Phòng tránh khi thuốc lá 'len' vào học đường

GD&TĐ - Việc sử dụng thuốc lá từ sớm sẽ hình thành thói quen phụ thuộc chất gây nghiện và kéo theo hệ luỵ nguy hiểm.



Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Quang Khải, Bệnh viện E, đã phân tích vấn đề này cùng các yếu tố ảnh hưởng trong môi trường học đường.

Tác hại của thuốc lá đối với học sinh

Trong những năm gần đây, tỷ lệ thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử ngày càng tăng. Theo nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách y tế, Bộ Y tế, năm 2020, 8,35% học sinh lớp 8 – 12 hút thuốc lá điện tử, tăng 40 lần so với năm 2005.

Các sản phẩm này thường có thiết kế nhỏ gọn, dễ sử dụng, cùng với hương vị đa dạng, tạo điều kiện cho việc tiếp cận của học sinh. Nhiều em cho rằng thuốc lá điện tử “an toàn hơn thuốc lá truyền thống”.

Tuy nhiên, theo Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Quang Khải, làm việc tại Khoa Thận, Tiết niệu và Nam học, Bệnh viện E Trung ương, thuốc lá, bao gồm cả thuốc lá truyền thống hay thuốc lá điện tử, chứa nicotine là chất gây nghiện mạnh. Người sử dụng hoặc gián tiếp hít phải khói thuốc lá điện tử sẽ xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, khó thở, đau tức ngực. Việc tiếp xúc lâu sẽ tăng nguy cơ gây các bệnh ung thư, tim mạch, hô hấp…

Ở lứa tuổi học đường, não bộ vẫn trong quá trình hoàn thiện, nên việc tiếp xúc với nicotine có thể làm thay đổi cơ chế dẫn truyền thần kinh, ảnh hưởng đến khả năng tập trung và ghi nhớ.

“Khi học sinh tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc, các em có nguy cơ mắc bệnh về đường hô hấp, giảm chức năng phổi và ảnh hưởng đến sức bền thể lực. Những biểu hiện này có thể tác động gián tiếp đến hoạt động học tập và sinh hoạt hàng ngày”, ThS Phạm Quang Khải nhấn mạnh.

Ngoài các tác động về sức khỏe thể chất, việc sử dụng thuốc lá trong học đường còn liên quan đến các yếu tố hành vi. Học sinh có thể hình thành thói quen sử dụng chất gây nghiện từ sớm, từ đó làm tăng khả năng tiếp cận với các sản phẩm có hại khác. Việc sử dụng thuốc lá cũng có thể diễn ra trong môi trường kín, ảnh hưởng đến những học sinh không sử dụng nhưng hít phải khói thuốc thụ động.



Học cách chủ động nói “Không”

Từ góc độ chuyên môn, Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Quang Khải cho rằng việc phòng tránh thuốc lá học đường cần được thực hiện đồng thời ở nhiều cấp độ, bao gồm gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Trong gia đình, phụ huynh có vai trò trong việc cung cấp thông tin và theo dõi hành vi của học sinh. Việc trao đổi về tác hại của thuốc lá nên được thực hiện theo hướng cung cấp kiến thức khoa học, giúp học sinh hiểu rõ các nguy cơ liên quan đến sức khỏe.

“Ở nhà, bố mẹ cũng nên xây dựng môi trường không khói thuốc. Điều này giúp hạn chế các con tiếp xúc ban đầu, không học theo người lớn và có nhận thức tốt hơn về tác hại của thuốc lá”, thạc sĩ Khải chia sẻ.

Tại nhà trường, các hoạt động giáo dục sức khỏe có thể được lồng ghép vào chương trình học hoặc các buổi sinh hoạt ngoại khóa. Nội dung tập trung vào việc nhận diện các sản phẩm thuốc lá, cơ chế gây nghiện của nicotine và các hệ quả đối với cơ thể. Ở mức độ phòng tránh cao hơn là các biện pháp quản lý chặt chẽ. Giáo viên tăng cường kiểm tra, giám sát trong khuôn viên trường học; đồng thời, kiểm soát việc học sinh mua bán và sử dụng các sản phẩm liên quan đến thuốc lá. Nhà trường có thể phối hợp với cơ quan chức năng để góp phần giảm khả năng tiếp cận của học sinh.

Bác sĩ Khải nhấn mạnh: “Học sinh không thử sử dụng thuốc lá theo hướng ‘cho biết’ vì phần lớn các trường hợp đều bắt đầu từ tò mò hoặc mong muốn giống bạn bè. Khi bị rủ rê qua các nhóm bạn, trên mạng xã hội, các em hãy chủ động nói “không”.

Bên cạnh đó là kỹ năng từ chối khi bị mời sử dụng. Ví dụ, các em có thể dẫn lý do sức khoẻ, gia đình… và chuẩn bị trước câu trả lời để đối phó với tình huống thực tế".

Theo bác sĩ Khải, việc phòng tránh thuốc lá học đường không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn hành vi sử dụng, mà còn bao gồm việc tạo ra môi trường sống và học tập giảm thiểu các yếu tố nguy cơ. Các giải pháp cần được triển khai liên tục và có sự phối hợp giữa nhiều bên liên quan để đạt hiệu quả lâu dài.



Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Quang Khải, Bệnh viện E, đã phân tích vấn đề này cùng các yếu tố ảnh hưởng trong môi trường học đường.

Tác hại của thuốc lá đối với học sinh

Trong những năm gần đây, tỷ lệ thanh thiếu niên sử dụng thuốc lá điện tử ngày càng tăng. Theo nghiên cứu của Viện Chiến lược và Chính sách y tế, Bộ Y tế, năm 2020, 8,35% học sinh lớp 8 – 12 hút thuốc lá điện tử, tăng 40 lần so với năm 2005.

Các sản phẩm này thường có thiết kế nhỏ gọn, dễ sử dụng, cùng với hương vị đa dạng, tạo điều kiện cho việc tiếp cận của học sinh. Nhiều em cho rằng thuốc lá điện tử “an toàn hơn thuốc lá truyền thống”.

Tuy nhiên, theo Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Quang Khải, làm việc tại Khoa Thận, Tiết niệu và Nam học, Bệnh viện E Trung ương, thuốc lá, bao gồm cả thuốc lá truyền thống hay thuốc lá điện tử, chứa nicotine là chất gây nghiện mạnh. Người sử dụng hoặc gián tiếp hít phải khói thuốc lá điện tử sẽ xuất hiện các triệu chứng như ho kéo dài, khó thở, đau tức ngực. Việc tiếp xúc lâu sẽ tăng nguy cơ gây các bệnh ung thư, tim mạch, hô hấp…

Ở lứa tuổi học đường, não bộ vẫn trong quá trình hoàn thiện, nên việc tiếp xúc với nicotine có thể làm thay đổi cơ chế dẫn truyền thần kinh, ảnh hưởng đến khả năng tập trung và ghi nhớ.

“Khi học sinh tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc, các em có nguy cơ mắc bệnh về đường hô hấp, giảm chức năng phổi và ảnh hưởng đến sức bền thể lực. Những biểu hiện này có thể tác động gián tiếp đến hoạt động học tập và sinh hoạt hàng ngày”, ThS Phạm Quang Khải nhấn mạnh.

Ngoài các tác động về sức khỏe thể chất, việc sử dụng thuốc lá trong học đường còn liên quan đến các yếu tố hành vi. Học sinh có thể hình thành thói quen sử dụng chất gây nghiện từ sớm, từ đó làm tăng khả năng tiếp cận với các sản phẩm có hại khác. Việc sử dụng thuốc lá cũng có thể diễn ra trong môi trường kín, ảnh hưởng đến những học sinh không sử dụng nhưng hít phải khói thuốc thụ động.



Học cách chủ động nói “Không”

Từ góc độ chuyên môn, Thạc sĩ, Bác sĩ Phạm Quang Khải cho rằng việc phòng tránh thuốc lá học đường cần được thực hiện đồng thời ở nhiều cấp độ, bao gồm gia đình, nhà trường và cộng đồng.

Trong gia đình, phụ huynh có vai trò trong việc cung cấp thông tin và theo dõi hành vi của học sinh. Việc trao đổi về tác hại của thuốc lá nên được thực hiện theo hướng cung cấp kiến thức khoa học, giúp học sinh hiểu rõ các nguy cơ liên quan đến sức khỏe.

“Ở nhà, bố mẹ cũng nên xây dựng môi trường không khói thuốc. Điều này giúp hạn chế các con tiếp xúc ban đầu, không học theo người lớn và có nhận thức tốt hơn về tác hại của thuốc lá”, thạc sĩ Khải chia sẻ.

Tại nhà trường, các hoạt động giáo dục sức khỏe có thể được lồng ghép vào chương trình học hoặc các buổi sinh hoạt ngoại khóa. Nội dung tập trung vào việc nhận diện các sản phẩm thuốc lá, cơ chế gây nghiện của nicotine và các hệ quả đối với cơ thể. Ở mức độ phòng tránh cao hơn là các biện pháp quản lý chặt chẽ. Giáo viên tăng cường kiểm tra, giám sát trong khuôn viên trường học; đồng thời, kiểm soát việc học sinh mua bán và sử dụng các sản phẩm liên quan đến thuốc lá. Nhà trường có thể phối hợp với cơ quan chức năng để góp phần giảm khả năng tiếp cận của học sinh.

Bác sĩ Khải nhấn mạnh: “Học sinh không thử sử dụng thuốc lá theo hướng ‘cho biết’ vì phần lớn các trường hợp đều bắt đầu từ tò mò hoặc mong muốn giống bạn bè. Khi bị rủ rê qua các nhóm bạn, trên mạng xã hội, các em hãy chủ động nói “không”.

Bên cạnh đó là kỹ năng từ chối khi bị mời sử dụng. Ví dụ, các em có thể dẫn lý do sức khoẻ, gia đình… và chuẩn bị trước câu trả lời để đối phó với tình huống thực tế".

Theo bác sĩ Khải, việc phòng tránh thuốc lá học đường không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn hành vi sử dụng, mà còn bao gồm việc tạo ra môi trường sống và học tập giảm thiểu các yếu tố nguy cơ. Các giải pháp cần được triển khai liên tục và có sự phối hợp giữa nhiều bên liên quan để đạt hiệu quả lâu dài.