Nhiều trường học tại Nghệ An đã có giải pháp thiết thực, chủ động phòng ngừa, bảo đảm an toàn cho học sinh trên không gian mạng.
Giúp trò tự bảo vệ mình
Năm học 2025-2026, lần đầu tiên ngôi trường vùng biên giới Phổ thông DTBT THCS Nhôn Mai (Nhôn Mai, Nghệ An) có dự án đạt giải Khoa học kỹ thuật cấp tỉnh. Chủ đề của dự án là “Giải pháp giáo dục hành vi số nhằm giúp học sinh phòng tránh rủi ro trên không gian mạng”, do hai học sinh lớp 9A là Và Thị Kiều và Kha Thị Như triển khai. Dự án đã đưa ra nhiều giải pháp khả thi, dễ áp dụng trong môi trường học đường, đặc biệt là phù hợp, thiết thực với học sinh dân tộc bán trú.
Quá trình triển khai dự án, các bạn xây dựng “Góc cảnh báo không gian mạng” tại lớp học và khu bán trú. Các hình ảnh, infographic được thiết kế ngắn gọn, trực quan, giúp học sinh nhận diện sớm những nguy cơ phổ biến như link lạ, tin giả, mạo danh tài khoản. Việc quan sát thường xuyên giúp các em ghi nhớ lâu và hình thành thói quen cảnh giác.
Bên cạnh đó, nhóm còn phát triển chatbox hỗ trợ an toàn mạng dành cho học sinh khi ở nhà, hoạt động theo quy trình 3 bước: Cảnh báo nguy cơ – hướng dẫn xử lý ban đầu – định hướng tìm người hỗ trợ.
Và Thị Kiều chia sẻ, với đặc thù trường dân tộc bán trú, chúng em ở trường từ thứ 2 đến thứ 6. Theo nội quy, học sinh không được sử dụng điện thoại trong nhà trường. Tuy nhiên, vào cuối tuần hoặc kỳ nghỉ trở về nhà, em thấy các bạn đều sử dụng điện thoại thông minh. Khảo sát cho thấy nhiều bạn từng bấm link lạ, chia sẻ thông tin cá nhân hoặc im lặng khi gặp tình huống bất thường, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn khi thiếu sự giám sát của gia đình, thầy cô.
Ông Nguyễn Ngọc Tân – Hiệu trưởng Trường Phổ thông DTBT THCS Nhôn Mai cho biết, dự án có tính thực tế cao, phù hợp với học sinh nội trú. Nhà trường cũng phối hợp xây dựng sách điện tử “Cuộc chiến an toàn trên không gian mạng” gồm 19 trang, thiết kế sinh động, tích hợp âm nhạc, tập trung vào nhận diện rủi ro như tin giả, link lạ, mạo danh, giúp học sinh dễ tiếp cận.
“Tôi vui mừng bởi sau khi áp dụng, 61% học sinh nhớ rõ quy tắc an toàn mạng; 55,5% biết không bấm link lạ và chủ động báo người lớn; 63% biết tìm hỗ trợ khi gặp sự cố; mức độ tự tin khi sử dụng Internet tăng rõ rệt. Phản hồi từ học sinh, phụ huynh và giáo viên cho thấy các em đã có phản xạ tốt hơn, không còn xử lý cảm tính như trước”, ông Nguyễn Ngọc Tân nói.
Ngăn chặn rủi ro từ sớm
Vừa qua, Trường THPT Lê Viết Thuật (Trường Vinh, Nghệ An) làm việc với 3 học sinh liên quan đến việc tham gia kiếm tiền qua mạng Internet. Theo đó, nhóm học sinh này được một số tài khoản trên mạng xã hội “nhờ” đi thu thập các mã QR thanh toán và trả tiền công theo số lượng. Việc các em giao dịch với đối tượng lạ tiềm ẩn rủi ro, nguy cơ dẫn đến các hành vi không đúng quy định pháp luật. Vì vậy, nhà trường nhắc nhở, cảnh báo các em tập trung vào nhiệm vụ học tập, rèn luyện, tránh tiết lộ thông tin cá nhân cho người không quen biết, hoặc tham gia các giao dịch mua bán không rõ ràng, tiềm ẩn rủi ro về mặt pháp lý.
Theo ông Đặng Văn Hải – Hiệu trưởng nhà trường, bảo đảm an ninh trường học là trách nhiệm chung của toàn xã hội, trong đó nhà trường giữ vai trò trung tâm, giáo viên là nòng cốt và học sinh là chủ thể thực hiện. Tuy nhiên, nhà trường cũng thẳng thắn nhìn nhận một số vấn đề đáng lo ngại: Tình trạng vi phạm pháp luật trong một bộ phận học sinh có xu hướng gia tăng, với các biểu hiện như bạo lực học đường, đua xe trái phép, sử dụng thuốc lá điện tử, nghiện game, tham gia hoạt động tiêu cực trên không gian mạng…
Theo đại diện nhà trường, nguyên nhân của các vi phạm đến từ tác động môi trường mạng, sự phối hợp chưa chặt giữa gia đình – nhà trường, đặc điểm tâm lý lứa tuổi và sự xâm nhập của tệ nạn xã hội. Để khắc phục, nhà trường triển khai đồng bộ các giải pháp như tăng cường tuyên truyền pháp luật, tập huấn kỹ năng phòng chống tội phạm, phối hợp chặt chẽ với lực lượng công an để phát hiện và xử lý sớm các dấu hiệu bất thường.
Mới đây, Trường THPT Lê Viết Thuật phối hợp với Công an phường Trường Vinh tổ chức lễ phát động và ký cam kết bảo đảm an ninh, trật tự trong các hoạt động giáo dục. Thượng tá Trần Đình Hà – Trưởng Công an phường Trường Vinh cho biết tình hình vi phạm trong học sinh diễn biến phức tạp. Trong năm qua, học sinh của trường liên quan đến 6 vụ xô xát, 1 vụ đua xe, 37 trường hợp vi phạm an toàn giao thông và 3 trường hợp liên quan thuốc lá điện tử. Một số em còn nghiện game nặng, thậm chí tham gia các trò chơi mang tính cờ bạc như tài xỉu.
Theo thượng tá Trần Đình Hà, các hành vi vi phạm của học sinh hiện nay có xu hướng lan từ môi trường học đường ra ngoài xã hội. Nếu không được phát hiện và ngăn chặn kịp thời, các hành vi này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình hình thành nhân cách học sinh. Việc ký kết phối hợp giữa nhà trường và công an là cơ sở quan trọng để đảm bảo an ninh lâu dài, hiệu quả.
Giáo dục kỹ năng số từ tình huống thực tế
Cùng với quản lý và phối hợp, nhiều trường chú trọng giáo dục kỹ năng số thông qua các tình huống thực tế nhằm nâng cao nhận thức cho học sinh. Cuối năm 2025, Công an phường Vinh Hưng (Nghệ An) đã kịp thời ngăn chặn vụ lừa đảo gần 100 triệu đồng đối với em D.K – học sinh trên địa bàn. Em có biểu hiện lo âu, rời khỏi nhà sau khi nhận cuộc gọi yêu cầu chuyển tiền “phục vụ điều tra”. Gia đình phát hiện bất thường và báo công an. Ngay sau đó, lực lượng chức năng nhanh chóng xác định em đang ở một khách sạn và can thiệp kịp thời. Theo lời kể, em bị các đối tượng giả danh công an gọi video, yêu cầu cách ly, thuê phòng riêng và buộc gia đình chuyển tiền để “chứng minh trong sạch”. Đây là thủ đoạn “bắt cóc online” ngày càng tinh vi.
Một trường hợp khác là học sinh lớp 9 ở xã Kim Bảng (Nghệ An) bị lừa bởi chiêu trò “trúng thưởng”. Sau khi truy cập link quay thưởng, em được thông báo trúng iPhone 15 và 10 triệu đồng, nhưng bị yêu cầu chuyển tiền nộp thuế VAT, nếu không sẽ bị xử phạt vì “trốn thuế”.
Những tình huống “người thật, việc thật” này được đưa vào các buổi tuyên truyền tại trường học. Tại Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng (Thành Vinh, Nghệ An), nhà trường phối hợp với Công an tỉnh Nghệ An và Trung tâm GDTX tổ chức chuyên đề “An toàn không gian mạng – Hiểu rõ về bắt cóc online” cho học sinh lớp 12, hướng dẫn nhận diện thủ đoạn và kỹ năng xử lý tình huống. Tại Trường THPT Quỳ Châu (Quỳ Châu, Nghệ An), hơn 1.900 học sinh và giáo viên tham gia buổi tuyên truyền với các nội dung như nhận diện tin giả, kiểm chứng thông tin, cảnh báo hậu quả khi chia sẻ sai sự thật và cách xử lý khi nhận cuộc gọi đáng ngờ.
Sở GD&ĐT Nghệ An yêu cầu 100% cơ sở giáo dục tổ chức tuyên truyền, hướng dẫn học sinh sử dụng Internet đúng quy định, phục vụ học tập và giải trí lành mạnh, đồng thời xây dựng đội ngũ giáo viên có năng lực quản lý, giáo dục học sinh trên không gian mạng.
Theo ông Nguyễn Trọng Hoàn – Chánh Văn phòng Sở GD&ĐT Nghệ An: “Từ nhiều năm nay, Sở đã có kế hoạch tăng cường quản lý, giáo dục chính trị tư tưởng đối với học sinh trên môi trường mạng. Qua đó, yêu cầu các nhà trường nâng cao năng lực, kỹ năng khai thác, sử dụng thông tin, đảm bảo môi trường mạng lành mạnh, hữu ích, giảm thiểu tác động của thông tin độc hại”.
