Từ lớp học mở giữa rừng xanh đến khát vọng làm giàu của đồng bào Dao

Từ cây hái lượm đến cây trồng chủ lực

Tại thôn Nhọt Nặm, xã Công Sơn, tỉnh Lạng Sơn, bao đời nay nhịp sống của đồng bào dân tộc Dao gắn chặt với nương rẫy, rừng hồi và chăn nuôi gia súc, gia cầm.

Dù có nhiều nguồn cung kinh tế, song thu nhập của bà con trong thôn còn bấp bênh. Nguyên nhân là bởi thói quen canh tác tự phát, phụ thuộc phần nhiều vào thiên nhiên, thời tiết khiến vụ mùa thất bát trở thành nỗi lo thường trực.

Trăn trở trước bài toán thu nhập bền vững, tháng 10/2024, chính quyền địa phương đã phối hợp cùng Trung tâm GDNN – GDTX Cao Lộc tổ chức các lớp dạy nghề ngắn hạn, trong đó có kỹ thuật trồng hồi.

Nhận thấy nội dung giảng dạy gắn liền với nguồn mưu sinh truyền thống, lớp học thu hút đông thôn dân quan tâm, số lượng học viên đăng ký lên đến hơn 30 người. Không gian lớp học không khép kín trong bốn bức tường nhà văn hóa thôn Nhọt Nặm mà mở rộng ra giữa rừng hồi.

Là một trong những người dân đầu tiên tham gia, chị Hoàng A Múi chia sẻ ấn tượng về lớp học: “Bà con đi học toàn là nông dân cả, quanh năm cầm cuốc quen tay chứ khó mà ngồi lâu nghe giảng.

Thầy cô hiểu ý nên luôn cố dạy lý thuyết nhanh, ngắn gọn và chỉ tập trung vào kiến thức quan trọng. Còn lại là xắn tay áo lên rừng thực hành, thầy cô “cầm tay chỉ việc” cho chúng tôi từng thao tác cụ thể”.

Chị Múi kể, trước kia người dân trồng hồi bằng cách gieo hạt xuống đất rồi phó mặc cho tự nhiên. Do đó, tỷ lệ nảy mầm thất thường, cây mất từ 8 đến 10 năm để trưởng thành và cho quả (hoa hồi).

Những đợt mưa nhiều, rừng hồi thất thu, bà con còn bỏ quên việc phát quang, lại không có thói quen bón phân. Rừng hồi thiếu bàn tay con người chăm sóc nên chất lượng từng vụ mùa không ổn định.

Tại lớp học nghề, chị Múi và các học viên lần đầu tiên được hướng dẫn kỹ thuật từ gieo hạt, lên luống đúng cách đạt tỷ lệ nảy mầm cao, bón phân đúng thời điểm, dọn gốc thường xuyên đến cách nhận biết và phun thuốc phòng trừ sâu bệnh phổ biến.

Đặc biệt, bà con được chia sẻ và thực hành phương pháp chiết cành, ghép cành và giâm cành hồi. Theo chị Hoàng A Múi đánh giá, đây là phần kiến thức mới lạ nhưng thiết thực.

“Vì chưa biết tới kỹ thuật này trước đó nên khi thực hành, tôi rất lúng túng, tay chân lóng ngóng chỉ sợ làm gãy cành. Nhưng nghe thầy cô động viên nếu thao tác thành thạo sẽ giúp rút ngắn thời gian chờ thu hoạch xuống chỉ còn khoảng 3 năm, tôi quyết tâm làm đi làm lại đến khi đúng. Cứ sai đâu sửa đó, sau khóa học tôi đã tự ươm được vườn hồi giống cho gia đình”, chị hào hứng nói.

Từng bước nâng cao nguồn thu

Hồi là giống cây trồng lâu năm, mỗi năm cho 2 vụ thu hoạch chính bao gồm vụ tứ quý (tháng 2, 3 âm lịch) và vụ mùa (tháng 7, 8 âm lịch). Bà con sau khi thu hái không phải lo lắng về đầu ra vì thương lái thường tìm đến tận thôn để mua, giá trung bình từ 18.000 - 22.000 đồng/kg hoa hồi tươi đối với vụ mùa. Hoa hồi vụ tứ quý rẻ hơn, có giá từ 17.000 – 18.000/kg. Nếu mưa không lên rừng thu được quả tươi, người dân lại tranh thủ trời nắng đi lượm quả khô đem bán.

“Hơn 1 năm áp dụng kỹ thuật trồng và chăm sóc hiện đại, cây ít bị sâu bệnh, 2 vụ gần nhất cho chất lượng quả đồng đều hơn nên tôi yên tâm và kỳ vọng hơn vào những năm kế tiếp. Mong rằng khi đất trồng được cải thiện, cây hồi sẽ khỏe mạnh, cho năng suất tốt, ít thiệt hại hơn”, chị Múi tâm sự.

Bên cạnh đó, chị cũng thẳng thắn nêu lên trăn trở: hiện nay lâm sản chỉ được bán dạng thô, dẫn đến giá thành sản phẩm chưa cao. Vì vậy, chị bày tỏ hy vọng thời gian tới, UBND xã phối hợp với trung tâm dạy nghề triển khai các khóa dạy về sơ chế, chế biến giúp hoa hồi nâng cao giá trị, bà con tự chủ kinh tế.

Từ năm 2024 đến nay, tại thôn Nhọt Nặm, xã Công Sơn, tỉnh Lạng Sơn đã diễn ra các khóa học khác, nhất là kỹ thuật chăn nuôi đã thúc đẩy người dân mạnh dạn chuyển đổi mô hình nuôi lợn, nuôi gà thương phẩm thay vì chỉ phục vụ nhu cầu gia đình.

Đến nay, bên cạnh công việc nương rẫy, trồng hồi, gia đình chị Hoàng A Múi còn nuôi 30 đến 40 con lợn theo hướng truyền thống kết hợp an toàn sinh học. “Cứ 7 – 9 tháng sẽ có lứa lợn đủ điều kiện để xuất chuồng, mỗi lần nhà tôi thu về trung bình 60.000.000 đồng/lứa”, chị Múi nói.

Để chuyển đổi từ tư duy sản xuất nhỏ lẻ, tự cung tự cấp sang kinh tế hàng hóa cho thu nhập ổn định, bền vững vẫn là một quá trình dài hạn đòi hỏi nhiều nỗ lực. Quan trọng hơn, hiệu quả tức thời từ các khóa học nghề “cầm tay chỉ việc” ngắn hạn đã góp phần nâng cao năng lực, khơi dậy sự tự tin, chủ động thử nghiệm và khát vọng làm giàu cho nông dân vùng cao.