Từ hợp tác khu vực ASEAN đến cải cách giáo dục xuyên quốc gia, châu Á đang từng bước thách thức trật tự giáo dục truyền thống.
Một trong những điểm sáng giáo dục nổi bật của năm 2025 là sự gia tăng hợp tác nội khối ASEAN trong giáo dục đại học. Triển lãm và Diễn đàn Đại học ASEAN 2025 không chỉ mang tính biểu tượng, mà còn tạo ra các kết quả thực chất, với hơn 10 thỏa thuận hợp tác được ký kết giữa các trường đại học trong khu vực.
Các sáng kiến như nền tảng Trao đổi Toàn cầu về Học bổng và Di động ASEAN (ASEAN GEMS) hay Chương trình Di động Sinh viên ASEAN đã thể hiện rõ tham vọng xây dựng một không gian giáo dục chung, nơi di chuyển sinh viên và giáo dục xuyên quốc gia (TNE) trở thành trụ cột chiến lược.
Những nỗ lực này phản ánh mong muốn của ASEAN trong việc nâng cao vị thế cạnh tranh của châu Á trước “bốn điểm đến du học truyền thống”, đồng thời giữ chân dòng sinh viên trong khu vực.
Tại Đông Á, quốc tế hóa giáo dục được coi là chìa khóa để duy trì động lực tăng trưởng kinh tế trong bối cảnh dân số già hóa và thị trường lao động thu hẹp. Các “con hổ châu Á” như Hồng Kông, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc và Singapore đóng vai trò dẫn dắt xu hướng này. Đặc biệt, Hồng Kông tích cực đa dạng hóa nguồn sinh viên quốc tế, hướng đến các thị trường mới nổi như Ấn Độ, Nigeria hay Indonesia, thay vì phụ thuộc vào một vài quốc gia truyền thống.
Năm 2025 cũng chứng kiến sự suy giảm rõ rệt nhu cầu du học Mỹ trong nhóm sinh viên Trung Quốc. Các yếu tố chính trị, cảnh báo an toàn và chính sách thị thực cứng rắn đã khiến nhiều sinh viên chuyển hướng sang Anh, Australia, New Zealand hoặc các lựa chọn gần hơn trong khu vực. Điều này cho thấy Trung Quốc không còn là “mỏ vàng dễ khai thác” đối với các trường đại học phương Tây, buộc họ phải điều chỉnh chiến lược tuyển sinh.
Malaysia nổi lên như một trong những điểm đến hấp dẫn nhất châu Á đối với sinh viên quốc tế, với mức tăng 26% đơn đăng ký trong hai năm và mục tiêu 250 nghìn sinh viên quốc tế vào năm 2030. Lợi thế về chi phí, môi trường đa văn hóa và hệ thống giáo dục tiếng Anh giúp quốc gia này thu hút sinh viên từ Trung Quốc, Ấn Độ và Nam Á.
Ở chiều ngược lại, Trung Quốc chủ động mở rộng giáo dục xuyên quốc gia, đặt mục tiêu tăng số sinh viên quốc tế từ 800 nghìn lên 8 triệu trong vòng 10 năm. Việc nới lỏng chính sách, đa dạng hóa mô hình đào tạo và thúc đẩy hợp tác với các đối tác như Australia cho thấy tham vọng xây dựng hệ sinh thái giáo dục mang tầm ảnh hưởng toàn cầu.
Nhật Bản và Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh thu hút sinh viên và nhà nghiên cứu quốc tế. Nhật Bản nới giới hạn tuyển sinh, đầu tư mạnh cho nghiên cứu nhằm đạt mục tiêu 400 nghìn sinh viên quốc tế vào năm 2033. Hàn Quốc thậm chí đã đạt mốc 300 nghìn sinh viên quốc tế sớm hơn hai năm, với Việt Nam trở thành nguồn sinh viên lớn nhất.
Trong bức tranh chung, Việt Nam nổi bật với chiến lược giáo dục quốc tế ngày càng rõ nét. Mục tiêu tăng tỷ lệ sinh viên quốc tế, nâng cao thứ hạng đại học và mở rộng hợp tác với nước ngoài cho thấy Việt Nam đang từng bước định vị mình như một trung tâm giáo dục mới nổi trong khu vực.
