Để trường đại học trở thành ‘hạt nhân’ thúc đẩy học tập suốt đời

GD&TĐ - Cần nhiều giải pháp đồng bộ, quyết liệt để các cơ sở giáo dục đại học thực sự trở thành “hạt nhân” thúc đẩy học tập suốt đời.



Những bước tiến và khoảng trống trong thực tiễn

TS. Nguyễn Văn Đạo - Trường Đại học Văn Lang nhận định, những năm gần đây, các trường đại học tại Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong thúc đẩy học tập suốt đời, góp phần đáng kể nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nhân lực.

Hệ thống pháp lý và chính sách về học tập suốt đời được củng cố, tạo điều kiện cho các trường đại học xây dựng chiến lược dài hạn. Bộ GD&ĐT đang trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Học tập suốt đời, khẳng định cam kết mạnh mẽ của Nhà nước về xây dựng nền giáo dục mở, liên tục, toàn diện.

Các trường đại học lớn không ngừng phát triển các chương trình đào tạo, đặc biệt là chương trình đào tạo từ xa và trực tuyến. Những chương trình này không chỉ thu hút đông đảo học viên, mà còn đáp ứng nhu cầu học tập linh hoạt. Sự phát triển các khóa học ngắn hạn, đào tạo chuyên sâu góp phần quan trọng nâng cao kỹ năng và trình độ chuyên môn của lực lượng lao động.

Ứng dụng công nghệ thông tin cũng là thành tựu nổi bật trong giáo dục suốt đời tại các trường đại học. Hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS) được triển khai rộng rãi, đặc biệt từ trong và sau đại dịch Covid-19, giúp mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận giáo dục. Ngoài ra, các trung tâm đào tạo từ xa của nhiều trường đại học trên cả nước đóng góp quan trọng vào việc mở rộng cơ hội học tập suốt đời cho mọi tầng lớp nhân dân.

Một số hạn chế, khó khăn trong triển khai học tập suốt đời tại trường đại học cũng được TS. Nguyễn Văn Đạo chỉ ra, như: Sự không đồng đều về cơ sở hạ tầng và công nghệ, chất lượng chương trình học tập suốt đời giữa các trường đại học. Tại một số trường, các chương trình học tập suốt đời còn quá thiên về lý thuyết, chưa chú trọng đến tính ứng dụng thực tiễn.

Tài chính cũng là một trở ngại lớn đối với các trường đại học trong triển khai các chương trình học tập suốt đời. Cuối cùng, nhận thức xã hội về học tập suốt đời còn chưa sâu sắc, cùng với sự thiếu quan tâm từ phía doanh nghiệp.



Cần đột phá chính sách

Để các trường đại học thực hiện tốt vai trò thúc đẩy học tập suốt đời, TS. Nguyễn Văn Đạo đề xuất những giải pháp toàn diện sau:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ. Cụ thể, cần có chính sách ưu đãi về tài chính (như giảm thuế, hoặc hỗ trợ vay vốn với lãi suất thấp cho các trường đại học…) nhằm đầu tư cơ sở hạ tầng, công nghệ phục vụ cho việc học tập suốt đời.

Các nguồn lực khác, như nhân lực, tài chính từ xã hội, doanh nghiệp cũng cần được huy động, tạo thành một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho học tập suốt đời. Khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo nhân viên liên tục, thông qua các chính sách ưu đãi thuế hoặc tài trợ, sẽ tạo động lực lớn để toàn xã hội cùng chung tay thúc đẩy giáo dục suốt đời. Cơ quan quản lý nhà nước với các trường đại học cần phối hợp chặt chẽ trong triển khai và giám sát thực hiện các chính sách này.

Thứ hai, đầu tư cơ sở hạ tầng và công nghệ. Các trường đại học cần đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS); phát triển các phòng học thông minh được trang bị đầy đủ thiết bị công nghệ hiện đại.

Đặc biệt, khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện tiếp cận giáo dục còn hạn chế, việc nâng cấp cơ sở hạ tầng, công nghệ là vô cùng cấp thiết. Chính phủ, các tổ chức xã hội cần có chính sách hỗ trợ đặc biệt cho trường đại học khu vực này, bao gồm cung cấp thiết bị công nghệ, cải thiện cơ sở vật chất, xây dựng các trung tâm đào tạo từ xa.

Bên cạnh đó, ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong giảng dạy cũng cần được đẩy mạnh.

Thứ ba, đào tạo và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Các trường đại học cần xây dựng các chương trình đào tạo chuyên biệt cho giảng viên, tập trung vào cập nhật những phương pháp giảng dạy tiên tiến nhất, đặc biệt là phương pháp giảng dạy trực tuyến.

Giảng viên cần nắm vững các công cụ công nghệ hỗ trợ giảng dạy, biết cách thiết kế và quản lý các khóa học trực tuyến; đồng thời có khả năng tạo ra những trải nghiệm học tập hấp dẫn và hiệu quả cho sinh viên.

Ngoài ra, bồi dưỡng tư duy sáng tạo và khả năng hướng dẫn sinh viên tự học cũng cần được chú trọng.

Đặc biệt, cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ giảng viên tham gia các chương trình đào tạo, trao đổi quốc tế, giúp họ tiếp thu kinh nghiệm, phương pháp giảng dạy tiên tiến từ các nước phát triển.

Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế. Các trường đại học cần chủ động tìm kiếm và thiết lập quan hệ đối tác với các trường đại học hàng đầu trên thế giới, tham gia vào các mạng lưới giáo dục quốc tế, hợp tác trong các dự án nghiên cứu, đào tạo chung.

Việc này giúp nâng cao chất lượng đào tạo, mở ra cơ hội cho sinh viên, giảng viên tham gia các chương trình trao đổi, học tập và nghiên cứu ở nước ngoài. Những trải nghiệm quốc tế này sẽ giúp sinh viên, giảng viên tiếp cận với những tri thức và kỹ năng mới, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động quốc tế.

Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế còn tạo điều kiện để các trường đại học Việt Nam tham gia vào các chương trình học tập suốt đời toàn cầu, tiếp cận với các nguồn tài nguyên giáo dục phong phú từ các nước phát triển.

Thứ năm, nâng cao nhận thức xã hội về học tập suốt đời. Đây không đơn giản chỉ là một chiến dịch truyền thông mà cần phải được thực hiện như một chiến lược dài hạn, với sự tham gia của cả cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Các chương trình truyền thông cần được thiết kế đa dạng, linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng, từ sinh viên, người lao động cho đến các nhà quản lý doanh nghiệp.

Thay đổi quan niệm truyền thống về học tập cũng rất quan trọng. Học tập suốt đời là một quá trình liên tục trong suốt cuộc đời, giúp cá nhân không ngừng phát triển toàn diện, từ kỹ năng chuyên môn cho đến kỹ năng sống.

Để làm được điều này, cần sự tham gia của các lãnh đạo giáo dục, nhà nghiên cứu, giảng viên, người học trong xây dựng một môi trường khuyến khích học tập liên tục, nơi việc học vừa là trách nhiệm, vừa là niềm vui và động lực để phát triển bản thân.



Những bước tiến và khoảng trống trong thực tiễn

TS. Nguyễn Văn Đạo - Trường Đại học Văn Lang nhận định, những năm gần đây, các trường đại học tại Việt Nam đã đạt nhiều thành tựu quan trọng trong thúc đẩy học tập suốt đời, góp phần đáng kể nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo nhân lực.

Hệ thống pháp lý và chính sách về học tập suốt đời được củng cố, tạo điều kiện cho các trường đại học xây dựng chiến lược dài hạn. Bộ GD&ĐT đang trong quá trình xây dựng dự thảo Luật Học tập suốt đời, khẳng định cam kết mạnh mẽ của Nhà nước về xây dựng nền giáo dục mở, liên tục, toàn diện.

Các trường đại học lớn không ngừng phát triển các chương trình đào tạo, đặc biệt là chương trình đào tạo từ xa và trực tuyến. Những chương trình này không chỉ thu hút đông đảo học viên, mà còn đáp ứng nhu cầu học tập linh hoạt. Sự phát triển các khóa học ngắn hạn, đào tạo chuyên sâu góp phần quan trọng nâng cao kỹ năng và trình độ chuyên môn của lực lượng lao động.

Ứng dụng công nghệ thông tin cũng là thành tựu nổi bật trong giáo dục suốt đời tại các trường đại học. Hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS) được triển khai rộng rãi, đặc biệt từ trong và sau đại dịch Covid-19, giúp mở rộng đáng kể khả năng tiếp cận giáo dục. Ngoài ra, các trung tâm đào tạo từ xa của nhiều trường đại học trên cả nước đóng góp quan trọng vào việc mở rộng cơ hội học tập suốt đời cho mọi tầng lớp nhân dân.

Một số hạn chế, khó khăn trong triển khai học tập suốt đời tại trường đại học cũng được TS. Nguyễn Văn Đạo chỉ ra, như: Sự không đồng đều về cơ sở hạ tầng và công nghệ, chất lượng chương trình học tập suốt đời giữa các trường đại học. Tại một số trường, các chương trình học tập suốt đời còn quá thiên về lý thuyết, chưa chú trọng đến tính ứng dụng thực tiễn.

Tài chính cũng là một trở ngại lớn đối với các trường đại học trong triển khai các chương trình học tập suốt đời. Cuối cùng, nhận thức xã hội về học tập suốt đời còn chưa sâu sắc, cùng với sự thiếu quan tâm từ phía doanh nghiệp.



Cần đột phá chính sách

Để các trường đại học thực hiện tốt vai trò thúc đẩy học tập suốt đời, TS. Nguyễn Văn Đạo đề xuất những giải pháp toàn diện sau:

Thứ nhất, hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ. Cụ thể, cần có chính sách ưu đãi về tài chính (như giảm thuế, hoặc hỗ trợ vay vốn với lãi suất thấp cho các trường đại học…) nhằm đầu tư cơ sở hạ tầng, công nghệ phục vụ cho việc học tập suốt đời.

Các nguồn lực khác, như nhân lực, tài chính từ xã hội, doanh nghiệp cũng cần được huy động, tạo thành một hệ sinh thái hỗ trợ toàn diện cho học tập suốt đời. Khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp trong đào tạo nhân viên liên tục, thông qua các chính sách ưu đãi thuế hoặc tài trợ, sẽ tạo động lực lớn để toàn xã hội cùng chung tay thúc đẩy giáo dục suốt đời. Cơ quan quản lý nhà nước với các trường đại học cần phối hợp chặt chẽ trong triển khai và giám sát thực hiện các chính sách này.

Thứ hai, đầu tư cơ sở hạ tầng và công nghệ. Các trường đại học cần đầu tư mạnh mẽ vào hệ thống quản lý học tập trực tuyến (LMS); phát triển các phòng học thông minh được trang bị đầy đủ thiết bị công nghệ hiện đại.

Đặc biệt, khu vực nông thôn và vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện tiếp cận giáo dục còn hạn chế, việc nâng cấp cơ sở hạ tầng, công nghệ là vô cùng cấp thiết. Chính phủ, các tổ chức xã hội cần có chính sách hỗ trợ đặc biệt cho trường đại học khu vực này, bao gồm cung cấp thiết bị công nghệ, cải thiện cơ sở vật chất, xây dựng các trung tâm đào tạo từ xa.

Bên cạnh đó, ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn (Big Data) trong giảng dạy cũng cần được đẩy mạnh.

Thứ ba, đào tạo và nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên. Các trường đại học cần xây dựng các chương trình đào tạo chuyên biệt cho giảng viên, tập trung vào cập nhật những phương pháp giảng dạy tiên tiến nhất, đặc biệt là phương pháp giảng dạy trực tuyến.

Giảng viên cần nắm vững các công cụ công nghệ hỗ trợ giảng dạy, biết cách thiết kế và quản lý các khóa học trực tuyến; đồng thời có khả năng tạo ra những trải nghiệm học tập hấp dẫn và hiệu quả cho sinh viên.

Ngoài ra, bồi dưỡng tư duy sáng tạo và khả năng hướng dẫn sinh viên tự học cũng cần được chú trọng.

Đặc biệt, cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ giảng viên tham gia các chương trình đào tạo, trao đổi quốc tế, giúp họ tiếp thu kinh nghiệm, phương pháp giảng dạy tiên tiến từ các nước phát triển.

Thứ tư, tăng cường hợp tác quốc tế. Các trường đại học cần chủ động tìm kiếm và thiết lập quan hệ đối tác với các trường đại học hàng đầu trên thế giới, tham gia vào các mạng lưới giáo dục quốc tế, hợp tác trong các dự án nghiên cứu, đào tạo chung.

Việc này giúp nâng cao chất lượng đào tạo, mở ra cơ hội cho sinh viên, giảng viên tham gia các chương trình trao đổi, học tập và nghiên cứu ở nước ngoài. Những trải nghiệm quốc tế này sẽ giúp sinh viên, giảng viên tiếp cận với những tri thức và kỹ năng mới, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường lao động quốc tế.

Bên cạnh đó, hợp tác quốc tế còn tạo điều kiện để các trường đại học Việt Nam tham gia vào các chương trình học tập suốt đời toàn cầu, tiếp cận với các nguồn tài nguyên giáo dục phong phú từ các nước phát triển.

Thứ năm, nâng cao nhận thức xã hội về học tập suốt đời. Đây không đơn giản chỉ là một chiến dịch truyền thông mà cần phải được thực hiện như một chiến lược dài hạn, với sự tham gia của cả cộng đồng, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội.

Các chương trình truyền thông cần được thiết kế đa dạng, linh hoạt, phù hợp với từng đối tượng, từ sinh viên, người lao động cho đến các nhà quản lý doanh nghiệp.

Thay đổi quan niệm truyền thống về học tập cũng rất quan trọng. Học tập suốt đời là một quá trình liên tục trong suốt cuộc đời, giúp cá nhân không ngừng phát triển toàn diện, từ kỹ năng chuyên môn cho đến kỹ năng sống.

Để làm được điều này, cần sự tham gia của các lãnh đạo giáo dục, nhà nghiên cứu, giảng viên, người học trong xây dựng một môi trường khuyến khích học tập liên tục, nơi việc học vừa là trách nhiệm, vừa là niềm vui và động lực để phát triển bản thân.