướng đến Ban đại diện CMHS hoạt động đúng vai, đúng trách nhiệm và hiệu quả hơn.
Khi không bị gắn với nhiệm vụ thu tiền, nhà trường không sử dụng Ban đại diện như một công cụ huy động kinh phí, còn phụ huynh được quyền tham gia và phản ánh ý kiến một cách dân chủ, Ban đại diện CMHS sẽ thực sự trở thành cầu nối giữa gia đình - nhà trường - học sinh, góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và hạn chế những tiêu cực không đáng có.
