Tại Bishkek, Kyrgyzstan, con trai ông Azamat Bekenov bước vào năm học mới mà không có giáo viên dạy Toán vì trường đang thiếu giáo viên nghiêm trọng. Ban giám hiệu đang ra sức tuyển dụng nhưng chưa tìm được người phù hợp.
Vì vậy, ông Azamat cùng các phụ huynh trong lớp phải tự tìm giáo viên bằng cách hỏi thăm mọi người xung quanh và đăng tin tuyển dụng trên mạng xã hội. Sau hơn một tháng, họ cũng tìm được một giáo viên dạy Toán.
Với khoảng 7 triệu dân, Kyrgyzstan thiếu khoảng 1.000 giáo viên. Trong khi đó, dân số dưới 18 tuổi chiếm 40% còn số lượng người học phổ thông tăng thêm 500.000 trong một thập kỷ, tương đương mức tăng 50%. Sự gia tăng nhanh chóng khiến hệ thống trường học không thể theo kịp, dẫn đến tình trạng lớp học quá tải, có nơi lên tới 50 học sinh mỗi lớp.
Ông Azamat cho biết: “Lớp của con trai thứ tôi có 52 học sinh còn lớp con gái út là 50 cháu. Con trai lớn của tôi may mắn hơn khi lớp có 38 học sinh”.
Những khó khăn hiện tại bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân sâu xa. Sau khi Liên Xô tan rã, Kyrgyzstan trải qua suy thoái kinh tế, di cư và bất ổn kéo dài.
Khoảng một phần tư dân số hiện vẫn sống với thu nhập dưới 50 euro mỗi tháng. Trong bối cảnh đó, giáo dục chịu ảnh hưởng nặng nề. Chương trình giảng dạy bị đánh giá là lỗi thời và chất lượng đào tạo giáo viên suy giảm.
Hệ quả là năng suất lao động của Kyrgyzstan thuộc nhóm thấp nhất khu vực châu Âu và Trung Á, theo báo cáo năm 2023 của Liên Hợp Quốc. Trước đó, nước này cũng từng đứng cuối bảng xếp hạng trong Chương trình đánh giá học sinh quốc tế của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) vào giữa những năm 2000.
Trước những vấn đề trên, Chính phủ Kyrgyzstan đã triển khai nhiều cải cách đối với hệ thống. Cụ thể, khoảng 22% ngân sách quốc gia dành cho giáo dục, trong đó, hàng trăm trường học mới được xây dựng. Mức lương giáo viên tăng gấp đôi, lên khoảng 250 euro mỗi tháng. Thời gian giáo dục bắt buộc tăng từ 11 lên 12 năm.
Tuy nhiên, thực tế tại các lớp học cho thấy thách thức vẫn còn rất lớn. Chị Gulmira Umetalieva, giáo viên tại thành phố Karakol, mô tả điều kiện giảng dạy thiếu thốn như không có máy tính, máy chiếu, thậm chí cả thiết bị cơ bản. Nhiều phòng học xuống cấp, bàn ghế hư hỏng, ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng dạy và học.
Theo thống kê, 113 trong tổng số khoảng 2.400 trường học đang trong tình trạng nguy cấp, dù từ năm 2021 đến 2025 đã có khoảng 400 tòa nhà mới được xây dựng. Bên cạnh đó, mức lương thấp và điều kiện làm việc khó khăn vẫn khiến nghề giáo không đủ sức thu hút nhân lực mới.
Để bù đắp thiếu hụt, chính quyền đã tìm đến các sáng kiến hợp tác quốc tế và tư nhân, trong đó có chương trình “Dạy học cho mọi người”, đưa sinh viên tốt nghiệp đại học đến giảng dạy tại các vùng nông thôn. Hiện nay, chương trình ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực, góp phần thay đổi giáo dục ở khu vực khó khăn.
Ông Nassikhat Sarieva, Hiệu trưởng một trường phổ thông ở làng Bukara, Kyrgyzstan, chia sẻ: “Chương trình ‘Dạy học cho mọi người’ đã bổ sung giáo viên dạy Tiếng Anh và Tiếng Nga. Các thầy cô có phương pháp giảng dạy hiện đại, tương tác với học sinh nhiều hơn. Đây là tín hiệu tích cực cho giáo dục vùng nông thôn”.
