Từ lớp học nghề đến sinh kế cho người nghèo vùng khó

GD&TĐ - Đào tạo nghề cho người nghèo, cận nghèo cần đi cùng hỗ trợ việc làm, vốn và sinh kế để tạo thu nhập bền vững.



Tạo cơ hội học nghề cho người lao động khó khăn

Ông Lưu Đình Hưng, Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề miền núi Thanh Hóa, cho biết nhà trường xác định đào tạo nghề cho người lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người lao động có thu nhập thấp là một trong những nhiệm vụ quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo việc làm, tăng thu nhập và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trên địa bàn.

Đối tượng tuyển sinh của nhà trường chủ yếu là học sinh và người lao động trên địa bàn các huyện miền núi, trong đó có nhiều người học có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Qua rà soát, nhà trường hiện có số lượng đáng kể học sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, cho thấy nhu cầu được hỗ trợ học nghề và tiếp cận các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề còn cao.

Việc tổ chức đào tạo trình độ trung cấp kết hợp với Chương trình Giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông tạo điều kiện cho học sinh tốt nghiệp THCS lựa chọn mô hình vừa học văn hóa, vừa học nghề. Cách tổ chức này góp phần giảm chi phí học tập, rút ngắn thời gian đào tạo và tạo điều kiện để người học sớm tham gia thị trường lao động.

Những năm qua, nhà trường duy trì tuyển sinh, đào tạo các ngành, nghề cơ bản phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và nhu cầu học nghề, việc làm của người dân. Một số ngành, nghề có số lượng người học tương đối cao như May thời trang, Thú y, Hàn, Điện công nghiệp.

Tuy nhiên, quá trình đào tạo vẫn gặp không ít khó khăn. Điều kiện kinh tế của một bộ phận người học còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng duy trì việc học và tham gia đầy đủ các hoạt động đào tạo. Một số học sinh ở xa trường gặp khó khăn về đi lại, ăn ở, nhất là học sinh thuộc các địa bàn miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Theo ông Lưu Đình Hưng, nhận thức của một bộ phận phụ huynh và học sinh về giáo dục nghề nghiệp chưa đầy đủ. Tâm lý coi trọng bằng cấp, chưa thực sự xác định học nghề là một hướng đi phù hợp để lập nghiệp và phát triển kinh tế gia đình vẫn còn tồn tại.

Sau khi tốt nghiệp, một bộ phận người học còn khó tiếp cận nguồn vốn, mặt bằng sản xuất, kinh doanh và thiếu kinh nghiệm thực tế để tự tạo việc làm. Trong khi đó, cơ hội việc làm tại chỗ trên địa bàn miền núi còn hạn chế; một bộ phận người lao động phải tìm kiếm việc làm tại các địa phương khác, ngoài tỉnh hoặc tham gia làm việc ở nước ngoài.

Việc huy động, thu hút doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo, tiếp nhận người học thực tập và tuyển dụng lao động sau đào tạo trên địa bàn miền núi cũng còn khó khăn, nhất là đối với các doanh nghiệp có quy mô và nhu cầu tuyển dụng lớn.



Cần đồng bộ chính sách từ học nghề đến tạo việc làm

Từ thực tiễn trên, Trường Trung cấp nghề miền núi Thanh Hóa đề xuất tiếp tục triển khai đầy đủ, kịp thời và hiệu quả các chính sách hỗ trợ học nghề đối với người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và các đối tượng chính sách theo quy định.

Nhà trường cũng đề nghị nghiên cứu, điều chỉnh mức hỗ trợ chi phí học tập, ăn, ở và đi lại đối với người học thuộc vùng đặc biệt khó khăn, phù hợp với điều kiện thực tế và mặt bằng chi phí hiện nay, tạo điều kiện để người học duy trì việc học đến khi hoàn thành chương trình đào tạo.

Bên cạnh hỗ trợ trong quá trình học, cần có chính sách hỗ trợ người học sau đào tạo, chú trọng hỗ trợ tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, tư vấn khởi nghiệp, hỗ trợ phương tiện, thiết bị và các điều kiện cần thiết để tự tạo việc làm, phát triển sản xuất, kinh doanh.

Nhà trường đề xuất tăng cường tuyển sinh, đào tạo các ngành, nghề phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội, nhu cầu sử dụng lao động của địa phương và có khả năng tạo việc làm tại chỗ, góp phần hạn chế tình trạng người lao động phải di chuyển đến các địa phương khác để tìm kiếm việc làm.

Cùng với đó là đẩy mạnh đào tạo theo nhu cầu, đơn đặt hàng của doanh nghiệp; tăng cường phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp trong xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực hành, thực tập và tuyển dụng người học sau tốt nghiệp.

Người học cũng cần được trang bị kiến thức, kỹ năng về khởi nghiệp, tìm kiếm việc làm, kỹ năng số, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và các kỹ năng mềm cần thiết, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Một giải pháp khác là tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với các chương trình, đề án, chính sách về giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; lồng ghép các nguồn lực để nâng cao hiệu quả đào tạo nghề, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người lao động thuộc các nhóm đối tượng khó khăn.

Từ thực tế tại Trung tâm GDNN - GDTX Nam Quảng Trị, ông Lê Văn Hòa, Giám đốc Trung tâm, cho rằng trước hết cần sớm có hướng dẫn cụ thể về cơ chế, chính sách và nguồn kinh phí đào tạo nghề thuộc các chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch.

Đặc biệt, cần xem xét cơ chế để các trung tâm GDNN - GDTX trực tiếp tham gia và được thụ hưởng các nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đào tạo nghề. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, nhất là đào tạo thực hành.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục khảo sát nhu cầu học nghề theo từng nhóm đối tượng, từng địa bàn; lựa chọn nghề phù hợp với khả năng của người học và nhu cầu của thị trường; tăng cường phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và hợp tác xã trong quá trình đào tạo và tạo việc làm.

“Đối với người nghèo, cận nghèo, người mới thoát nghèo và người có thu nhập thấp, cần quan tâm không chỉ đến đào tạo nghề mà còn đến hỗ trợ sau đào tạo, kết nối việc làm, hỗ trợ sinh kế và khả năng tự tạo việc làm, bởi đây mới là yếu tố quyết định tính bền vững của công tác giảm nghèo”, ông Lê Văn Hòa nhấn mạnh.



Tạo cơ hội học nghề cho người lao động khó khăn

Ông Lưu Đình Hưng, Phó Hiệu trưởng Trường Trung cấp nghề miền núi Thanh Hóa, cho biết nhà trường xác định đào tạo nghề cho người lao động thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và người lao động có thu nhập thấp là một trong những nhiệm vụ quan trọng, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo việc làm, tăng thu nhập và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững trên địa bàn.

Đối tượng tuyển sinh của nhà trường chủ yếu là học sinh và người lao động trên địa bàn các huyện miền núi, trong đó có nhiều người học có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Qua rà soát, nhà trường hiện có số lượng đáng kể học sinh thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, cho thấy nhu cầu được hỗ trợ học nghề và tiếp cận các chính sách hỗ trợ đào tạo nghề còn cao.

Việc tổ chức đào tạo trình độ trung cấp kết hợp với Chương trình Giáo dục thường xuyên cấp trung học phổ thông tạo điều kiện cho học sinh tốt nghiệp THCS lựa chọn mô hình vừa học văn hóa, vừa học nghề. Cách tổ chức này góp phần giảm chi phí học tập, rút ngắn thời gian đào tạo và tạo điều kiện để người học sớm tham gia thị trường lao động.

Những năm qua, nhà trường duy trì tuyển sinh, đào tạo các ngành, nghề cơ bản phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của địa phương và nhu cầu học nghề, việc làm của người dân. Một số ngành, nghề có số lượng người học tương đối cao như May thời trang, Thú y, Hàn, Điện công nghiệp.

Tuy nhiên, quá trình đào tạo vẫn gặp không ít khó khăn. Điều kiện kinh tế của một bộ phận người học còn hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng duy trì việc học và tham gia đầy đủ các hoạt động đào tạo. Một số học sinh ở xa trường gặp khó khăn về đi lại, ăn ở, nhất là học sinh thuộc các địa bàn miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn.

Theo ông Lưu Đình Hưng, nhận thức của một bộ phận phụ huynh và học sinh về giáo dục nghề nghiệp chưa đầy đủ. Tâm lý coi trọng bằng cấp, chưa thực sự xác định học nghề là một hướng đi phù hợp để lập nghiệp và phát triển kinh tế gia đình vẫn còn tồn tại.

Sau khi tốt nghiệp, một bộ phận người học còn khó tiếp cận nguồn vốn, mặt bằng sản xuất, kinh doanh và thiếu kinh nghiệm thực tế để tự tạo việc làm. Trong khi đó, cơ hội việc làm tại chỗ trên địa bàn miền núi còn hạn chế; một bộ phận người lao động phải tìm kiếm việc làm tại các địa phương khác, ngoài tỉnh hoặc tham gia làm việc ở nước ngoài.

Việc huy động, thu hút doanh nghiệp tham gia vào quá trình đào tạo, tiếp nhận người học thực tập và tuyển dụng lao động sau đào tạo trên địa bàn miền núi cũng còn khó khăn, nhất là đối với các doanh nghiệp có quy mô và nhu cầu tuyển dụng lớn.



Cần đồng bộ chính sách từ học nghề đến tạo việc làm

Từ thực tiễn trên, Trường Trung cấp nghề miền núi Thanh Hóa đề xuất tiếp tục triển khai đầy đủ, kịp thời và hiệu quả các chính sách hỗ trợ học nghề đối với người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và các đối tượng chính sách theo quy định.

Nhà trường cũng đề nghị nghiên cứu, điều chỉnh mức hỗ trợ chi phí học tập, ăn, ở và đi lại đối với người học thuộc vùng đặc biệt khó khăn, phù hợp với điều kiện thực tế và mặt bằng chi phí hiện nay, tạo điều kiện để người học duy trì việc học đến khi hoàn thành chương trình đào tạo.

Bên cạnh hỗ trợ trong quá trình học, cần có chính sách hỗ trợ người học sau đào tạo, chú trọng hỗ trợ tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi, tư vấn khởi nghiệp, hỗ trợ phương tiện, thiết bị và các điều kiện cần thiết để tự tạo việc làm, phát triển sản xuất, kinh doanh.

Nhà trường đề xuất tăng cường tuyển sinh, đào tạo các ngành, nghề phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội, nhu cầu sử dụng lao động của địa phương và có khả năng tạo việc làm tại chỗ, góp phần hạn chế tình trạng người lao động phải di chuyển đến các địa phương khác để tìm kiếm việc làm.

Cùng với đó là đẩy mạnh đào tạo theo nhu cầu, đơn đặt hàng của doanh nghiệp; tăng cường phối hợp giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp trong xác định nhu cầu nhân lực, xây dựng chương trình đào tạo, tổ chức thực hành, thực tập và tuyển dụng người học sau tốt nghiệp.

Người học cũng cần được trang bị kiến thức, kỹ năng về khởi nghiệp, tìm kiếm việc làm, kỹ năng số, kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm và các kỹ năng mềm cần thiết, đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động.

Một giải pháp khác là tăng cường kết nối giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với các chương trình, đề án, chính sách về giảm nghèo, phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; lồng ghép các nguồn lực để nâng cao hiệu quả đào tạo nghề, tạo việc làm và tăng thu nhập cho người lao động thuộc các nhóm đối tượng khó khăn.

Từ thực tế tại Trung tâm GDNN - GDTX Nam Quảng Trị, ông Lê Văn Hòa, Giám đốc Trung tâm, cho rằng trước hết cần sớm có hướng dẫn cụ thể về cơ chế, chính sách và nguồn kinh phí đào tạo nghề thuộc các chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch.

Đặc biệt, cần xem xét cơ chế để các trung tâm GDNN - GDTX trực tiếp tham gia và được thụ hưởng các nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ đào tạo nghề. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao chất lượng đào tạo, nhất là đào tạo thực hành.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục khảo sát nhu cầu học nghề theo từng nhóm đối tượng, từng địa bàn; lựa chọn nghề phù hợp với khả năng của người học và nhu cầu của thị trường; tăng cường phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ sở giáo dục nghề nghiệp, doanh nghiệp và hợp tác xã trong quá trình đào tạo và tạo việc làm.

“Đối với người nghèo, cận nghèo, người mới thoát nghèo và người có thu nhập thấp, cần quan tâm không chỉ đến đào tạo nghề mà còn đến hỗ trợ sau đào tạo, kết nối việc làm, hỗ trợ sinh kế và khả năng tự tạo việc làm, bởi đây mới là yếu tố quyết định tính bền vững của công tác giảm nghèo”, ông Lê Văn Hòa nhấn mạnh.