Đổi mới tư duy để hiện thực hóa quản trị phát triển giáo dục

Quản lý để ổn định, quản trị để phát triển

Tại cuộc làm việc với ngành Giáo dục ngày 15/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục”.

Ông Phạm Kim Thư - Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ và Quản lý Hữu Nghị cho rằng, khác biệt cốt lõi giữa “quản lý giáo dục” và “quản trị phát triển giáo dục” nằm ở mục tiêu và phương thức điều hành.

“Quản lý giáo dục” thường thiên về ban hành quy định, kiểm tra tuân thủ, quản lý đầu vào, quản lý quy trình và xử lý các vấn đề phát sinh. Cách tiếp cận này cần thiết trong một giai đoạn nhất định để bảo đảm kỷ cương, thống nhất hệ thống và giữ chuẩn tối thiểu.

Trong khi đó, “quản trị phát triển giáo dục” đặt trọng tâm vào kiến tạo sự phát triển: xác lập tầm nhìn dài hạn, phân quyền hợp lý, tạo động lực đổi mới, phân bổ nguồn lực theo hiệu quả, đo lường bằng chất lượng đầu ra và mức đóng góp của giáo dục đối với phát triển con người, kinh tế - xã hội, khoa học công nghệ và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Nói ngắn gọn, “quản lý” trả lời câu hỏi: làm sao để hệ thống vận hành đúng quy định; “quản trị phát triển” trả lời câu hỏi: làm sao để hệ thống phát triển tốt hơn, nhanh hơn, công bằng và hiệu quả hơn.

Nêu quan điểm về vấn đề này, ông Phạm Ngọc Anh Huy - Giám đốc Điều hành Hệ thống Giáo dục Thực nghiệm Victory và Trường Tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội Alpha CGD (thành viên Tập đoàn Giáo dục EQuest) nói ngắn gọn: quản lý thiên về "làm đúng", còn quản trị phát triển hướng tới "làm tốt hơn và tạo ra giá trị mới".

Bước chuyển này đưa các trường học từ vai trò đơn vị chấp hành sang vị thế chủ thể phát triển độc lập. Thay vì trói buộc bằng thủ tục hành chính, Nhà nước đóng vai trò thiết kế sân chơi, cung cấp nguồn lực, đặt tiêu chuẩn chất lượng và giám sát hiệu quả; qua đó giải phóng tối đa sức sáng tạo của người dạy, người học để tạo ra đột phá chiến lược cho quốc gia.

Theo ông Phạm Ngọc Anh Huy, hiện tại, chúng ta đang trong giai đoạn chuyển đổi. Những năm gần đây, nhiều chính sách đã thể hiện rõ tinh thần trao quyền. Chương trình GDPT 2018, đẩy mạnh tự chủ, kiểm định chất lượng, chuyển đổi số đều là những bước đi theo hướng quản trị hiện đại.

Tuy nhiên trong thực tế, tư duy quản lý ở nhiều nơi còn đậm nét. Không ít nhà trường vẫn dành phần lớn nguồn lực cho hoàn thành yêu cầu hành chính, hồ sơ, báo cáo. Quyền tự chủ đi kèm trách nhiệm giải trình chưa thực sự đầy đủ. Đánh giá chất lượng vẫn thiên về chỉ số đầu vào hoặc kết quả thi cử hơn là sự tiến bộ toàn diện của người học.

“Chúng ta đã có định hướng đúng, nhưng để chuyển hóa thực chất, cần thêm thời gian và đặc biệt là sự thay đổi tư duy ở cả cơ quan quản lý lẫn đội ngũ lãnh đạo cơ sở giáo dục”, ông Phạm Ngọc Anh Huy cho hay.

Giáo viên Hệ thống Giáo dục Thực nghiệm Victory hướng dẫn học sinh sử dụng công nghệ chủ động khám phá tri thức và phát triển năng lực.

Trao quyền để nhà trường trở thành trung tâm đổi mới

Để thúc đẩy tư duy “quản trị phát triển giáo dục”, ông Phạm Ngọc Anh Huy nhấn mạnh có ba nút thắt cần tháo gỡ đồng thời.

Thứ nhất, ở cấp Nhà nước, cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng quy trình sang quản lý bằng kết quả và chất lượng. Nhà nước tập trung xây dựng chính sách, chuẩn chất lượng, cơ chế giám sát và tạo điều kiện để cơ sở giáo dục phát huy tính chủ động.

Thứ hai, ở cấp nhà trường, cần tăng quyền tự chủ thực chất đi kèm trách nhiệm giải trình. Người đứng đầu cần được trao quyền trong quản trị nhân sự, tài chính, chương trình phù hợp đặc thù đơn vị, đồng thời phải chịu trách nhiệm về chất lượng đầu ra và sự phát triển của học sinh.

Thứ ba, cần xây dựng hệ thống đánh giá coi trọng sự phát triển của người học thay vì chỉ dựa vào điểm số hay thành tích. Thành công của một nhà trường không chỉ đo bằng tỷ lệ đỗ hay số lượng giải thưởng, mà còn ở năng lực thích ứng, kỹ năng, phẩm chất, sức khỏe tinh thần và khả năng học tập suốt đời của học sinh.

Ông Phạm Ngọc Anh Huy khẳng định, khi ba yếu tố này cùng thay đổi, hệ thống giáo dục mới vận hành linh hoạt, sáng tạo, thực sự lấy người học làm trung tâm.

TS. Nguyễn Văn Cường - ĐH Potsdam (CHLB Đức) cho biết, trước đây, theo tư duy quản lý hành chính, nhà trường chủ yếu thực hiện chỉ đạo từ trên xuống, tập trung vào quy trình, thủ tục, báo cáo và định mức. Hiệu trưởng thường đóng vai trò là “người quản lý hành chính”, chịu nhiều ràng buộc bởi các quyết định của cấp trên.

Trong mô hình quản trị phát triển giáo dục, nhà trường trở thành nền tảng kiến tạo, trung tâm đổi mới, là đơn vị chủ động dẫn dắt quá trình giáo dục, gắn kết với xã hội, doanh nghiệp, nhu cầu thực tiễn và tương lai; đồng thời, phải cải thiện chất lượng thực chất qua từng năm, thể hiện ở tiến bộ của học sinh, sự phát triển của giáo viên và xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh.

Người đứng đầu nhà trường được tăng mạnh quyền chủ động, quyền tự chủ trong quyết định chuyên môn học thuật, phương pháp dạy học, tổ chức các hoạt động, xây dựng kế hoạch phát triển nhà trường, sử dụng nguồn lực tài chính hợp pháp, tuyển dụng, phát triển nhân sự.

“Đi đôi với đó là trách nhiệm giải trình cao hơn về chất lượng giáo dục, sự tiến bộ của học sinh, hiệu quả sử dụng nguồn lực và công tác phòng, chống tiêu cực như bệnh thành tích, dạy thêm. Theo tinh thần Nghị quyết số 71-NQ/TW, vai trò lãnh đạo của Đảng cũng được tăng cường thông qua mô hình Bí thư cấp ủy kiêm người đứng đầu cơ sở giáo dục công lập. Người đứng đầu không chỉ là nhà quản lý mà còn phải là người kiến tạo, gương mẫu, đổi mới sáng tạo và kết nối cộng đồng”, TS. Nguyễn Văn Cường cho hay.

Nhấn mạnh vai trò cơ sở giáo dục và người đứng đầu nhà trường, ông Phạm Kim Thư cho rằng, trong mô hình “quản trị phát triển giáo dục”, cơ sở giáo dục không còn chỉ là đơn vị thụ động thực hiện chỉ đạo, mà phải trở thành trung tâm đổi mới, trung tâm tạo ra chất lượng và giá trị xã hội.

Người đứng đầu nhà trường vì vậy cũng thay đổi vai trò rất lớn. Họ không chỉ là người quản lý hành chính, ký văn bản, điều hành công việc thường ngày, mà phải là nhà quản trị phát triển. Đó là người có tầm nhìn chiến lược, biết xây dựng văn hóa chất lượng, biết huy động nguồn lực, biết kết nối với doanh nghiệp và xã hội, biết sử dụng dữ liệu để ra quyết định, biết trao quyền cho đội ngũ và chịu trách nhiệm về kết quả cuối cùng.

Để người đứng đầu phát huy vai trò mới, theo ông Phạm Kim Thư, cần có ít nhất bốn điều kiện.

Một là có quyền tự chủ thực chất, nhất là về nhân sự, tài chính, học thuật, tổ chức hoạt động.

Hai là có cơ chế trách nhiệm giải trình rõ ràng, công bằng, dựa trên kết quả và chất lượng thật, không chỉ dựa trên hồ sơ.

Ba là có đội ngũ đủ năng lực, trong đó giáo viên, giảng viên, cán bộ quản lý được bồi dưỡng về quản trị hiện đại, chuyển đổi số, bảo đảm chất lượng và đổi mới giáo dục.

Bốn là có môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, khuyến khích đổi mới, chấp nhận những thử nghiệm có kiểm soát.

Ông Phạm Kim Thư cho rằng tinh thần chuyển từ “quản lý giáo dục” sang “quản trị phát triển giáo dục” là một định hướng rất đúng, rất kịp thời. Nếu làm tốt, đây không chỉ là đổi mới cách điều hành ngành Giáo dục, mà còn là thay đổi căn bản cách nhìn về giáo dục. Theo đó, giáo dục không chỉ là lĩnh vực cần quản lý, mà là động lực phát triển quốc gia, là nơi chuẩn bị con người, tri thức, kỹ năng và năng lực cạnh tranh cho tương lai.

Cô trò Trường Tiểu học Công nghệ giáo dục Hà Nội Alpha CGD.