GD nghề nghiệp trước bước chuyển mới: Tăng quyền tự chủ, nâng trách nhiệm bảo đảm chất lượng

Về những nội dung đáng chú ý của dự thảo, ông Đào Trọng Độ - Trưởng phòng Giáo dục nghề nghiệp, Cục Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ GD&ĐT) đã có những chia sẻ với Báo GD&TĐ.

6 điểm mới nổi bật

- Xin ông cho biết những điểm mới của dự thảo quy chế đào tạo, kiểm tra, thi và xét tốt nghiệp trong giáo dục nghề nghiệp (Dự thảo)?

- Dự thảo Thông tư được xây dựng trên cơ sở Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025, dự kiến thay thế 5 thông tư hiện hành điều chỉnh các hoạt động đào tạo trong giáo dục nghề nghiệp, gồm: đào tạo trình độ trung cấp, cao đẳng; đào tạo trình độ sơ cấp; đào tạo thường xuyên; đào tạo từ xa, tự học có hướng dẫn và quy định về hồ sơ, sổ sách đào tạo. So với các quy định hiện hành, dự thảo có nhiều điểm mới đáng chú ý dưới đây.

Thứ nhất, bổ sung quy định về tổ chức đào tạo chương trình giáo dục trung học nghề theo Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2025. Chương trình dành cho học sinh sau THCS, tích hợp giáo dục nghề nghiệp với kiến thức văn hóa THPT, tạo lộ trình học tập linh hoạt, liên thông và phù hợp với định hướng nghề nghiệp sớm.

Thứ hai, mở rộng cơ chế công nhận và chuyển đổi kết quả học tập theo hướng học tập suốt đời. Người học có thể được xem xét công nhận kết quả tích lũy từ kinh nghiệm làm việc, tự học, đào tạo không chính quy, chứng chỉ kỹ năng nghề quốc gia hoặc các chương trình đào tạo khác nếu đáp ứng chuẩn đầu ra của môn học, mô-đun. Đây là bước tiến quan trọng trong việc ghi nhận năng lực thực tiễn của người lao động.

Thứ ba, đổi mới phương thức tổ chức đào tạo theo hướng linh hoạt hơn. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được chủ động lựa chọn đào tạo theo niên chế hoặc tín chỉ, đồng thời tạo điều kiện để người học xây dựng kế hoạch học tập phù hợp, có thể rút ngắn hoặc kéo dài thời gian học tập theo nhu cầu và điều kiện thực tế.

Thứ tư, bổ sung đầy đủ quy định về đào tạo trực tuyến, đào tạo từ xa, đào tạo kết hợp, đào tạo tại doanh nghiệp và đào tạo đối với các ngành, nghề đặc thù.

Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đào tạo thông qua việc số hóa hồ sơ người học, ứng dụng phần mềm quản lý, tổ chức thi trực tuyến khi đáp ứng yêu cầu chất lượng, đồng thời tăng cường sử dụng học liệu số và hệ thống quản lý học tập trực tuyến.

Thứ sáu, đổi mới phương pháp đào tạo theo hướng lấy người học làm trung tâm, chú trọng phát triển năng lực thực hành nghề nghiệp, kỹ năng số, khả năng sáng tạo và thích ứng với thị trường lao động; tăng cường gắn kết giữa nhà trường và doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình đào tạo.

Có thể nói, dự thảo không chỉ điều chỉnh các quy định kỹ thuật mà còn tạo nền tảng cho việc xây dựng hệ thống giáo dục nghề nghiệp mở, linh hoạt, hiện đại và hội nhập quốc tế.

Trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các trường

- Dự thảo trao quyền tự chủ nhiều hơn cho các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong tổ chức đào tạo, kiểm tra, đánh giá người học. Theo ông, những thay đổi này sẽ tạo ra cơ hội và đặt ra yêu cầu gì đối với công tác quản trị, bảo đảm chất lượng đào tạo tại các nhà trường?

- Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là tăng cường quyền tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình. Theo đó, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp được trao nhiều quyền chủ động hơn trong lựa chọn hình thức, phương thức tổ chức đào tạo; xây dựng quy chế nội bộ; quy định số lần thi lại; tổ chức kiểm tra, đánh giá; công nhận kết quả học tập; triển khai đào tạo trực tuyến, đào tạo tại doanh nghiệp và nhiều hoạt động chuyên môn khác.

Đây là cơ hội để các nhà trường phát huy tính năng động, sáng tạo, thiết kế chương trình đào tạo bám sát nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động, đồng thời rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn.

Tuy nhiên, quyền tự chủ càng lớn thì yêu cầu về năng lực quản trị càng cao. Các trường cần chuyển từ tư duy quản lý hành chính sang quản trị chất lượng hiện đại, lấy kết quả đầu ra, năng lực người học và sự hài lòng của doanh nghiệp làm thước đo hiệu quả đào tạo. Đặc biệt, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp phải xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng nội bộ chặt chẽ; chuẩn hóa quy trình kiểm tra, đánh giá; tăng cường giám sát việc thực hiện quy chế; ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu đào tạo; đồng thời bảo đảm tính công khai, minh bạch và khả năng truy xuất thông tin.

Tự chủ không có nghĩa là nới lỏng quản lý. Ngược lại, đó là sự chuyển đổi từ phương thức quản lý bằng mệnh lệnh hành chính sang quản lý dựa trên chuẩn chất lượng, dữ liệu và trách nhiệm giải trình, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động và chất lượng đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

- Các trường cần chuẩn bị những điều kiện nào về hạ tầng, đội ngũ và quy trình để đáp ứng các yêu cầu mới liên quan đến đào tạo theo tín chỉ, công nhận kết quả học tập, tổ chức thi trực tuyến và ứng dụng công nghệ số trong đánh giá người học?

- Để triển khai hiệu quả các quy định mới, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cần có sự chuẩn bị đồng bộ trên ba phương diện: hạ tầng công nghệ, đội ngũ nhân sự và quy trình quản trị.

Thứ nhất, về hạ tầng công nghệ, các trường cần đầu tư hệ thống quản lý đào tạo hiện đại, đáp ứng yêu cầu quản lý theo tín chỉ, quản lý học tập trực tuyến, đăng ký học phần, công nhận kết quả học tập và lưu trữ hồ sơ điện tử. Đồng thời, cần phát triển hệ thống học liệu số, thư viện điện tử, nền tảng quản lý học tập (LMS), ngân hàng đề thi điện tử, hệ thống thi trực tuyến cùng các giải pháp giám sát, bảo mật phục vụ công tác kiểm tra, đánh giá.

Thứ hai, về đội ngũ, nhà giáo và cán bộ quản lý cần được bồi dưỡng về thiết kế chương trình đào tạo theo tín chỉ, xây dựng chuẩn đầu ra, đánh giá theo năng lực, ứng dụng công nghệ số và sử dụng các công cụ dạy học hiện đại. Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực đội ngũ cố vấn học tập nhằm hỗ trợ người học xây dựng lộ trình học tập cá nhân trong môi trường đào tạo linh hoạt.

Thứ ba, về quy trình quản trị, các trường cần rà soát, hoàn thiện và ban hành quy chế nội bộ phù hợp với Thông tư mới; xây dựng quy trình công nhận kết quả học tập, chuyển đổi tín chỉ, tổ chức thi trực tuyến, bảo đảm chất lượng và an toàn dữ liệu. Đặc biệt, cần xây dựng cơ sở dữ liệu người học đồng bộ, liên thông, có khả năng kết nối với cơ sở dữ liệu chuyên ngành giáo dục nghề nghiệp theo lộ trình chuyển đổi số của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Việc chuẩn bị đầy đủ các điều kiện về hạ tầng, nhân lực và quản trị sẽ là yếu tố quyết định để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp tận dụng hiệu quả cơ chế tự chủ, đồng thời đáp ứng yêu cầu đổi mới và chuyển đổi số trong giai đoạn mới.

Sinh viên Trường Cao đẳng Công nghệ Bách khoa Hà Nội thực hành tìm hiểu cấu tạo xe điện du lịch. Ảnh: NTCC

Cơ chế hỗ trợ các trường

- Một trong những điểm đáng chú ý của dự thảo là tăng cường tính linh hoạt trong lộ trình học tập và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người học. Theo ông, những quy định mới sẽ tác động như thế nào đến việc thu hút người học, giảm tỷ lệ bỏ học và nâng cao hiệu quả đào tạo của các cơ sở giáo dục nghề nghiệp?

- Đây là một trong những mục tiêu quan trọng khi xây dựng dự thảo Thông tư. Thực tế cho thấy, nhiều người học phải tạm dừng hoặc bỏ học không phải vì không có nhu cầu học nghề, mà do chương trình đào tạo còn cứng nhắc, chưa phù hợp với điều kiện kinh tế, việc làm hoặc hoàn cảnh cá nhân.

Các quy định mới cho phép người học chủ động hơn trong quá trình học tập thông qua nhiều cơ chế linh hoạt như học theo tín chỉ, học đồng thời nhiều chương trình, chuyển ngành nghề đào tạo, bảo lưu kết quả học tập, công nhận kết quả đã tích lũy trước đó, cũng như học trực tuyến hoặc từ xa trong những trường hợp phù hợp. Những cơ chế này không chỉ giúp giảm chi phí và thời gian học tập mà còn tạo điều kiện để người học vừa học vừa làm, học tập liên tục và nâng cao trình độ theo nhu cầu thực tế.

Đối với học sinh sau THCS, chương trình giáo dục trung học nghề mở ra một lộ trình học tập mới khi người học vừa được học nghề, vừa được trang bị khối lượng kiến thức văn hóa trung học phổ thông, đồng thời vẫn bảo đảm cơ hội liên thông lên các trình độ cao hơn. Đây sẽ là yếu tố quan trọng góp phần nâng cao sức hấp dẫn của giáo dục nghề nghiệp.

Tôi cho rằng, những quy định mới sẽ góp phần giảm tỷ lệ bỏ học, tăng tỷ lệ hoàn thành chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục nghề nghiệp cho nhiều nhóm đối tượng. Qua đó, giáo dục nghề nghiệp sẽ ngày càng trở thành lựa chọn linh hoạt, thiết thực và phù hợp hơn với nhu cầu học tập suốt đời của người dân.

- Để các quy định mới thực sự đi vào cuộc sống sau khi được ban hành, theo ông, Bộ GD&ĐT và các cơ quan quản lý cần có thêm những giải pháp, cơ chế hỗ trợ nào nhằm giúp các trường cao đẳng, trung cấp và cơ sở giáo dục nghề nghiệp triển khai hiệu quả, đồng bộ trên thực tế?

- Để Thông tư được triển khai hiệu quả, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo, các địa phương, cơ sở đào tạo và cộng đồng doanh nghiệp. Trong thời gian tới, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ tập trung triển khai một số giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, xây dựng và ban hành các tài liệu hướng dẫn, đồng thời tổ chức tập huấn chuyên sâu cho đội ngũ cán bộ quản lý, nhà giáo và cán bộ phụ trách đào tạo tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên phạm vi cả nước, bảo đảm thống nhất trong nhận thức và triển khai thực hiện.

Thứ hai, đẩy nhanh quá trình xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu chuyên ngành giáo dục nghề nghiệp, tạo nền tảng cho việc số hóa hồ sơ người học, công nhận kết quả học tập và quản lý đào tạo trên môi trường số.

Thứ ba, hỗ trợ các cơ sở giáo dục nghề nghiệp nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin, phát triển học liệu số, hệ thống quản lý học tập và ngân hàng đề thi điện tử, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số trong đào tạo.

Thứ tư, tăng cường công tác kiểm tra, giám sát; đồng thời đẩy mạnh hoạt động bảo đảm và kiểm định chất lượng giáo dục nghề nghiệp nhằm bảo đảm việc thực hiện quyền tự chủ luôn gắn với trách nhiệm giải trình và chất lượng đào tạo.

Thứ năm, thúc đẩy sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong quá trình đào tạo thông qua các cơ chế hợp tác về xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo tại doanh nghiệp, đánh giá kỹ năng nghề và tuyển dụng người học sau tốt nghiệp.

Với các giải pháp đồng bộ đó, chúng tôi kỳ vọng những quy định mới của Thông tư sẽ sớm đi vào thực tiễn, tạo chuyển biến tích cực về chất lượng, hiệu quả và tính linh hoạt của hệ thống giáo dục nghề nghiệp trong giai đoạn mới.

- Xin cảm ơn ông!