Giải bài toán AI tại Tòa án nhân dân khu vực

Ngày 23/1, Trường Đại học Luật TPHCM phối hợp Tòa án nhân dân (TAND) Khu vực 7, TPHCM tổ chức Hội thảo khoa học cấp quốc gia với chủ đề "Hoàn thiện thể chế - nâng cao hiệu quả giải quyết vụ việc dân sự tại Tòa án nhân dân khu vực".

Hội thảo thu hút khoảng 200 đại biểu là lãnh đạo ngành Tòa án, thẩm phán, chuyên gia pháp lý, giảng viên luật tham dự.

Không chỉ là diễn đàn học thuật, hội thảo được xem là bước chuẩn bị quan trọng khi mô hình TAND khu vực chính thức đi vào vận hành sâu rộng theo Luật Tổ chức Tòa án nhân dân (sửa đổi) năm 2025.

TS Lê Trường Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM. Ảnh: HCMULAW.

Phát biểu khai mạc, TS Lê Trường Sơn - Hiệu trưởng Trường Đại học Luật TPHCM cho biết, hội thảo tập trung vào hai nội dung then chốt: hoàn thiện thể chế giải quyết các vụ việc dân sự tại TAND khu vực và ứng dụng công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm giảm tải áp lực công việc, nâng cao chất lượng xét xử.

Từ thực tiễn quản lý, ThS Nguyễn Văn Bình - Chánh án TAND Khu vực 7 cho rằng, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của đời sống kinh tế - xã hội, số lượng và tính chất các vụ việc dân sự ngày càng gia tăng, phức tạp.

Trong khi đó, TAND khu vực vẫn đối mặt nhiều khó khăn về thể chế pháp luật, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực và hạ tầng phục vụ hoạt động xét xử.

"Hội thảo là diễn đàn để các nhà quản lý, chuyên gia, thẩm phán cùng phân tích toàn diện những vướng mắc lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động xét xử trong thời gian tới", ông Bình nhấn mạnh.

Nhận diện "điểm nghẽn" thể chế và thẩm quyền

Tại phiên thảo luận, TS. Thẩm phán Nguyễn Mai Trâm - Phó Chánh Văn phòng TAND TPHCM chỉ ra hàng loạt thách thức mà TAND khu vực đang đối mặt.

Đó là sự gia tăng đột biến về số lượng án dân sự, hôn nhân gia đình, kinh doanh thương mại khi thẩm quyền được mở rộng; là bài toán về cơ sở vật chất khi sáp nhập các đơn vị; và quan trọng hơn là tâm lý, trình độ của đội ngũ Thẩm phán khi phải thích nghi với mô hình quản trị tòa án mới.

Nội dung thu hút nhiều sự quan tâm tại hội thảo là tham luận về ứng dụng AI trong giải quyết vụ việc dân sự. ThS.NCS Huỳnh Ngọc Tuân - Thẩm phán TAND Khu vực 1, TPHCM khẳng định, AI không thay thế con người ra phán quyết nhưng có thể trở thành trợ lý thông minh cho thẩm phán.

Theo ông Tuân, AI có thể hỗ trợ quản lý hồ sơ điện tử, phân tích dữ liệu án, nghiên cứu pháp luật, dự báo rủi ro tố tụng và hỗ trợ ra quyết định tố tụng.

Tuy nhiên, việc ứng dụng AI cũng tiềm ẩn rủi ro về sai lệch thuật toán, thiên lệch dữ liệu và bảo mật thông tin tư pháp.

Do đó, cần xây dựng khung pháp lý rõ ràng, chuẩn hóa dữ liệu xét xử và đào tạo kỹ năng số cho đội ngũ thẩm phán.

Bổ sung góc nhìn công nghệ, PGS.TS. Nguyễn Thị Hồng Nhung và TS Huỳnh Thị Nam Hải (Trường Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TPHCM) lưu ý, chứng cứ điện tử đang trở thành yếu tố quyết định trong nhiều vụ việc dân sự.

Tuy nhiên, sự phát triển của công nghệ, đặc biệt là deepfake, đặt ra thách thức lớn cho hoạt động thu thập, đánh giá chứng cứ, đòi hỏi TAND khu vực sớm có quy trình và trang bị kỹ thuật phù hợp.