Thiếu giáo viên, thách thức nhìn từ thực tiễn vùng cao

GD&TĐ - Sau sắp xếp trường học, Tuyên Quang tiếp tục đối mặt với tình trạng thiếu giáo viên, mất cân đối giữa các môn học và áp lực tăng học sinh.



Áp lực thiếu giáo viên và số lượng học sinh gia tăng

Tại xã Khâu Vai, câu chuyện thiếu giáo viên đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chính quyền địa phương và ngành Giáo dục. Theo ông Hoàng Ngọc Thành, Chủ tịch UBND xã Khâu Vai, địa phương hiện không thiếu phòng học nhưng thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ nhà giáo.

“Hiện nay, địa phương chỉ đối mặt với tình trạng thiếu hụt giáo viên chứ không thiếu phòng học. Chủ trương của xã là dồn toàn bộ các điểm trường lẻ về tập trung tại trường chính để đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất. Tuy nhiên, so với mức đảm bảo tối thiểu, xã vẫn đang thiếu tới 126 giáo viên.

Nguyên nhân là do năm học này số lượng học sinh trên địa bàn tăng thêm 600 em so với năm trước. Địa phương đã đề xuất với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh để được giao thêm chỉ tiêu hợp đồng lao động theo Nghị định 111/2022/NĐ-CP nhằm kịp thời khắc phục khó khăn này”, ông Hoàng Ngọc Thành cho biết.



Thực tế tại Khâu Vai cho thấy, khi quy mô học sinh tăng nhanh, nhu cầu giáo viên có thể vượt xa khả năng đáp ứng của đội ngũ hiện có. Trong khi đó, việc tập trung các điểm trường lẻ về trường chính đòi hỏi địa phương phải tính toán đồng bộ cả cơ sở vật chất, tổ chức dạy học và nhân lực.

Theo ông Thành, chủ trương tập trung điểm trường nhằm tạo điều kiện đầu tư cơ sở vật chất đồng bộ, nâng cao điều kiện dạy và học. Tuy nhiên, để chủ trương phát huy hiệu quả, việc bổ sung giáo viên cần được thực hiện song song, tránh tình trạng trường lớp được đầu tư nhưng chưa có đủ người đảm nhiệm các hoạt động giảng dạy theo yêu cầu.

Đề xuất bổ sung chỉ tiêu hợp đồng lao động theo Nghị định 111/2022/NĐ-CP của xã Khâu Vai là giải pháp địa phương mong muốn triển khai để tháo gỡ khó khăn trước mắt. Về lâu dài, việc bố trí nhân lực vẫn cần gắn với kế hoạch tuyển dụng, phân bổ giáo viên theo môn học, cấp học và nhu cầu thực tế, bảo đảm tính ổn định của đội ngũ.

Không chỉ Khâu Vai, tình trạng thiếu giáo viên còn được phản ánh tại nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Tiên Nguyên, xã Tiên Nguyên, có hơn 600 học sinh, trong đó hơn 500 em học bán trú. Nhà trường có 37 cán bộ, giáo viên trong biên chế và 4 giáo viên hợp đồng, nhưng vẫn thiếu 1 giáo viên Tin học, 2 giáo viên Tiếng Anh và 3 giáo viên văn hóa so với định biên.

Bà Hoàng Thị Luyệt, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết giáo viên Tiếng Anh và Tin học hiện có thời khóa biểu khá kín do thiếu nhân lực, khiến việc bố trí thêm thời gian tham gia các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh gặp hạn chế.



Tại Trường THCS Đồng Yên, nhà trường tổ chức dạy học ở trường chính và phân hiệu THCS Vĩnh Phúc, với 36 lớp, 1.431 học sinh; học sinh dân tộc thiểu số chiếm 74,6%. So với nhu cầu, trường còn thiếu 18 giáo viên.

Cô Nguyễn Thị Huệ, giáo viên Trường THCS Đồng Yên, cho biết bản thân vừa chủ nhiệm lớp 6A2, vừa giảng dạy Toán, Tin học và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Theo cô, việc bảo đảm đội ngũ đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu môn học và bố trí giáo viên phụ trách hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cần được quan tâm tương xứng.

Những trường hợp trên cho thấy thiếu giáo viên không chỉ ảnh hưởng đến việc phân công chuyên môn mà còn làm gia tăng khối lượng công việc, thu hẹp dư địa tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện. Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đội ngũ giáo viên đủ về số lượng và phù hợp về cơ cấu là điều kiện quan trọng để các nhà trường thực hiện đầy đủ nhiệm vụ.

Bố trí đúng người, bổ sung đúng nhu cầu

Hiện, toàn tỉnh Tuyên Quang còn thiếu khoảng 3.693 giáo viên so với nhu cầu theo định mức và tổ chức dạy học. Trong đó, cấp THCS thiếu 1.416 người, bậc mầm non thiếu 1.133 người và tiểu học thiếu 683 người. Sự thiếu hụt khác nhau giữa các cấp học, môn học và địa bàn, tập trung tại những trường có quy mô học sinh lớn, nhiều điểm trường và ở vùng sâu, vùng xa.



Số liệu cho thấy bài toán nhân lực của Tuyên Quang không chỉ nằm ở tổng số giáo viên mà còn ở khả năng phân bổ đúng vị trí cần thiết. Nếu không có phương án điều tiết phù hợp, tình trạng thiếu giáo viên cục bộ vẫn có thể kéo dài ngay cả khi toàn ngành triển khai tuyển dụng hoặc sắp xếp lại mạng lưới trường học.

Theo ông Bùi Quang Trí, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang, cho biết ngành kiến nghị các bộ, ngành Trung ương nghiên cứu cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đào tạo giáo viên ở những môn còn thiếu như Tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật và Khoa học tự nhiên. Ông Trí cũng thông tin, Sở đã tổng hợp chỉ tiêu hợp đồng theo Nghị định số 235 gửi Sở Nội vụ thẩm định, trình UBND tỉnh giao chỉ tiêu cho các trường và bảo đảm kinh phí hợp đồng giáo viên. “Ngoài ra, Sở và UBND các xã, phường tiếp tục rà soát để thực hiện điều động, thuyên chuyển, biệt phái, dạy liên trường để điều hòa giáo viên giữa nơi thừa và nơi thiếu”, ông Bùi Quang Trí cho biết.

Theo lãnh đạo Sở GD&ĐT, cùng với bổ sung giáo viên, ngành đề xuất ưu tiên nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, phòng học bộ môn, thiết bị dạy học và hạ tầng công nghệ thông tin, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Định hướng này cho thấy việc giải quyết thiếu giáo viên cần được triển khai đồng bộ từ tuyển dụng, điều động, biệt phái đến tổ chức dạy liên trường. Mỗi phương án cần căn cứ vào nhu cầu thực tế, bảo đảm phù hợp chuyên môn và không gây xáo trộn hoạt động dạy học tại những cơ sở vốn đã thiếu nhân lực.

Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Phan Huy Ngọc yêu cầu ngành Giáo dục phối hợp với các ngành, địa phương bố trí, sắp xếp trường lớp và đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên phù hợp thực tiễn; bảo đảm hệ thống trường học sau sắp xếp vận hành thông suốt, thống nhất và hiệu quả. Tỉnh đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.

Để cụ thể hóa yêu cầu này, các địa phương cần chủ động rà soát số lớp, số học sinh, cơ cấu môn học và số giáo viên hiện có; xác định rõ vị trí thiếu hụt để đề xuất tuyển dụng, hợp đồng hoặc điều chuyển phù hợp. Đối với những nơi có số học sinh tăng nhanh như Khâu Vai, việc dự báo quy mô học sinh cần được thực hiện sớm, làm cơ sở xây dựng kế hoạch nhân lực thay vì chỉ xử lý khi năm học đã bắt đầu.

Bên cạnh đó, chính sách thu hút và giữ chân giáo viên ở vùng khó khăn cần được quan tâm đồng bộ. Điều kiện nhà công vụ, sinh hoạt, đi lại, cơ hội bồi dưỡng chuyên môn và chế độ đãi ngộ có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp giáo viên yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với địa phương.



Áp lực thiếu giáo viên và số lượng học sinh gia tăng

Tại xã Khâu Vai, câu chuyện thiếu giáo viên đang đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chính quyền địa phương và ngành Giáo dục. Theo ông Hoàng Ngọc Thành, Chủ tịch UBND xã Khâu Vai, địa phương hiện không thiếu phòng học nhưng thiếu hụt nghiêm trọng đội ngũ nhà giáo.

“Hiện nay, địa phương chỉ đối mặt với tình trạng thiếu hụt giáo viên chứ không thiếu phòng học. Chủ trương của xã là dồn toàn bộ các điểm trường lẻ về tập trung tại trường chính để đầu tư đồng bộ về cơ sở vật chất. Tuy nhiên, so với mức đảm bảo tối thiểu, xã vẫn đang thiếu tới 126 giáo viên.

Nguyên nhân là do năm học này số lượng học sinh trên địa bàn tăng thêm 600 em so với năm trước. Địa phương đã đề xuất với Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh để được giao thêm chỉ tiêu hợp đồng lao động theo Nghị định 111/2022/NĐ-CP nhằm kịp thời khắc phục khó khăn này”, ông Hoàng Ngọc Thành cho biết.



Thực tế tại Khâu Vai cho thấy, khi quy mô học sinh tăng nhanh, nhu cầu giáo viên có thể vượt xa khả năng đáp ứng của đội ngũ hiện có. Trong khi đó, việc tập trung các điểm trường lẻ về trường chính đòi hỏi địa phương phải tính toán đồng bộ cả cơ sở vật chất, tổ chức dạy học và nhân lực.

Theo ông Thành, chủ trương tập trung điểm trường nhằm tạo điều kiện đầu tư cơ sở vật chất đồng bộ, nâng cao điều kiện dạy và học. Tuy nhiên, để chủ trương phát huy hiệu quả, việc bổ sung giáo viên cần được thực hiện song song, tránh tình trạng trường lớp được đầu tư nhưng chưa có đủ người đảm nhiệm các hoạt động giảng dạy theo yêu cầu.

Đề xuất bổ sung chỉ tiêu hợp đồng lao động theo Nghị định 111/2022/NĐ-CP của xã Khâu Vai là giải pháp địa phương mong muốn triển khai để tháo gỡ khó khăn trước mắt. Về lâu dài, việc bố trí nhân lực vẫn cần gắn với kế hoạch tuyển dụng, phân bổ giáo viên theo môn học, cấp học và nhu cầu thực tế, bảo đảm tính ổn định của đội ngũ.

Không chỉ Khâu Vai, tình trạng thiếu giáo viên còn được phản ánh tại nhiều cơ sở giáo dục trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Năm học 2026-2027, Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Tiên Nguyên, xã Tiên Nguyên, có hơn 600 học sinh, trong đó hơn 500 em học bán trú. Nhà trường có 37 cán bộ, giáo viên trong biên chế và 4 giáo viên hợp đồng, nhưng vẫn thiếu 1 giáo viên Tin học, 2 giáo viên Tiếng Anh và 3 giáo viên văn hóa so với định biên.

Bà Hoàng Thị Luyệt, Phó Hiệu trưởng nhà trường, cho biết giáo viên Tiếng Anh và Tin học hiện có thời khóa biểu khá kín do thiếu nhân lực, khiến việc bố trí thêm thời gian tham gia các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cho học sinh gặp hạn chế.



Tại Trường THCS Đồng Yên, nhà trường tổ chức dạy học ở trường chính và phân hiệu THCS Vĩnh Phúc, với 36 lớp, 1.431 học sinh; học sinh dân tộc thiểu số chiếm 74,6%. So với nhu cầu, trường còn thiếu 18 giáo viên.

Cô Nguyễn Thị Huệ, giáo viên Trường THCS Đồng Yên, cho biết bản thân vừa chủ nhiệm lớp 6A2, vừa giảng dạy Toán, Tin học và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp. Theo cô, việc bảo đảm đội ngũ đủ về số lượng, đồng bộ về cơ cấu môn học và bố trí giáo viên phụ trách hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp cần được quan tâm tương xứng.

Những trường hợp trên cho thấy thiếu giáo viên không chỉ ảnh hưởng đến việc phân công chuyên môn mà còn làm gia tăng khối lượng công việc, thu hẹp dư địa tổ chức các hoạt động giáo dục toàn diện. Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 đặt ra yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh, đội ngũ giáo viên đủ về số lượng và phù hợp về cơ cấu là điều kiện quan trọng để các nhà trường thực hiện đầy đủ nhiệm vụ.

Bố trí đúng người, bổ sung đúng nhu cầu

Hiện, toàn tỉnh Tuyên Quang còn thiếu khoảng 3.693 giáo viên so với nhu cầu theo định mức và tổ chức dạy học. Trong đó, cấp THCS thiếu 1.416 người, bậc mầm non thiếu 1.133 người và tiểu học thiếu 683 người. Sự thiếu hụt khác nhau giữa các cấp học, môn học và địa bàn, tập trung tại những trường có quy mô học sinh lớn, nhiều điểm trường và ở vùng sâu, vùng xa.



Số liệu cho thấy bài toán nhân lực của Tuyên Quang không chỉ nằm ở tổng số giáo viên mà còn ở khả năng phân bổ đúng vị trí cần thiết. Nếu không có phương án điều tiết phù hợp, tình trạng thiếu giáo viên cục bộ vẫn có thể kéo dài ngay cả khi toàn ngành triển khai tuyển dụng hoặc sắp xếp lại mạng lưới trường học.

Theo ông Bùi Quang Trí, Phó Giám đốc Sở GD&ĐT tỉnh Tuyên Quang, cho biết ngành kiến nghị các bộ, ngành Trung ương nghiên cứu cơ chế tuyển dụng, sử dụng và đào tạo giáo viên ở những môn còn thiếu như Tiếng Anh, Tin học, Âm nhạc, Mỹ thuật và Khoa học tự nhiên. Ông Trí cũng thông tin, Sở đã tổng hợp chỉ tiêu hợp đồng theo Nghị định số 235 gửi Sở Nội vụ thẩm định, trình UBND tỉnh giao chỉ tiêu cho các trường và bảo đảm kinh phí hợp đồng giáo viên. “Ngoài ra, Sở và UBND các xã, phường tiếp tục rà soát để thực hiện điều động, thuyên chuyển, biệt phái, dạy liên trường để điều hòa giáo viên giữa nơi thừa và nơi thiếu”, ông Bùi Quang Trí cho biết.

Theo lãnh đạo Sở GD&ĐT, cùng với bổ sung giáo viên, ngành đề xuất ưu tiên nguồn lực đầu tư cơ sở vật chất, phòng học bộ môn, thiết bị dạy học và hạ tầng công nghệ thông tin, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Định hướng này cho thấy việc giải quyết thiếu giáo viên cần được triển khai đồng bộ từ tuyển dụng, điều động, biệt phái đến tổ chức dạy liên trường. Mỗi phương án cần căn cứ vào nhu cầu thực tế, bảo đảm phù hợp chuyên môn và không gây xáo trộn hoạt động dạy học tại những cơ sở vốn đã thiếu nhân lực.

Tại hội nghị triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027, Chủ tịch UBND tỉnh Tuyên Quang Phan Huy Ngọc yêu cầu ngành Giáo dục phối hợp với các ngành, địa phương bố trí, sắp xếp trường lớp và đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên phù hợp thực tiễn; bảo đảm hệ thống trường học sau sắp xếp vận hành thông suốt, thống nhất và hiệu quả. Tỉnh đồng thời nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.

Để cụ thể hóa yêu cầu này, các địa phương cần chủ động rà soát số lớp, số học sinh, cơ cấu môn học và số giáo viên hiện có; xác định rõ vị trí thiếu hụt để đề xuất tuyển dụng, hợp đồng hoặc điều chuyển phù hợp. Đối với những nơi có số học sinh tăng nhanh như Khâu Vai, việc dự báo quy mô học sinh cần được thực hiện sớm, làm cơ sở xây dựng kế hoạch nhân lực thay vì chỉ xử lý khi năm học đã bắt đầu.

Bên cạnh đó, chính sách thu hút và giữ chân giáo viên ở vùng khó khăn cần được quan tâm đồng bộ. Điều kiện nhà công vụ, sinh hoạt, đi lại, cơ hội bồi dưỡng chuyên môn và chế độ đãi ngộ có ý nghĩa quan trọng trong việc giúp giáo viên yên tâm công tác, gắn bó lâu dài với địa phương.