Cần tư duy đột phá cho giáo dục phổ thông trong chặng đường sau 2030
2025/12/31 14:15
GD&TĐ - Hội thảo khoa học thường niên với chủ đề 'Giáo dục phổ thông trong bối cảnh mới: Thực trạng và định hướng phát triển' diễn ra ngày 30/12, tại Hà Nội.
Hội thảo do Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam tổ chức, trong bối cảnh ngành Giáo dục đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục, đào tạo.
Phổ cập THPT gắn với hướng nghiệp, phân luồng linh hoạt
Phát biểu khai mạc, GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam cho biết, trong những năm qua, các hội thảo về giáo dục phổ thông chủ yếu tập trung vào triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018, từ chương trình, sách giáo khoa đến các điều kiện bảo đảm thực hiện.
Tuy nhiên, ở thời điểm cuối năm 2025, Ban Tổ chức mong muốn mở rộng không gian thảo luận, nhìn xa hơn các nhiệm vụ trước mắt, hướng tới những mục tiêu lớn, dài hạn đã được đặt ra trong Nghị quyết 71, đòi hỏi tư duy mới và các giải pháp mang tính đột phá.
Theo GS.TS Lê Anh Vinh, hội thảo tập trung trao đổi ba vấn đề lớn. Thứ nhất là định hướng xây dựng chương trình giáo dục phổ thông sau năm 2030. Bối cảnh phát triển kinh tế – xã hội, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế trong giai đoạn tới sẽ rất khác so với thời điểm xây dựng Chương trình 2018.
Vì vậy, việc hình dung rõ “chân dung người học” sau 2030 được xem là cơ sở quan trọng để từng bước điều chỉnh, phát triển chương trình, thậm chí hướng tới mốc 2035.
Thứ hai là mục tiêu phổ cập giáo dục phổ thông – một nội dung trọng tâm của Nghị quyết 71. Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhấn mạnh, phổ cập không chỉ là bài toán về tỷ lệ hay con số, mà cần gắn với định hướng nghề nghiệp và yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh mới.
Một trong những gợi mở được đưa ra là xây dựng mô hình trường trung học phổ thông nghề, với chương trình đào tạo tương đương THPT nhưng tích hợp định hướng nghề nghiệp rõ nét, qua đó tạo thêm lựa chọn và lộ trình phát triển dài hạn cho người học.
Thứ ba là chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo trong giáo dục. Năm 2025, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam được giao xây dựng khung nội dung trí tuệ nhân tạo trong chương trình giáo dục phổ thông từ lớp 1 đến lớp 12.
Tuy nhiên, theo GS.TS Lê Anh Vinh, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện về kỹ thuật hay hạ tầng, mà quan trọng hơn là chuyển đổi về con người, nhận thức và nguồn nhân lực. Những thay đổi này sẽ tác động trực tiếp đến cách thiết kế chương trình, tổ chức dạy học và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh.
Năng lực nền tảng của người học thế kỷ 21
Chia sẻ tại hội thảo, TS Hồ Thị Hồng Vân cùng nhóm nghiên cứu cho rằng, phổ cập giáo dục THPT cần được triển khai theo hướng bảo đảm chất lượng và tính bền vững, thay vì chỉ chú trọng mở rộng quy mô. Trong đó, năng lực định hướng nghề nghiệp giữ vai trò then chốt, góp phần nâng cao hiệu quả phân luồng, tạo động lực học tập và duy trì sĩ số học sinh.
Theo nhóm nghiên cứu, giáo dục hướng nghiệp giúp học sinh hiểu rõ bản thân, nhận diện năng lực, sở thích và cơ hội nghề nghiệp, từ đó hình thành mục tiêu học tập rõ ràng, giảm nguy cơ bỏ học.
Việc phân luồng cần được thực hiện linh hoạt, nhân văn, với các lộ trình đa dạng như THPT, giáo dục nghề nghiệp hoặc mô hình kết hợp, cùng sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội.
Ở góc độ chuyên gia, PGS.TS Trần Kiều – nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhấn mạnh, trong hệ thống các năng lực của con người thế kỷ 21, “học tập suốt đời” giữ vị trí đặc biệt quan trọng.
Nhiều quốc gia đã xác định đây là năng lực cốt lõi để người học thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của thế giới hiện đại. Bên cạnh đó, ông cho rằng việc đưa tư duy bậc cao vào quá trình dạy học sẽ giúp học sinh hình thành năng lực tư duy sâu, phản biện và sáng tạo – những phẩm chất thiết yếu trong bối cảnh mới.
Trao đổi tại hội thảo, TS Tạ Ngọc Trí – Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục phổ thông (Bộ GD&ĐT) đánh giá cao các định hướng nghiên cứu của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam, đồng thời lưu ý cần phân biệt rõ khái niệm “trung học nghề” với THPT hay sơ cấp, trung cấp nghề.
Theo ông, mục tiêu của trung học nghề là đào tạo nghề gắn với thị trường lao động, song vẫn phải bảo đảm khối lượng kiến thức văn hóa phổ thông cần thiết. Một “điểm nghẽn” hiện nay là tâm lý chuộng bằng cấp và cơ chế tuyển sinh đại học, khiến học sinh tốt nghiệp THCS có xu hướng dồn vào THPT. Do đó, cần nghiên cứu các mô hình quốc tế, như Úc, Hàn Quốc, để xây dựng cơ chế liên thông linh hoạt hơn.
Về năng lực người học trong kỷ nguyên số, TS Tạ Ngọc Trí nhấn mạnh, kỹ năng quan trọng nhất là “learning to learn” – học cách học. Đây là nền tảng để học sinh có thể tự học, thích ứng và phát triển suốt đời trong một thế giới biến đổi nhanh chóng.
Theo: giaoducthoidai.vn
2025/12/30 16:05 (GMT+7)
2026-10-16 08:12
Định hướng nghề cho học sinh THCS 'sâu rễ, bền gốc'
GD&TĐ - Trong thời đại công nghệ số, việc chọn ngành, chọn nghề trong tương lai cho học sinh là điều mà nhiều cha mẹ, thầy cô quan tâm định hướng sớm.
2026-10-16 08:11
Biến bất đồng thành đối thoại
GD&TĐ - Khi một đứa trẻ nói “con ghét bố mẹ”, điều đó không có nghĩa mọi giới hạn trong gia đình cần được gỡ bỏ, cũng không có nghĩa cha mẹ phải chấp nhận mọi mong muốn của con.
2026-10-16 08:11
Hưng Yên tổ chức tưởng niệm 60 năm ngày hy sinh của cô giáo Bùi Thị Thanh Xuân
GD&TĐ - Lễ tưởng niệm dự kiến được tổ chức vào ngày 21/10 tại Di tích lịch sử quốc gia Khu tưởng niệm 21/10 (xã Tây Thụy Anh, tỉnh Hưng Yên).
2026-10-16 08:10
Thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững
GD&TĐ - Ngày 15/10/2026, thay mặt BCH Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành Kết luận số 105-KL/TW Hội nghị lần thứ tư BCH Trung ương Đảng khóa XIV về thu hút và trọng dụng nhân tài trong các ngành, lĩnh vực mũi nhọn, phục vụ đất nước phát triển nhanh, bền vững.
2026-10-16 03:50
Đắk Lắk phê duyệt kết quả xét thăng hạng cho hơn 3.200 viên chức giáo dục
GD&TĐ - Sở GD&ĐT Đắk Lắk vừa phê duyệt kết quả xét thăng hạng chức danh nghề nghiệp, đồng thời yêu cầu rà soát tiêu chuẩn, điều kiện theo quy định.
2026-10-16 03:50
Mở cửa tri thức từ những ngôi trường nội trú liên cấp biên giới Lai Châu
GD&TĐ - Năm học 2026–2027 đánh dấu bước chuyển mới của giáo dục vùng biên Lai Châu khi 5 trường PTNT liên cấp TH&THCS được khánh thành, đưa vào sử dụng.
2026-10-16 03:49
Giữ tiếng Mông từ giảng đường đại học
GD&TĐ - Đào tạo ngành Sư phạm tiếng Mông mở ra hướng đi mới trong đào tạo nguồn nhân lực giáo dục vùng cao, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa.
2026-10-16 03:49
Giáo dục STEM trao cơ hội cho học sinh tự kiến tạo tương lai
GD&TĐ - Để triển khai giáo dục STEM hiệu quả cần có sự đồng bộ giữa chương trình giảng dạy, đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và phương pháp đánh giá.
