Tái bản hai cuốn sách của GS Đào Duy Anh về cội nguồn văn hóa dân tộc

Omega + vừa ra mắt bạn đọc 2 cuốn sách của học giả Đào Duy Anh là “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam” và “Văn hóa là gì". Một cuốn hướng về cội nguồn của cộng đồng, một cuốn mở ra chiều sâu của đời sống tinh thần hai cách tiếp cận bổ sung cho nhau, cùng phác họa hành trình con người kiến tạo nên bản sắc của chính mình.

Được xuất bản lần đầu năm 1948, cuốn sách “Văn hóa là gì” là một trong những công trình sớm và nghiêm cẩn nhằm đặt nền móng lý luận cho việc nhận thức về văn hóa trong bối cảnh học thuật Việt Nam giữa thế kỷ XX.

Trong cuốn sách, tác giả không tiếp cận văn hóa theo lối định nghĩa giản lược hay cảm tính, mà đặt ra hàng loạt câu hỏi nền tảng: Văn hóa là gì? Văn hóa hình thành từ đâu? Vận động ra sao trong lịch sử? Ai là chủ thể của văn hóa? Từ đó, ông từng bước kiến giải văn hóa như một chỉnh thể rộng lớn, gắn chặt với toàn bộ đời sống sinh hoạt của con người.

Đặc biệt, một nhận thức quan trọng của tác giả lúc bấy giờ là sự phân biệt rành mạch giữa văn hóa và văn minh, văn hóa và ý thức hệ. Theo ông, văn hóa bao hàm hết thảy các phương diện sinh hoạt của loài người, từ sinh hoạt vật chất, sinh hoạt tinh thần cho đến sinh hoạt xã hội. Văn hóa vừa mang tính kế thừa vừa luôn vận động, không ngừng thích ứng trước những thay đổi của hoàn cảnh tự nhiên và xã hội.

Nếu trong cuốn sách “Văn hóa là gì?”, học giả Đào Duy Anh truy nguyên bản chất của văn hóa trong đời sống con người, từ quá trình hình thành đến cách nó vận động trong lịch sử thì với cuốn sách “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam”, ông lại lần theo hành trình hình thành của người Việt từ những nền tảng sơ khai qua di cư, tiếp xúc văn hóa, tổ chức xã hội và đời sống nông nghiệp.

Nội dung cuốn sách được triển khai theo một trục lập luận có tính tiến hóa lịch sử qua 7 chương sách gồm “Nguồn gốc truyền kỳ”, “Giao Chỉ và Việt Thường”, “Ư Việt”, “Bách Việt”, “Lạc Việt”, “Văn hóa Lạc Việt” và “Sự phôi thai của dân tộc Việt Nam”.

Từ nền tảng truyền kỳ đó tác giả lần lượt đi vào việc phân tích các nhóm của Việt tộc, đặt người Việt trong bức tranh chung của các tộc người phương Nam cổ đại. Qua đó, ông lý giải sự hình thành từng bước của một cộng đồng người mang bản sắc riêng, tiền đề cho sự ra đời của dân tộc Việt Nam.

Với cách đặt vấn đề cội nguồn dân tộc trong một khung tiếp cận liên ngành, kết hợp nhuần nhuyễn giữa cổ sử, khảo cổ học, dân tộc học và nhân chủng học, cuốn sách “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam” được xem là một trong những công trình tiên phong của sử học Việt Nam hiện đại, mở ra một hướng nghiên cứu mới mẻ và giàu tính thuyết phục trong bối cảnh học thuật Việt Nam đương thời.

Với cách viết chặt chẽ, giàu tư liệu và tư duy khoa học sắc sảo, hai cuốn sách “Văn hóa là gì?” và “Nguồn gốc dân tộc Việt Nam” là một gợi mở quan trọng cho những ai quan tâm đến lịch sử hình thành và bản sắc văn hóa của dân tộc Việt.

GS Đào Duy Anh (1904-1988) là học giả lớn có nhiều nghiên cứu và cống hiến trong lĩnh vực: khoa học xã hội - nhân văn, ngôn ngữ, văn hóa, sử học, dân tộc học, xã hội học, địa lý học lịch sử, văn bản học... Ông cũng có nhiều đóng góp to lớn trong lĩnh vực dịch thuật, hiệu đính, chú giải các tác phẩm cổ sử Việt Nam. Năm 2000, GS Đào Duy Anh được Đảng và Nhà nước truy tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh.