Phát triển con người và kỹ năng số để làm chủ công nghệ

GD&TĐ - Để phát triển công cụ số trong trường học hiệu quả, trước tiên cần phát triển kỹ năng sử dụng công nghệ số một cách có trách nhiệm.



Dùng đúng việc, tạo giá trị thực

Tại Trường THCS Phan Bội Châu (phường Long Biên, Hà Nội), lộ trình chuyển đổi số được xây dựng trên cơ sở đánh giá, phân tích sát sao đặc thù môi trường và người học. Theo bà Chử Thị Thu Hường - Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ, lợi thế của Trường THCS Phan Bội Châu là một ngôi trường hoàn toàn mới, sớm có định hướng xây dựng thành trường học số và được đầu tư cơ sở vật chất tương đối đồng bộ để tiếp cận công nghệ.

Nhà trường còn sở hữu đội ngũ cán bộ, giáo viên trẻ rất linh hoạt, cởi mở khi đón nhận sự đổi mới trong hoạt động giảng dạy, quản lý được ứng dụng công nghệ số.

“Nhờ đó, chúng tôi có khả năng thiết kế hệ thống và hình thành thói quen sử dụng công nghệ ngay từ đầu. Điều đó sẽ tiết kiệm công sức hơn thay vì phải thay đổi một mô hình dạy và học truyền thống đã tồn tại lâu năm”, bà Chử Thị Thu Hường phân tích.

Mặt khác, khó khăn để ứng dụng công nghệ nằm ở xuất phát điểm năng lực số của đội ngũ không đồng đều nên chưa thể áp dụng một thống nhất, đều đặn vào giảng dạy.

Bên cạnh đó, các rủi ro khi sử dụng AI như sai lệch thông tin, nguy cơ học sinh phụ thuộc và những vấn đề khác về bản quyền, bảo mật dữ liệu, đạo đức số,... đòi hỏi nhà trường phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thận trọng. Hiểu được hạn chế đó nên nhà trường không đặt mục tiêu “AI hóa” tất cả các hoạt động giáo dục.

“Chúng tôi xác định rất rõ công nghệ và AI phải hỗ trợ con người tư duy tốt hơn chứ không thay thế hoàn toàn quá trình tư duy của người dạy và người học. Mục tiêu cốt lõi là ứng dụng đúng việc, đúng lúc và tạo ra giá trị thực cho giáo viên, học sinh và công tác quản trị”, Hiệu trưởng Trường THCS Phan Bội Châu nhấn mạnh.

Từ thực tế trên, nhà trường rút ra 3 nguyên tắc đảm bảo chuyển đổi số hiệu quả và có trách nhiệm. Trong đó, nguyên tắc được đặt lên hàng đầu là sử dụng bắt đầu từ nhu cầu thực tế, không chạy theo công nghệ hay phong trào.

Song song với đó, phát triển con người trước khi phát triển công cụ. Bà Chử Thị Thu Hường nhận định: “Muốn chuyển đổi số bền vững thì giáo viên phải được tập huấn, thực hành, được chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau để nâng cao kỹ năng, làm chủ công cụ số”.

Ngoài ra, xây dựng bộ quy tắc sử dụng AI rõ ràng, đặc biệt học sinh cần được hướng dẫn sử dụng AI để hỗ trợ tìm hiểu, gợi ý, phân tích và sáng tạo, nhưng phải kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm học tập của chính mình.



Tăng cường khả năng tự học

Quá trình chuyển đổi số trong quản lý, dạy và học của thầy và trò Trường THCS Phan Bội Châu đang được triển khai ổn định và từng bước phát huy hiệu quả.

Cụ thể, trong quản trị, nhà trường từng bước số hóa hồ sơ, dữ liệu; tăng cường sử dụng nền tảng số trong điều hành, trao đổi chuyên môn, quản lý học sinh, phối hợp với phụ huynh và theo dõi các hoạt động giáo dục. Qua đó, giảm công việc hành chính lặp lại, tăng độ chính xác, công khai và giúp đội ngũ dành nhiều thời gian hơn cho nghiên cứu chuyên môn và chăm sóc học sinh.

Đồng thời, giáo viên được khuyến khích ứng dụng công nghệ và AI vào thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, trực quan hóa kiến thức qua video, mô phỏng, hình ảnh, thiết kế nhiệm vụ học tập, phân hóa học sinh,...

Từ đó, hạn chế truyền đạt kiến thức một chiều, tạo điều kiện đa dạng hóa phương thức dạy, đặt vấn đề. Học sinh được dẫn dắt để tự khám phá, chủ động tư duy phản biện.

“Nếu trước đây giáo viên đặt câu hỏi và học sinh trả lời, thì trong môi trường giáo dục hiện đại, chúng tôi mong muốn các em phải biết tự đặt câu hỏi. Từ một nội dung trong sách giáo khoa, học sinh có thể sử dụng các nguồn dữ liệu số để tìm hiểu sâu hơn; sử dụng công nghệ để mô phỏng, thử nghiệm, xử lý dữ liệu; dùng AI để gợi mở hướng tiếp cận, sau đó kiểm chứng, phản biện và phát triển thành quan điểm hoặc sản phẩm của mình”, bà Chử Thị Thu Hường nói.

Như vậy, được hướng dẫn sử dụng AI bài bản và đúng cách tạo động lực để học sinh tự học, tự nghiên cứu. Một bài giảng vì thế sẽ không kết thúc khi tiếng trống hết tiết vang lên mà mở rộng ra ngoài phạm vi của sách giáo khoa, lớp học và trường học.

Chẳng hạn với một tác phẩm Ngữ văn có thể tìm hiểu thêm về lịch sử, văn hóa; từ một bài viết tiếng Anh có thể tiếp cận nguồn học liệu quốc tế; từ Tin học và STEM, các con có thể phát triển ý tưởng thành một sản phẩm hoặc dự án khoa học,...

“Mục tiêu của trường học không nên chỉ là giúp học sinh có thật nhiều kiến thức, mà quan trọng hơn là giúp các em có đủ kỹ năng tự tìm ra con đường đến tri thức.

Vì vậy, điều chúng tôi kỳ vọng ở chuyển đổi số và AI không phải là tạo ra những học sinh giỏi sử dụng công cụ, mà là hình thành thế hệ trẻ biết tư duy, biết thắc mắc, kiểm chứng, sáng tạo và dám chịu trách nhiệm với sản phẩm trí tuệ của mình”, bà Chử Thị Thu Hường chia sẻ.



Dùng đúng việc, tạo giá trị thực

Tại Trường THCS Phan Bội Châu (phường Long Biên, Hà Nội), lộ trình chuyển đổi số được xây dựng trên cơ sở đánh giá, phân tích sát sao đặc thù môi trường và người học. Theo bà Chử Thị Thu Hường - Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ, lợi thế của Trường THCS Phan Bội Châu là một ngôi trường hoàn toàn mới, sớm có định hướng xây dựng thành trường học số và được đầu tư cơ sở vật chất tương đối đồng bộ để tiếp cận công nghệ.

Nhà trường còn sở hữu đội ngũ cán bộ, giáo viên trẻ rất linh hoạt, cởi mở khi đón nhận sự đổi mới trong hoạt động giảng dạy, quản lý được ứng dụng công nghệ số.

“Nhờ đó, chúng tôi có khả năng thiết kế hệ thống và hình thành thói quen sử dụng công nghệ ngay từ đầu. Điều đó sẽ tiết kiệm công sức hơn thay vì phải thay đổi một mô hình dạy và học truyền thống đã tồn tại lâu năm”, bà Chử Thị Thu Hường phân tích.

Mặt khác, khó khăn để ứng dụng công nghệ nằm ở xuất phát điểm năng lực số của đội ngũ không đồng đều nên chưa thể áp dụng một thống nhất, đều đặn vào giảng dạy.

Bên cạnh đó, các rủi ro khi sử dụng AI như sai lệch thông tin, nguy cơ học sinh phụ thuộc và những vấn đề khác về bản quyền, bảo mật dữ liệu, đạo đức số,... đòi hỏi nhà trường phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và thận trọng. Hiểu được hạn chế đó nên nhà trường không đặt mục tiêu “AI hóa” tất cả các hoạt động giáo dục.

“Chúng tôi xác định rất rõ công nghệ và AI phải hỗ trợ con người tư duy tốt hơn chứ không thay thế hoàn toàn quá trình tư duy của người dạy và người học. Mục tiêu cốt lõi là ứng dụng đúng việc, đúng lúc và tạo ra giá trị thực cho giáo viên, học sinh và công tác quản trị”, Hiệu trưởng Trường THCS Phan Bội Châu nhấn mạnh.

Từ thực tế trên, nhà trường rút ra 3 nguyên tắc đảm bảo chuyển đổi số hiệu quả và có trách nhiệm. Trong đó, nguyên tắc được đặt lên hàng đầu là sử dụng bắt đầu từ nhu cầu thực tế, không chạy theo công nghệ hay phong trào.

Song song với đó, phát triển con người trước khi phát triển công cụ. Bà Chử Thị Thu Hường nhận định: “Muốn chuyển đổi số bền vững thì giáo viên phải được tập huấn, thực hành, được chia sẻ và hỗ trợ lẫn nhau để nâng cao kỹ năng, làm chủ công cụ số”.

Ngoài ra, xây dựng bộ quy tắc sử dụng AI rõ ràng, đặc biệt học sinh cần được hướng dẫn sử dụng AI để hỗ trợ tìm hiểu, gợi ý, phân tích và sáng tạo, nhưng phải kiểm chứng thông tin và chịu trách nhiệm đối với sản phẩm học tập của chính mình.



Tăng cường khả năng tự học

Quá trình chuyển đổi số trong quản lý, dạy và học của thầy và trò Trường THCS Phan Bội Châu đang được triển khai ổn định và từng bước phát huy hiệu quả.

Cụ thể, trong quản trị, nhà trường từng bước số hóa hồ sơ, dữ liệu; tăng cường sử dụng nền tảng số trong điều hành, trao đổi chuyên môn, quản lý học sinh, phối hợp với phụ huynh và theo dõi các hoạt động giáo dục. Qua đó, giảm công việc hành chính lặp lại, tăng độ chính xác, công khai và giúp đội ngũ dành nhiều thời gian hơn cho nghiên cứu chuyên môn và chăm sóc học sinh.

Đồng thời, giáo viên được khuyến khích ứng dụng công nghệ và AI vào thiết kế bài giảng, xây dựng học liệu, trực quan hóa kiến thức qua video, mô phỏng, hình ảnh, thiết kế nhiệm vụ học tập, phân hóa học sinh,...

Từ đó, hạn chế truyền đạt kiến thức một chiều, tạo điều kiện đa dạng hóa phương thức dạy, đặt vấn đề. Học sinh được dẫn dắt để tự khám phá, chủ động tư duy phản biện.

“Nếu trước đây giáo viên đặt câu hỏi và học sinh trả lời, thì trong môi trường giáo dục hiện đại, chúng tôi mong muốn các em phải biết tự đặt câu hỏi. Từ một nội dung trong sách giáo khoa, học sinh có thể sử dụng các nguồn dữ liệu số để tìm hiểu sâu hơn; sử dụng công nghệ để mô phỏng, thử nghiệm, xử lý dữ liệu; dùng AI để gợi mở hướng tiếp cận, sau đó kiểm chứng, phản biện và phát triển thành quan điểm hoặc sản phẩm của mình”, bà Chử Thị Thu Hường nói.

Như vậy, được hướng dẫn sử dụng AI bài bản và đúng cách tạo động lực để học sinh tự học, tự nghiên cứu. Một bài giảng vì thế sẽ không kết thúc khi tiếng trống hết tiết vang lên mà mở rộng ra ngoài phạm vi của sách giáo khoa, lớp học và trường học.

Chẳng hạn với một tác phẩm Ngữ văn có thể tìm hiểu thêm về lịch sử, văn hóa; từ một bài viết tiếng Anh có thể tiếp cận nguồn học liệu quốc tế; từ Tin học và STEM, các con có thể phát triển ý tưởng thành một sản phẩm hoặc dự án khoa học,...

“Mục tiêu của trường học không nên chỉ là giúp học sinh có thật nhiều kiến thức, mà quan trọng hơn là giúp các em có đủ kỹ năng tự tìm ra con đường đến tri thức.

Vì vậy, điều chúng tôi kỳ vọng ở chuyển đổi số và AI không phải là tạo ra những học sinh giỏi sử dụng công cụ, mà là hình thành thế hệ trẻ biết tư duy, biết thắc mắc, kiểm chứng, sáng tạo và dám chịu trách nhiệm với sản phẩm trí tuệ của mình”, bà Chử Thị Thu Hường chia sẻ.