GD&TĐ - Giữa mây núi Mường Lý (Thanh Hóa), lớp học xóa mù chữ ban đêm thắp sáng khát vọng học tập, giúp người dân tự tin vươn lên trong cuộc sống.
Giữa trập trùng núi non vùng cao xứ Thanh, khi những bản làng ở xã vùng cao Mường Lý (Thanh Hóa) đã chìm vào màn sương lạnh, ánh đèn trong các lớp học ban đêm vẫn bền bỉ tỏa sáng. Ở đó, nhiều người lớn học chữ, và hành trình phổ cập giáo dục, xóa mù chữ được gìn giữ như một nỗ lực không để ai bị bỏ lại phía sau.
Nỗ lực mở lớp dạy chữ
Mường Lý là xã đặc biệt khó khăn, nằm ở vùng cao phía Tây tỉnh Thanh Hóa, địa bàn rộng, địa hình hiểm trở, chia cắt mạnh bởi núi cao, khe sâu và suối lớn. Dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó người Mông chiếm số đông, còn lại là người Thái, Mường và một số dân tộc khác. Toàn xã có trên 1.000 hộ dân với hơn 5.600 nhân khẩu, đời sống kinh tế chủ yếu dựa vào nương rẫy, tự cung tự cấp.
Khí hậu khắc nghiệt, mưa lớn, bão và hoàn lưu bão thường xuyên gây lũ ống, lũ quét, sạt lở đất đá khiến Mường Lý trở thành một trong những địa phương có rủi ro thiên tai cao của tỉnh. Nhiều bản nằm xa trung tâm, giao thông đi lại khó khăn, việc tiếp cận hạ tầng và dịch vụ công, đặc biệt là giáo dục, gặp không ít trở ngại.
Trong bối cảnh ấy, việc duy trì sĩ số học sinh, huy động trẻ ra lớp hay tổ chức các lớp xóa mù chữ cho người lớn luôn là bài toán nan giải. Không ít gia đình còn tư tưởng cho con nghỉ học sớm để phụ giúp việc nhà, lên nương rẫy; một bộ phận người lớn chưa thực sự coi trọng việc học chữ.
Hai học viên tiêu biểu của lớp xóa mù chữ trên đỉnh Sài Khao là Thào Thị Chu và Vàng A Chở. Họ đã ngoài 30 tuổi, từng bỏ học từ nhỏ, nay kiên trì đến lớp mỗi buổi tối, học đọc, viết và tính toán cơ bản, trở thành tấm gương cho nhiều người trong bản.
Theo bà Vy Thị Thầm - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Mường Lý, phụ nữ và trẻ em gái là nhóm chịu nhiều thiệt thòi nhất khi điều kiện học tập còn hạn chế. “Nhiều chị em trước đây không biết chữ, ngại tiếp xúc, ngại tham gia sinh hoạt cộng đồng. Khi được vận động đi học, biết đọc, biết viết, họ tự tin hơn rất nhiều”, bà Thầm chia sẻ.
Lớp học xóa mù chữ vào ban đêm ở xã Mường Lý thu hút nhiều học viên tham gia. Ảnh: Đồn Biên phòng Pù Nhi cung cấp.
Cũng theo bà Thầm, từ thực tế đó, Hội Phụ nữ xã phối hợp chặt chẽ với Tổ công tác Biên phòng xã Mường Lý - Đồn Biên phòng Pù Nhi (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Thanh Hóa), tổ chức các lớp học xóa mù chữ ngay tại các bản xa, giúp những học viên như Thào Thị Chu và Vàng A Chở có thể đến lớp thuận tiện, bất chấp đường núi hiểm trở.
Ông Quách Văn Tùng - Phó Chủ tịch UBND, kiêm Giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng xã Mường Lý, cho hay: Hiện nay, xã có 1 trường PTDTBT-THCS, 2 trường tiểu học và 2 trường mầm non với tổng cộng 86 lớp học, phục vụ 1.780 học sinh và trẻ mầm non. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên gồm 151 người, trong đó có 7 nhân viên phục vụ. Dù còn thiếu thốn về cơ sở vật chất và đội ngũ, mạng lưới trường lớp cơ bản đáp ứng được nhu cầu học tập của con em các bản làng.
Chính quyền và đoàn thể đồng hành
Xác định phổ cập giáo dục, xóa mù chữ (PCGD-XMC) là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, từ tháng 8/2025, Ban Chỉ đạo PCGD-XMC xã Mường Lý đã được kiện toàn cho giai đoạn 2025 - 2030. Các kế hoạch trung hạn và hằng năm được xây dựng cụ thể, bám sát điều kiện thực tế của từng thôn bản.
Công tác tuyên truyền được triển khai linh hoạt, phù hợp đặc thù vùng cao. Ngoài hệ thống văn bản chỉ đạo, xã tăng cường tuyên truyền thông qua họp bản, sinh hoạt đoàn thể, già làng, trưởng bản và người có uy tín. Thông điệp “học để thoát nghèo, học để thay đổi cuộc sống” được truyền tải kiên trì, bền bỉ.
Ông Quách Văn Tùng, cho biết: “Với địa bàn rộng, dân cư phân tán, chúng tôi phải tổ chức các lớp học rất linh hoạt, thậm chí phải tổ chức lớp ban đêm. Mục tiêu là tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân tham gia học chữ”. Lớp ban đêm trên đỉnh Sài Khao được tổ chức nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung tâm học tập cộng đồng, Hội Phụ nữ xã và Tổ công tác Biên phòng xã Mường Lý - Đồn Biên phòng Pù Nhi, đảm bảo an toàn cho học viên khi di chuyển trong đêm.
Những lớp học ban đêm trên đỉnh Sài Khao trở thành hình ảnh quen thuộc. Sau một ngày lao động vất vả, nhiều người lớn vẫn đến lớp học đọc, học viết, học tính toán cơ bản. Ánh đèn điện giữa núi rừng không chỉ soi sáng trang vở, mà còn thắp lên khát vọng vươn lên thoát nghèo.
Học viên Thào Thị Chu kể, mỗi buổi tối đi bộ lên lớp, chị cảm thấy mệt nhưng niềm vui khi biết viết tên mình, đọc được tờ giấy thông báo của xã khiến chị quên hết khó khăn. Còn anh Vàng A Chở thì tự hào khi lần đầu tiên có thể ghi chép đầy đủ nội dung bài học, chuẩn bị cho việc làm giấy tờ cá nhân sau này.
"Thầy giáo quân hàm xanh" và những học viên là những người dân chưa biết chữ ở bản Sài Khao, xã Mường Lý. Ảnh: Đồn Biên phòng Pù Nhi cung cấp.
Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, kết quả PCGD-XMC năm 2025 của Mường Lý ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. 100% trẻ 5 tuổi được huy động đến trường, học 2 buổi/ngày và hoàn thành chương trình mầm non. Phổ cập giáo dục tiểu học đạt mức độ 3 với 100% trẻ 11 tuổi hoàn thành chương trình. Phổ cập giáo dục THCS đạt mức độ 2, gần 90% thanh thiếu niên trong độ tuổi 15 - 18 đã tốt nghiệp THCS.
Công tác xóa mù chữ tiếp tục được duy trì và nâng cao chất lượng. Tỷ lệ biết chữ trong nhóm tuổi 15 - 35 đạt trên 94% ở mức độ 1 và trên 99% ở mức độ 2; nhóm tuổi 15 - 60 đạt gần 98% ở mức độ 2. Người khuyết tật trong độ tuổi học tập đều được tạo điều kiện tiếp cận giáo dục. Nhiều học viên như chị Thào Thị Chu, anh Vàng A Chở hiện nay đã hoàn thành chương trình xóa mù chữ cơ bản, tiếp tục tham gia các lớp nâng cao, trở thành nguồn cảm hứng cho các học viên khác.
Tuy nhiên, Mường Lý vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Cơ sở vật chất ở cả ba cấp học chưa đồng bộ, nhiều phòng chức năng và trang thiết bị dạy học mới đáp ứng yêu cầu tối thiểu. Đội ngũ giáo viên ở một số cấp học còn thiếu, cán bộ làm công tác PCGD-XMC phần lớn kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Việc duy trì lớp học ban đêm còn đòi hỏi nỗ lực lớn từ cả chính quyền, thầy cô và các đoàn thể.
"Trong thời gian tới, xã Mường Lý xác định tiếp tục củng cố vững chắc kết quả đã đạt được, phấn đấu nâng mức phổ cập ở bậc THCS và tiến tới phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi. Đồng thời, địa phương kiến nghị các cấp, ngành tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị dạy học, tăng ngân sách cho công tác PCGD-XMC. Hội Phụ nữ xã và Tổ công tác Biên phòng xã Mường Lý - Đồn Biên phòng Pù Nhi tiếp tục triển khai các lớp xóa mù chữ tại các bản xa, đảm bảo những học viên lớn tuổi có cơ hội tiếp tục học tập", ông Quách Văn Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lý chia sẻ.
Lớp học xóa mù chữ ở bản Sài Khao, xã Mường Lý (Thanh Hóa). Ảnh: Đồn Biên phòng Pù Nhi cung cấp.
Giữa trập trùng núi non vùng cao xứ Thanh, khi những bản làng ở xã vùng cao Mường Lý (Thanh Hóa) đã chìm vào màn sương lạnh, ánh đèn trong các lớp học ban đêm vẫn bền bỉ tỏa sáng. Ở đó, nhiều người lớn học chữ, và hành trình phổ cập giáo dục, xóa mù chữ được gìn giữ như một nỗ lực không để ai bị bỏ lại phía sau.
Nỗ lực mở lớp dạy chữ
Mường Lý là xã đặc biệt khó khăn, nằm ở vùng cao phía Tây tỉnh Thanh Hóa, địa bàn rộng, địa hình hiểm trở, chia cắt mạnh bởi núi cao, khe sâu và suối lớn. Dân cư chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó người Mông chiếm số đông, còn lại là người Thái, Mường và một số dân tộc khác. Toàn xã có trên 1.000 hộ dân với hơn 5.600 nhân khẩu, đời sống kinh tế chủ yếu dựa vào nương rẫy, tự cung tự cấp.
Khí hậu khắc nghiệt, mưa lớn, bão và hoàn lưu bão thường xuyên gây lũ ống, lũ quét, sạt lở đất đá khiến Mường Lý trở thành một trong những địa phương có rủi ro thiên tai cao của tỉnh. Nhiều bản nằm xa trung tâm, giao thông đi lại khó khăn, việc tiếp cận hạ tầng và dịch vụ công, đặc biệt là giáo dục, gặp không ít trở ngại.
Trong bối cảnh ấy, việc duy trì sĩ số học sinh, huy động trẻ ra lớp hay tổ chức các lớp xóa mù chữ cho người lớn luôn là bài toán nan giải. Không ít gia đình còn tư tưởng cho con nghỉ học sớm để phụ giúp việc nhà, lên nương rẫy; một bộ phận người lớn chưa thực sự coi trọng việc học chữ.
Hai học viên tiêu biểu của lớp xóa mù chữ trên đỉnh Sài Khao là Thào Thị Chu và Vàng A Chở. Họ đã ngoài 30 tuổi, từng bỏ học từ nhỏ, nay kiên trì đến lớp mỗi buổi tối, học đọc, viết và tính toán cơ bản, trở thành tấm gương cho nhiều người trong bản.
Theo bà Vy Thị Thầm - Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Mường Lý, phụ nữ và trẻ em gái là nhóm chịu nhiều thiệt thòi nhất khi điều kiện học tập còn hạn chế. “Nhiều chị em trước đây không biết chữ, ngại tiếp xúc, ngại tham gia sinh hoạt cộng đồng. Khi được vận động đi học, biết đọc, biết viết, họ tự tin hơn rất nhiều”, bà Thầm chia sẻ.
Lớp học xóa mù chữ vào ban đêm ở xã Mường Lý thu hút nhiều học viên tham gia. Ảnh: Đồn Biên phòng Pù Nhi cung cấp.
Cũng theo bà Thầm, từ thực tế đó, Hội Phụ nữ xã phối hợp chặt chẽ với Tổ công tác Biên phòng xã Mường Lý - Đồn Biên phòng Pù Nhi (Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng Thanh Hóa), tổ chức các lớp học xóa mù chữ ngay tại các bản xa, giúp những học viên như Thào Thị Chu và Vàng A Chở có thể đến lớp thuận tiện, bất chấp đường núi hiểm trở.
Ông Quách Văn Tùng - Phó Chủ tịch UBND, kiêm Giám đốc Trung tâm học tập cộng đồng xã Mường Lý, cho hay: Hiện nay, xã có 1 trường PTDTBT-THCS, 2 trường tiểu học và 2 trường mầm non với tổng cộng 86 lớp học, phục vụ 1.780 học sinh và trẻ mầm non. Đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên gồm 151 người, trong đó có 7 nhân viên phục vụ. Dù còn thiếu thốn về cơ sở vật chất và đội ngũ, mạng lưới trường lớp cơ bản đáp ứng được nhu cầu học tập của con em các bản làng.
Chính quyền và đoàn thể đồng hành
Xác định phổ cập giáo dục, xóa mù chữ (PCGD-XMC) là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, từ tháng 8/2025, Ban Chỉ đạo PCGD-XMC xã Mường Lý đã được kiện toàn cho giai đoạn 2025 - 2030. Các kế hoạch trung hạn và hằng năm được xây dựng cụ thể, bám sát điều kiện thực tế của từng thôn bản.
Công tác tuyên truyền được triển khai linh hoạt, phù hợp đặc thù vùng cao. Ngoài hệ thống văn bản chỉ đạo, xã tăng cường tuyên truyền thông qua họp bản, sinh hoạt đoàn thể, già làng, trưởng bản và người có uy tín. Thông điệp “học để thoát nghèo, học để thay đổi cuộc sống” được truyền tải kiên trì, bền bỉ.
Ông Quách Văn Tùng, cho biết: “Với địa bàn rộng, dân cư phân tán, chúng tôi phải tổ chức các lớp học rất linh hoạt, thậm chí phải tổ chức lớp ban đêm. Mục tiêu là tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân tham gia học chữ”. Lớp ban đêm trên đỉnh Sài Khao được tổ chức nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa Trung tâm học tập cộng đồng, Hội Phụ nữ xã và Tổ công tác Biên phòng xã Mường Lý - Đồn Biên phòng Pù Nhi, đảm bảo an toàn cho học viên khi di chuyển trong đêm.
Những lớp học ban đêm trên đỉnh Sài Khao trở thành hình ảnh quen thuộc. Sau một ngày lao động vất vả, nhiều người lớn vẫn đến lớp học đọc, học viết, học tính toán cơ bản. Ánh đèn điện giữa núi rừng không chỉ soi sáng trang vở, mà còn thắp lên khát vọng vươn lên thoát nghèo.
Học viên Thào Thị Chu kể, mỗi buổi tối đi bộ lên lớp, chị cảm thấy mệt nhưng niềm vui khi biết viết tên mình, đọc được tờ giấy thông báo của xã khiến chị quên hết khó khăn. Còn anh Vàng A Chở thì tự hào khi lần đầu tiên có thể ghi chép đầy đủ nội dung bài học, chuẩn bị cho việc làm giấy tờ cá nhân sau này.
"Thầy giáo quân hàm xanh" và những học viên là những người dân chưa biết chữ ở bản Sài Khao, xã Mường Lý. Ảnh: Đồn Biên phòng Pù Nhi cung cấp.
Nhờ sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, kết quả PCGD-XMC năm 2025 của Mường Lý ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực. 100% trẻ 5 tuổi được huy động đến trường, học 2 buổi/ngày và hoàn thành chương trình mầm non. Phổ cập giáo dục tiểu học đạt mức độ 3 với 100% trẻ 11 tuổi hoàn thành chương trình. Phổ cập giáo dục THCS đạt mức độ 2, gần 90% thanh thiếu niên trong độ tuổi 15 - 18 đã tốt nghiệp THCS.
Công tác xóa mù chữ tiếp tục được duy trì và nâng cao chất lượng. Tỷ lệ biết chữ trong nhóm tuổi 15 - 35 đạt trên 94% ở mức độ 1 và trên 99% ở mức độ 2; nhóm tuổi 15 - 60 đạt gần 98% ở mức độ 2. Người khuyết tật trong độ tuổi học tập đều được tạo điều kiện tiếp cận giáo dục. Nhiều học viên như chị Thào Thị Chu, anh Vàng A Chở hiện nay đã hoàn thành chương trình xóa mù chữ cơ bản, tiếp tục tham gia các lớp nâng cao, trở thành nguồn cảm hứng cho các học viên khác.
Tuy nhiên, Mường Lý vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Cơ sở vật chất ở cả ba cấp học chưa đồng bộ, nhiều phòng chức năng và trang thiết bị dạy học mới đáp ứng yêu cầu tối thiểu. Đội ngũ giáo viên ở một số cấp học còn thiếu, cán bộ làm công tác PCGD-XMC phần lớn kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ. Việc duy trì lớp học ban đêm còn đòi hỏi nỗ lực lớn từ cả chính quyền, thầy cô và các đoàn thể.
"Trong thời gian tới, xã Mường Lý xác định tiếp tục củng cố vững chắc kết quả đã đạt được, phấn đấu nâng mức phổ cập ở bậc THCS và tiến tới phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 - 5 tuổi. Đồng thời, địa phương kiến nghị các cấp, ngành tiếp tục quan tâm đầu tư cơ sở vật chất, bổ sung trang thiết bị dạy học, tăng ngân sách cho công tác PCGD-XMC. Hội Phụ nữ xã và Tổ công tác Biên phòng xã Mường Lý - Đồn Biên phòng Pù Nhi tiếp tục triển khai các lớp xóa mù chữ tại các bản xa, đảm bảo những học viên lớn tuổi có cơ hội tiếp tục học tập", ông Quách Văn Tùng, Phó Chủ tịch UBND xã Mường Lý chia sẻ.
Tăng cường bảo vệ học sinh từ trường học đến cộng đồng
GD&TĐ - Hưng Yên tăng cường bảo đảm an toàn trường học, đẩy mạnh phối hợp nhà trường, gia đình và xã hội trong phòng, chống xâm hại học sinh.
2026-10-17 10:09
Để AI thực sự trở thành trợ lý học tập
GD&TĐ - Trường học TPHCM đẩy mạnh ứng dụng AI, giúp giáo viên đổi mới phương pháp, hỗ trợ học sinh học tập chủ động, hiệu quả và an toàn hơn.
2026-10-17 10:08
Bắc Ninh phát động 'trang sách hồng' tái sử dụng sách giáo khoa
GD&TĐ - Sở GD&ĐT Bắc Ninh vừa phát động phong trào “Trang sách hồng” nhằm tái sử dụng sách giáo khoa, hỗ trợ học sinh khó khăn và hạn chế lãng phí.
2026-10-17 10:07
Rèn bản lĩnh và khả năng thích ứng cho sinh viên trường nghề
GD&TĐ - Việc kiến tạo không gian kết nối, trải nghiệm thực tiễn và khơi dậy tinh thần sáng tạo, khát vọng vươn lên cho sinh viên là rất quan trọng.
2026-10-17 10:07
Việt Nam giành 4 huy chương, xếp thứ tư Olympic Vật lí Al-Fergani 2026
GD&TĐ - Cả 4 học sinh Việt Nam tham dự Olympic Vật lí quốc tế Al-Fergani 2026 đều đoạt huy chương, gồm 1 Vàng, 2 Bạc và 1 Đồng.
2026-10-17 10:05
40 năm Đổi mới: Nhận diện động lực phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới
GD&TĐ - Các nhà khoa học tập trung nhận diện những điểm nghẽn thể chế và động lực mới cho phát triển đất nước sau 40 năm đổi mới.
2026-10-17 10:05
Ủy ban Văn hóa và Xã hội làm việc với Trường ĐH Sư phạm Nghệ thuật Trung ương
GD&TĐ - Chiều 15/10, Đoàn công tác Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội làm việc với Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương về định hướng phát triển.
2026-10-17 10:05
Những phát hiện khảo cổ mới làm sáng tỏ lịch sử Việt Nam
GD&TĐ - Hội thảo khảo cổ học lần thứ 61 công bố 396 nghiên cứu, bổ sung tư liệu về lịch sử, văn hóa Việt Nam qua nhiều thời kỳ.
2026-10-17 10:04
Học bạ số: Tăng trách nhiệm quản lý, bảo đảm quyền lợi người học
GD&TĐ - Thông tư 70/2026/TT-BGDĐT về quản lý, sử dụng học bạ số đảm bảo quyền tham gia của người học, tăng cường trách nhiệm của cơ sở giáo dục.
2026-10-17 10:03
Xây trường nội trú vùng biên Quảng Trị: Hiện thực giấc mơ học tập của học sinh
GD&TĐ - Quảng Trị tập trung nguồn lực xây dựng 15 trường học vùng biên giới, 4 trường phổ thông nội trú giai đoạn 1 được đẩy nhanh để đưa vào sử dụng.
