Giải pháp nào để chuẩn hóa năng lực số cho học sinh trong thời đại AI?

GD&TĐ - Trong thời đại AI, năng lực số không còn là lựa chọn mà là yêu cầu tất yếu, đòi hỏi sự đồng hành của nhà trường, gia đình và học sinh.



Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đã thâm nhập sâu vào gần như mọi hoạt động học tập của học sinh, từ tìm tài liệu, làm bài tập đến tự học ở nhà. Nhưng một nghịch lý đang hiện hữu: giỏi thao tác điện thoại, mạng xã hội không đồng nghĩa với có năng lực số bài bản. Nếu không được trang bị kỹ năng làm chủ công nghệ, học sinh hoàn toàn có thể trở thành đối tượng dễ tổn thương trước lừa đảo trực tuyến, tin giả do AI tạo ra, hay bị bỏ lại phía sau trong một xã hội ngày càng số hóa. Khoảng cách giữa “biết dùng” công cụ để giải trí và “biết ứng dụng” công nghệ chủ động, an toàn, có trách nhiệm – nếu không được thu hẹp kịp thời, sẽ trở thành rào cản đáng lo ngại cho cả một thế hệ.

Thực tế tại nhiều trường học cho thấy, không ít học sinh sử dụng mạng xã hội, xem video hay chơi trò chơi trực tuyến rất nhuần nhuyễn, nhưng lại lúng túng khi được yêu cầu sử dụng phần mềm văn phòng hay xác minh một nguồn thông tin đáng tin cậy. Đây chính là “bài toán” mà một lộ trình đào tạo và đánh giá năng lực số bài bản cần giải quyết.

Việc chuẩn hóa khung năng lực số cho học sinh không phải bài toán của riêng một phía, mà cần sự nỗ lực đồng bộ từ cả cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường, gia đình và của chính các em học sinh. Về phía cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường, một lộ trình đào tạo, đánh giá rõ ràng, kế thừa các chuẩn đánh giá quốc tế đã được công nhận, chính là nền tảng để việc chuẩn hóa năng lực số cho học sinh đi đúng hướng, không chạy theo phong trào hay hình thức. Về phía gia đình, phụ huynh cần đồng hành sát sao cùng nhà trường trong các hoạt động ứng dụng kỹ năng số vào học tập và cuộc sống hằng ngày của con; đây cũng chính là “lá chắn” đầu tiên giúp con phòng tránh những rủi ro về an toàn thông tin mạng, lừa đảo trực tuyến. Còn học sinh, chủ thể trung tâm, cần chủ động rèn luyện để làm chủ máy tính, thiết bị công nghệ, thành thạo thao tác và học tập với các công cụ số, đồng thời vận dụng kiến thức để ứng xử văn minh, bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian số.

Sự hưởng ứng của đông đảo nhà trường, phụ huynh và học sinh với các sân chơi kỹ năng số quy mô lớn như Cuộc thi Tài năng Tin học trẻ quốc tế – Thành phố Hà Nội do Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức càng khẳng định: năng lực số đang trở thành mối quan tâm chung của toàn ngành giáo dục, không chỉ dừng lại ở phạm vi một trường hay một lớp học. Đặc biệt, tháng 8/2026 vừa qua, Việt Nam lần đầu tiên khởi xướng và đăng cai cuộc thi Vô địch Kỹ năng số IC3 quốc tế với sự tham gia tranh tài của thí sinh đến từ nhiều quốc gia trên thế giới. Đặc biệt, tấm Huy chương Đồng của em Châu Nguyễn An Minh, học sinh Trường THCS Nguyễn Văn Quỳ (TP.HCM), là minh chứng cho thấy khả năng chinh phục và thích ứng mạnh mẽ của học sinh Việt Nam với chuẩn quốc tế về năng lực số.



Cuộc thi sử dụng bài thi quốc tế IC3 (Digital Literacy Certification) để đánh giá năng lực sử dụng máy tính, phần mềm và Internet do Tập đoàn Pearson - Certiport phát triển, giúp học sinh được trang bị năng lực số bài bản ngay từ trên ghế nhà trường. Trên thế giới, hàng triệu học sinh được đào tạo và đánh giá với chuẩn IC3 hàng năm để sở hữu hành trang vững vàng nhất trước sự bùng nổ của công nghệ. Chương trình học IC3 mang đến cho các em những kiến thức và kỹ năng thiết thực như: Công nghệ thông tin thời đại số, Chinh phục kỹ năng Công dân số, Quản lý thông tin hiệu quả, Sáng tạo nội dung số, Truyền thông 4.0, Cộng tác và ứng xử trực tuyến thông minh, Kỹ năng an toàn và bảo mật thông tin. Đây là những năng lực nền tảng giúp học sinh chủ động thích nghi trong một thế giới công nghệ liên tục thay đổi. Tại Việt Nam, Chứng chỉ IC3 đáp ứng chuẩn khung năng lực số theo Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.



Trong một thế giới mà công nghệ đang phát triển như vũ bão, năng lực số không còn là một lựa chọn mà là yêu cầu thiết yếu để học sinh Việt Nam vững tin và phát triển đúng hướng. Sự chung tay vào cuộc của các cơ quan quản lý, nhà trường và gia đình cùng định hướng giáo dục hội nhập, tiệm cận chuẩn quốc tế sẽ giúp các em phát huy hiệu quả cao trong học tập và trở thành những công dân toàn cầu thông thái./.



Chỉ trong vài năm, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số đã thâm nhập sâu vào gần như mọi hoạt động học tập của học sinh, từ tìm tài liệu, làm bài tập đến tự học ở nhà. Nhưng một nghịch lý đang hiện hữu: giỏi thao tác điện thoại, mạng xã hội không đồng nghĩa với có năng lực số bài bản. Nếu không được trang bị kỹ năng làm chủ công nghệ, học sinh hoàn toàn có thể trở thành đối tượng dễ tổn thương trước lừa đảo trực tuyến, tin giả do AI tạo ra, hay bị bỏ lại phía sau trong một xã hội ngày càng số hóa. Khoảng cách giữa “biết dùng” công cụ để giải trí và “biết ứng dụng” công nghệ chủ động, an toàn, có trách nhiệm – nếu không được thu hẹp kịp thời, sẽ trở thành rào cản đáng lo ngại cho cả một thế hệ.

Thực tế tại nhiều trường học cho thấy, không ít học sinh sử dụng mạng xã hội, xem video hay chơi trò chơi trực tuyến rất nhuần nhuyễn, nhưng lại lúng túng khi được yêu cầu sử dụng phần mềm văn phòng hay xác minh một nguồn thông tin đáng tin cậy. Đây chính là “bài toán” mà một lộ trình đào tạo và đánh giá năng lực số bài bản cần giải quyết.

Việc chuẩn hóa khung năng lực số cho học sinh không phải bài toán của riêng một phía, mà cần sự nỗ lực đồng bộ từ cả cơ quan quản lý giáo dục, nhà trường, gia đình và của chính các em học sinh. Về phía cơ quan quản lý giáo dục và nhà trường, một lộ trình đào tạo, đánh giá rõ ràng, kế thừa các chuẩn đánh giá quốc tế đã được công nhận, chính là nền tảng để việc chuẩn hóa năng lực số cho học sinh đi đúng hướng, không chạy theo phong trào hay hình thức. Về phía gia đình, phụ huynh cần đồng hành sát sao cùng nhà trường trong các hoạt động ứng dụng kỹ năng số vào học tập và cuộc sống hằng ngày của con; đây cũng chính là “lá chắn” đầu tiên giúp con phòng tránh những rủi ro về an toàn thông tin mạng, lừa đảo trực tuyến. Còn học sinh, chủ thể trung tâm, cần chủ động rèn luyện để làm chủ máy tính, thiết bị công nghệ, thành thạo thao tác và học tập với các công cụ số, đồng thời vận dụng kiến thức để ứng xử văn minh, bảo vệ thông tin cá nhân trên không gian số.

Sự hưởng ứng của đông đảo nhà trường, phụ huynh và học sinh với các sân chơi kỹ năng số quy mô lớn như Cuộc thi Tài năng Tin học trẻ quốc tế – Thành phố Hà Nội do Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội tổ chức càng khẳng định: năng lực số đang trở thành mối quan tâm chung của toàn ngành giáo dục, không chỉ dừng lại ở phạm vi một trường hay một lớp học. Đặc biệt, tháng 8/2026 vừa qua, Việt Nam lần đầu tiên khởi xướng và đăng cai cuộc thi Vô địch Kỹ năng số IC3 quốc tế với sự tham gia tranh tài của thí sinh đến từ nhiều quốc gia trên thế giới. Đặc biệt, tấm Huy chương Đồng của em Châu Nguyễn An Minh, học sinh Trường THCS Nguyễn Văn Quỳ (TP.HCM), là minh chứng cho thấy khả năng chinh phục và thích ứng mạnh mẽ của học sinh Việt Nam với chuẩn quốc tế về năng lực số.



Cuộc thi sử dụng bài thi quốc tế IC3 (Digital Literacy Certification) để đánh giá năng lực sử dụng máy tính, phần mềm và Internet do Tập đoàn Pearson - Certiport phát triển, giúp học sinh được trang bị năng lực số bài bản ngay từ trên ghế nhà trường. Trên thế giới, hàng triệu học sinh được đào tạo và đánh giá với chuẩn IC3 hàng năm để sở hữu hành trang vững vàng nhất trước sự bùng nổ của công nghệ. Chương trình học IC3 mang đến cho các em những kiến thức và kỹ năng thiết thực như: Công nghệ thông tin thời đại số, Chinh phục kỹ năng Công dân số, Quản lý thông tin hiệu quả, Sáng tạo nội dung số, Truyền thông 4.0, Cộng tác và ứng xử trực tuyến thông minh, Kỹ năng an toàn và bảo mật thông tin. Đây là những năng lực nền tảng giúp học sinh chủ động thích nghi trong một thế giới công nghệ liên tục thay đổi. Tại Việt Nam, Chứng chỉ IC3 đáp ứng chuẩn khung năng lực số theo Thông tư số 02/2025/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.



Trong một thế giới mà công nghệ đang phát triển như vũ bão, năng lực số không còn là một lựa chọn mà là yêu cầu thiết yếu để học sinh Việt Nam vững tin và phát triển đúng hướng. Sự chung tay vào cuộc của các cơ quan quản lý, nhà trường và gia đình cùng định hướng giáo dục hội nhập, tiệm cận chuẩn quốc tế sẽ giúp các em phát huy hiệu quả cao trong học tập và trở thành những công dân toàn cầu thông thái./.