Đại học Huế phát triển hệ sinh thái xuất bản số, bảo đảm liêm chính học thuật

GD&TĐ - Chiều 17/9, Đại học Huế tổ chức Hội nghị sơ kết 5 năm (2021-2026) và định hướng phát triển công tác xuất bản trong giai đoạn 2026-2031.



Trước yêu cầu chuyển đổi số quốc gia và các định hướng của Đảng tại Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026, Đại học Huế đang chuyển mạnh từ tư duy "có công bố" sang "nâng cao chất lượng và giá trị công bố", hướng tới xây dựng hệ sinh thái xuất bản - học liệu số hiện đại, chuẩn hóa quy trình biên tập và chủ động hội nhập quốc tế.

Bức tranh toàn cảnh về công bố khoa học và xuất bản ấn phẩm

Đại học Huế hiện sở hữu hệ thống xuất bản học thuật quy mô với 13 tạp chí khoa học, trong đó Tạp chí Khoa học Đại học Huế gồm 6 chuyên san bao phủ các lĩnh vực: Khoa học Tự nhiên, Kỹ thuật và Công nghệ, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Khoa học Trái đất và Môi trường, Kinh tế và Phát triển, Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Toàn bộ các chuyên san đã được chuẩn hóa trên nền tảng điện tử Open Journal Systems (OJS), cấp mã DOI Crossref cho từng bài báo và duy trì xuất bản ổn định từ 20–25 số/năm. Một số chuyên san đã gia nhập các hệ thống chỉ mục như ASEAN Citation Index (ACI) và Directory of Open Access Journals (DOAJ).

Điển hình cho lộ trình hội nhập quốc tế là Tạp chí Y Dược Huế (Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế). Tạp chí được cấp mã ISSN 3030-4318, eISSN 3030-4326, vận hành 100% trên OJS 3.3, áp dụng giấy phép truy cập mở CC BY-NC 4.0 và chính thức gia nhập chỉ mục WPRIM của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từ tháng 8/2023. Đơn vị này đặt mục tiêu gia nhập DOAJ vào năm 2027 và Scopus vào năm 2030.



Hoạt động công bố tại các Viện nghiên cứu và Nhà xuất bản cũng ghi nhận những kết quả ấn tượng:

Viện Công nghệ sinh học: Giai đoạn 2021–2026 đã công bố 155 bài báo khoa học quốc tế (gồm 85 bài thuộc danh mục WoS/Scopus), 62 bài báo trong nước và xuất bản 11 sách chuyên khảo, tham khảo.

Nhà xuất bản Đại học Huế: Quy tụ đội ngũ 54 biên tập viên cơ hữu và cộng tác viên, duy trì 5 mảng sách chủ lực. Tiêu biểu như năm 2023, đơn vị xuất bản 469 đầu sách với hơn 8 triệu bản in, đạt nhiều Giải thưởng Sách Quốc gia. Ngày 18/9/2025, Nhà xuất bản được cấp Giấy xác nhận đăng ký hoạt động xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử.

Thách thức về liêm chính học thuật, bản quyền và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI)

Sự phát triển bùng nổ của môi trường xuất bản số và các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh đặt ra những bài toán pháp lý và đạo đức học thuật phức tạp. Nhằm bảo đảm tính minh bạch, Đại học Huế đã sớm ban hành hành hành lang pháp lý như Quyết định 295/QĐ-ĐHH về liêm chính học thuật, Quyết định 1860/QĐ-ĐHH trong đào tạo sau đại học và Quyết định 313/QĐ-ĐHH về quản lý sở hữu trí tuệ.



Trước thực tiễn ứng dụng công nghệ, các nghiên cứu và quy định tại Đại học Huế thống nhất các nguyên tắc cốt lõi:

AI không thể đứng tên tác giả: Các công cụ AI (như ChatGPT hay các mô hình ngôn ngữ) không đáp ứng điều kiện tư cách tác giả do không thể gánh vác trách nhiệm pháp lý và học thuật.

Minh bạch nghĩa vụ khai báo: Tác giả bắt buộc phải khai báo rõ việc sử dụng AI trong quá trình nghiên cứu, xử lý dữ liệu hay xây dựng bản thảo (ngoại trừ các công cụ hỗ trợ kỹ thuật thông thường như kiểm tra chính tả hay định dạng).

Trách nhiệm tối hậu thuộc về con người: Tác giả phải tự mình kiểm tra tính xác thực của thông tin, dữ liệu, nguồn trích dẫn và chịu trách nhiệm toàn bộ đối với nội dung công bố.

Xác định rõ tư cách tác giả: Yêu cầu việc ghi tên tác giả phải dựa trên đóng góp trí tuệ thực chất, loại bỏ hành vi ghi tên người không đủ điều kiện hoặc mua bán vị trí tác giả.

Xây dựng hệ sinh thái học liệu số dùng chung và lộ trình đến năm 2030

Nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực giữa các đơn vị thành viên, Đại học Huế đang thúc đẩy mô hình "liên kết phân tán có điều phối" (Federated Hub & Spoke) để tạo dựng hệ sinh thái học liệu số dùng chung. Trong đó, Viện Chuyển đổi số và Học liệu đóng vai trò đầu mối điều phối, tập trung xây dựng:

Kho tri thức số Đại học Huế (Hue University Knowledge Repository) lưu trữ toàn bộ công trình nội sinh; Cơ sở dữ liệu tài nguyên giáo dục mở (Hue University OER); Cổng tìm kiếm và truy cập thống nhất (Hue University OneSearch).



Song song đó, Nhà xuất bản Đại học Huế tái cấu trúc bộ máy, thành lập bộ phận chuyên trách "Chuyển đổi số và xuất bản điện tử" nhằm vận hành quy trình xuất bản số, phục vụ các khóa học trực tuyến đại trà (MOOC) và phát triển "Tủ sách thương hiệu Đại học Huế". Hệ thống tạp chí khoa học cũng được quy hoạch theo 3 nhóm (định hướng quốc tế Scopus/WoS, chuẩn khu vực DOAJ/ACI và chuẩn quốc gia) với cơ chế đánh giá định kỳ 2 năm/lần.

Theo lãnh đạo Đại học Huế, sự chuyển dịch từ mô hình xuất bản truyền thống sang hệ sinh thái xuất bản - khoa học - học liệu số liên thông không chỉ giúp Đại học Huế tuân thủ các quy định pháp lý mới về báo chí, xuất bản và giáo dục đại học, mà còn tạo động lực then chốt để nâng cao uy tín học thuật, phục vụ hiệu quả cho công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và lan tỏa tri thức trong kỷ nguyên số.



Trước yêu cầu chuyển đổi số quốc gia và các định hướng của Đảng tại Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026, Đại học Huế đang chuyển mạnh từ tư duy "có công bố" sang "nâng cao chất lượng và giá trị công bố", hướng tới xây dựng hệ sinh thái xuất bản - học liệu số hiện đại, chuẩn hóa quy trình biên tập và chủ động hội nhập quốc tế.

Bức tranh toàn cảnh về công bố khoa học và xuất bản ấn phẩm

Đại học Huế hiện sở hữu hệ thống xuất bản học thuật quy mô với 13 tạp chí khoa học, trong đó Tạp chí Khoa học Đại học Huế gồm 6 chuyên san bao phủ các lĩnh vực: Khoa học Tự nhiên, Kỹ thuật và Công nghệ, Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Khoa học Trái đất và Môi trường, Kinh tế và Phát triển, Khoa học Xã hội và Nhân văn.

Toàn bộ các chuyên san đã được chuẩn hóa trên nền tảng điện tử Open Journal Systems (OJS), cấp mã DOI Crossref cho từng bài báo và duy trì xuất bản ổn định từ 20–25 số/năm. Một số chuyên san đã gia nhập các hệ thống chỉ mục như ASEAN Citation Index (ACI) và Directory of Open Access Journals (DOAJ).

Điển hình cho lộ trình hội nhập quốc tế là Tạp chí Y Dược Huế (Trường Đại học Y - Dược, Đại học Huế). Tạp chí được cấp mã ISSN 3030-4318, eISSN 3030-4326, vận hành 100% trên OJS 3.3, áp dụng giấy phép truy cập mở CC BY-NC 4.0 và chính thức gia nhập chỉ mục WPRIM của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) từ tháng 8/2023. Đơn vị này đặt mục tiêu gia nhập DOAJ vào năm 2027 và Scopus vào năm 2030.



Hoạt động công bố tại các Viện nghiên cứu và Nhà xuất bản cũng ghi nhận những kết quả ấn tượng:

Viện Công nghệ sinh học: Giai đoạn 2021–2026 đã công bố 155 bài báo khoa học quốc tế (gồm 85 bài thuộc danh mục WoS/Scopus), 62 bài báo trong nước và xuất bản 11 sách chuyên khảo, tham khảo.

Nhà xuất bản Đại học Huế: Quy tụ đội ngũ 54 biên tập viên cơ hữu và cộng tác viên, duy trì 5 mảng sách chủ lực. Tiêu biểu như năm 2023, đơn vị xuất bản 469 đầu sách với hơn 8 triệu bản in, đạt nhiều Giải thưởng Sách Quốc gia. Ngày 18/9/2025, Nhà xuất bản được cấp Giấy xác nhận đăng ký hoạt động xuất bản và phát hành xuất bản phẩm điện tử.

Thách thức về liêm chính học thuật, bản quyền và ứng dụng Trí tuệ nhân tạo (AI)

Sự phát triển bùng nổ của môi trường xuất bản số và các công cụ trí tuệ nhân tạo tạo sinh đặt ra những bài toán pháp lý và đạo đức học thuật phức tạp. Nhằm bảo đảm tính minh bạch, Đại học Huế đã sớm ban hành hành hành lang pháp lý như Quyết định 295/QĐ-ĐHH về liêm chính học thuật, Quyết định 1860/QĐ-ĐHH trong đào tạo sau đại học và Quyết định 313/QĐ-ĐHH về quản lý sở hữu trí tuệ.



Trước thực tiễn ứng dụng công nghệ, các nghiên cứu và quy định tại Đại học Huế thống nhất các nguyên tắc cốt lõi:

AI không thể đứng tên tác giả: Các công cụ AI (như ChatGPT hay các mô hình ngôn ngữ) không đáp ứng điều kiện tư cách tác giả do không thể gánh vác trách nhiệm pháp lý và học thuật.

Minh bạch nghĩa vụ khai báo: Tác giả bắt buộc phải khai báo rõ việc sử dụng AI trong quá trình nghiên cứu, xử lý dữ liệu hay xây dựng bản thảo (ngoại trừ các công cụ hỗ trợ kỹ thuật thông thường như kiểm tra chính tả hay định dạng).

Trách nhiệm tối hậu thuộc về con người: Tác giả phải tự mình kiểm tra tính xác thực của thông tin, dữ liệu, nguồn trích dẫn và chịu trách nhiệm toàn bộ đối với nội dung công bố.

Xác định rõ tư cách tác giả: Yêu cầu việc ghi tên tác giả phải dựa trên đóng góp trí tuệ thực chất, loại bỏ hành vi ghi tên người không đủ điều kiện hoặc mua bán vị trí tác giả.

Xây dựng hệ sinh thái học liệu số dùng chung và lộ trình đến năm 2030

Nhằm khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực giữa các đơn vị thành viên, Đại học Huế đang thúc đẩy mô hình "liên kết phân tán có điều phối" (Federated Hub & Spoke) để tạo dựng hệ sinh thái học liệu số dùng chung. Trong đó, Viện Chuyển đổi số và Học liệu đóng vai trò đầu mối điều phối, tập trung xây dựng:

Kho tri thức số Đại học Huế (Hue University Knowledge Repository) lưu trữ toàn bộ công trình nội sinh; Cơ sở dữ liệu tài nguyên giáo dục mở (Hue University OER); Cổng tìm kiếm và truy cập thống nhất (Hue University OneSearch).



Song song đó, Nhà xuất bản Đại học Huế tái cấu trúc bộ máy, thành lập bộ phận chuyên trách "Chuyển đổi số và xuất bản điện tử" nhằm vận hành quy trình xuất bản số, phục vụ các khóa học trực tuyến đại trà (MOOC) và phát triển "Tủ sách thương hiệu Đại học Huế". Hệ thống tạp chí khoa học cũng được quy hoạch theo 3 nhóm (định hướng quốc tế Scopus/WoS, chuẩn khu vực DOAJ/ACI và chuẩn quốc gia) với cơ chế đánh giá định kỳ 2 năm/lần.

Theo lãnh đạo Đại học Huế, sự chuyển dịch từ mô hình xuất bản truyền thống sang hệ sinh thái xuất bản - khoa học - học liệu số liên thông không chỉ giúp Đại học Huế tuân thủ các quy định pháp lý mới về báo chí, xuất bản và giáo dục đại học, mà còn tạo động lực then chốt để nâng cao uy tín học thuật, phục vụ hiệu quả cho công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và lan tỏa tri thức trong kỷ nguyên số.