Nỗ lực xóa mù chữ ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số Nghệ An
2025/12/17 15:49
GD&TĐ - Dù tỷ lệ mù chữ ở Nghệ An không cao, song tại nhiều huyện miền núi, tình trạng mù chữ và tái mù chữ vẫn còn diễn ra.
Nguy cơ tái mù chữ của bà con vùng cao
Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước với dân số hơn 3,4 triệu người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chiếm khoảng 36,3%. Do địa hình chia cắt, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đời sống sinh hoạt và sản xuất còn nhiều khó khăn, việc phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực miền núi gặp nhiều trở ngại. Đây cũng là nguyên nhân khiến công tác xóa mù chữ trên địa bàn tỉnh, nhất là vùng sâu, vùng xa, còn đối mặt không ít thách thức.
Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, năm 2023, Nghệ An được công nhận đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2. Công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non trẻ em 5 tuổi. Công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mức độ 3 và đạt chuẩn phổ cập giáo dục THCS mức độ 1.
Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn còn hơn 16.000 người mù chữ. Cụ thể, có gần 500 người trong độ tuổi 15 - 25 mù chữ, chiếm 0,1%; nhóm tuổi 15 - 35 có hơn 3.500 người, chiếm 0,3%; nhóm tuổi 15 - 60 có hơn 16.000 người mù chữ, chiếm 0,7%.
Dù tỷ lệ mù chữ không cao so với mặt bằng chung, song tại nhiều huyện miền núi của Nghệ An, tình trạng mù chữ và tái mù chữ vẫn còn diễn ra, chủ yếu tập trung ở đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ lớn tuổi.
Bà Hà Thị Liễu, 63 tuổi ở bản Lam Hợp, xã Tri Lễ, Nghệ An đã 2 lần tham gia lớp học xóa mù chữ do Đoàn Kinh tế- Quốc phòng 4 tổ chức. Trong đó lần thứ 2 là học xóa tái mù chữ. “Do lâu ngày không cầm bút viết nên tôi lại quên nhiều con chữ, vì vậy khi tiếp tục có lớp xóa mù chữ và xóa tái mù chữ, tôi đến đăng ký để học biết thêm cái chữ”, người phụ nữ dân tộc Thái chia sẻ.
Ông Lữ Thành Long – Phó Chủ tịch UBND xã Tri Lễ cho biết, nguyên nhân bắt nguồn từ tập tục văn hóa và điều kiện kinh tế khó khăn, trước đây nhiều gia đình không cho con gái đi học, dẫn đến nhiều phụ nữ người Mông, người Thái trên địa bàn không biết chữ. Các lớp xóa mù chữ được mở hiện nay chính là “cơ hội thứ hai” để phụ nữ vùng cao được tiếp cận con chữ và những kiến thức thiết yếu.
Đẩy mạnh các giải pháp hỗ trợ công tác xóa mù chữ
Những năm qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch mở lớp xóa mù chữ, tổ chức giảng dạy và kiểm tra, đánh giá kết quả. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn.
Một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa của việc học chữ, thiếu sự tự giác tham gia. Việc huy động và duy trì sĩ số lớp học gặp trở ngại do đa số học viên là phụ nữ trong độ tuổi lao động, thường xuyên đi làm nương rẫy, làm thuê xa nhà, nhất là vào mùa vụ.
Lớp xóa mù chữ tại xã Tương Dương, Nghệ An được tổ chức vào buổi tối. Ảnh: Hồ Lài
Để phù hợp với điều kiện thực tế, các lớp học được bố trí vào buổi tối, từ 19 giờ đến 21 giờ hằng ngày, tạo điều kiện cho học viên vừa lao động sản xuất, vừa tham gia học tập. Mục tiêu của lớp học không chỉ giúp người dân biết đọc, biết viết mà còn biết tính toán những phép tính đơn giản, phục vụ việc mua bán, trao đổi hàng hóa và giao tiếp bằng tiếng phổ thông.
Ngoài những khó khăn từ phía người học, công tác xóa mù chữ ở một số địa phương vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn do nhận thức của Ban Chỉ đạo chưa đồng đều, công tác điều tra, thống kê đối tượng mù chữ, tái mù chữ chưa chính xác. Nguồn kinh phí dành cho hoạt động này còn hạn chế; trong khi chế độ, chính sách đối với giáo viên và lực lượng tham gia xóa mù chữ chưa thật sự rõ ràng.
Nhằm tháo gỡ vướng mắc, Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An đã ban hành Nghị quyết số 10/2023/NQ-HĐND, quy định một số nội dung và mức chi thực hiện công tác xóa mù chữ và phổ cập giáo dục giai đoạn 2021 - 2030. Tuy nhiên, do chương trình xóa mù chữ kéo dài 5 học kỳ và chỉ được hỗ trợ khi hoàn thành toàn khóa nên vẫn còn nhiều học viên nghỉ giữa chừng khi chưa hoàn thành cả 5 kỳ học.
Trao đổi về các giải pháp trong thời gian tới, ông Nguyễn Mạnh Hà – Trưởng phòng Chính trị tư tưởng – Giáo dục thường xuyên (Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An) cho biết, ngành đang đồng thời triển khai nhiều giải pháp, trong đó chú trọng tăng cường phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Hội Khuyến học, Bộ đội Biên phòng, cùng các già làng, trưởng bản để vận động người mù chữ, tái mù chữ trong độ tuổi đến lớp, đồng thời duy trì sĩ số học viên.
“Việc tổ chức lớp học được bố trí linh hoạt theo điều kiện thực tế như học vào buổi tối, cuối tuần, giữa các mùa vụ lao động. Ngành cũng ưu tiên lựa chọn giáo viên tâm huyết, là người địa phương, biết tiếng dân tộc, am hiểu phong tục, tập quán, đồng thời thực hiện đầy đủ các chế độ chính sách đối với người dạy và người học”, ông Hà nhấn mạnh.
Theo ông Nguyễn Mạnh Hà, xóa mù chữ và chống tái mù chữ là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và sáng tạo. Các lớp học được tổ chức theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, nội dung giảng dạy gắn với đời sống, lao động sản xuất của người học, giúp học viên dễ hiểu, nhớ lâu và áp dụng hiệu quả vào thực tế. Qua đó, từng bước nâng cao dân trí, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh.
Cán bộ Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 4 đến khích lệ, động viên học viên tham gia lớp xóa mù chữ. Ảnh: CSCC
Nguy cơ tái mù chữ của bà con vùng cao
Nghệ An là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước với dân số hơn 3,4 triệu người, trong đó đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi chiếm khoảng 36,3%. Do địa hình chia cắt, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, đời sống sinh hoạt và sản xuất còn nhiều khó khăn, việc phát triển kinh tế - xã hội ở khu vực miền núi gặp nhiều trở ngại. Đây cũng là nguyên nhân khiến công tác xóa mù chữ trên địa bàn tỉnh, nhất là vùng sâu, vùng xa, còn đối mặt không ít thách thức.
Theo số liệu của Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An, năm 2023, Nghệ An được công nhận đạt chuẩn xóa mù chữ mức độ 2. Công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non trẻ em 5 tuổi. Công nhận đạt chuẩn phổ cập giáo dục mức độ 3 và đạt chuẩn phổ cập giáo dục THCS mức độ 1.
Tuy nhiên, toàn tỉnh vẫn còn hơn 16.000 người mù chữ. Cụ thể, có gần 500 người trong độ tuổi 15 - 25 mù chữ, chiếm 0,1%; nhóm tuổi 15 - 35 có hơn 3.500 người, chiếm 0,3%; nhóm tuổi 15 - 60 có hơn 16.000 người mù chữ, chiếm 0,7%.
Dù tỷ lệ mù chữ không cao so với mặt bằng chung, song tại nhiều huyện miền núi của Nghệ An, tình trạng mù chữ và tái mù chữ vẫn còn diễn ra, chủ yếu tập trung ở đồng bào dân tộc thiểu số, phụ nữ lớn tuổi.
Bà Hà Thị Liễu, 63 tuổi ở bản Lam Hợp, xã Tri Lễ, Nghệ An đã 2 lần tham gia lớp học xóa mù chữ do Đoàn Kinh tế- Quốc phòng 4 tổ chức. Trong đó lần thứ 2 là học xóa tái mù chữ. “Do lâu ngày không cầm bút viết nên tôi lại quên nhiều con chữ, vì vậy khi tiếp tục có lớp xóa mù chữ và xóa tái mù chữ, tôi đến đăng ký để học biết thêm cái chữ”, người phụ nữ dân tộc Thái chia sẻ.
Ông Lữ Thành Long – Phó Chủ tịch UBND xã Tri Lễ cho biết, nguyên nhân bắt nguồn từ tập tục văn hóa và điều kiện kinh tế khó khăn, trước đây nhiều gia đình không cho con gái đi học, dẫn đến nhiều phụ nữ người Mông, người Thái trên địa bàn không biết chữ. Các lớp xóa mù chữ được mở hiện nay chính là “cơ hội thứ hai” để phụ nữ vùng cao được tiếp cận con chữ và những kiến thức thiết yếu.
Đẩy mạnh các giải pháp hỗ trợ công tác xóa mù chữ
Những năm qua, Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương xây dựng kế hoạch mở lớp xóa mù chữ, tổ chức giảng dạy và kiểm tra, đánh giá kết quả. Tuy nhiên, việc triển khai vẫn gặp nhiều khó khăn.
Một bộ phận người dân chưa nhận thức đầy đủ ý nghĩa của việc học chữ, thiếu sự tự giác tham gia. Việc huy động và duy trì sĩ số lớp học gặp trở ngại do đa số học viên là phụ nữ trong độ tuổi lao động, thường xuyên đi làm nương rẫy, làm thuê xa nhà, nhất là vào mùa vụ.
Lớp xóa mù chữ tại xã Tương Dương, Nghệ An được tổ chức vào buổi tối. Ảnh: Hồ Lài
Để phù hợp với điều kiện thực tế, các lớp học được bố trí vào buổi tối, từ 19 giờ đến 21 giờ hằng ngày, tạo điều kiện cho học viên vừa lao động sản xuất, vừa tham gia học tập. Mục tiêu của lớp học không chỉ giúp người dân biết đọc, biết viết mà còn biết tính toán những phép tính đơn giản, phục vụ việc mua bán, trao đổi hàng hóa và giao tiếp bằng tiếng phổ thông.
Ngoài những khó khăn từ phía người học, công tác xóa mù chữ ở một số địa phương vẫn chưa đạt hiệu quả như mong muốn do nhận thức của Ban Chỉ đạo chưa đồng đều, công tác điều tra, thống kê đối tượng mù chữ, tái mù chữ chưa chính xác. Nguồn kinh phí dành cho hoạt động này còn hạn chế; trong khi chế độ, chính sách đối với giáo viên và lực lượng tham gia xóa mù chữ chưa thật sự rõ ràng.
Nhằm tháo gỡ vướng mắc, Hội đồng nhân dân tỉnh Nghệ An đã ban hành Nghị quyết số 10/2023/NQ-HĐND, quy định một số nội dung và mức chi thực hiện công tác xóa mù chữ và phổ cập giáo dục giai đoạn 2021 - 2030. Tuy nhiên, do chương trình xóa mù chữ kéo dài 5 học kỳ và chỉ được hỗ trợ khi hoàn thành toàn khóa nên vẫn còn nhiều học viên nghỉ giữa chừng khi chưa hoàn thành cả 5 kỳ học.
Trao đổi về các giải pháp trong thời gian tới, ông Nguyễn Mạnh Hà – Trưởng phòng Chính trị tư tưởng – Giáo dục thường xuyên (Sở Giáo dục và Đào tạo Nghệ An) cho biết, ngành đang đồng thời triển khai nhiều giải pháp, trong đó chú trọng tăng cường phối hợp với Mặt trận Tổ quốc, Đoàn Thanh niên, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Hội Cựu chiến binh, Hội Khuyến học, Bộ đội Biên phòng, cùng các già làng, trưởng bản để vận động người mù chữ, tái mù chữ trong độ tuổi đến lớp, đồng thời duy trì sĩ số học viên.
“Việc tổ chức lớp học được bố trí linh hoạt theo điều kiện thực tế như học vào buổi tối, cuối tuần, giữa các mùa vụ lao động. Ngành cũng ưu tiên lựa chọn giáo viên tâm huyết, là người địa phương, biết tiếng dân tộc, am hiểu phong tục, tập quán, đồng thời thực hiện đầy đủ các chế độ chính sách đối với người dạy và người học”, ông Hà nhấn mạnh.
Theo ông Nguyễn Mạnh Hà, xóa mù chữ và chống tái mù chữ là nhiệm vụ lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và sáng tạo. Các lớp học được tổ chức theo phương châm “cầm tay chỉ việc”, nội dung giảng dạy gắn với đời sống, lao động sản xuất của người học, giúp học viên dễ hiểu, nhớ lâu và áp dụng hiệu quả vào thực tế. Qua đó, từng bước nâng cao dân trí, góp phần phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh.
GD&TĐ - Ngày 12/10, Trường Đại học Mở Hà Nội tổ chức Diễn đàn ‘Sứ mệnh tiên phong làm chủ công nghệ số của thế hệ tri thức trẻ Việt Nam’.
2026-10-15 01:54
Biến không gian sinh hoạt dưới cờ thành những bài học bổ ích
GD&TĐ - Trong tiết Sinh hoạt dưới cờ đầu tuần, nhiều trường tại Hà Nội tổ chức các hoạt động tuyên truyền bổ ích đem lại những bài học quý giá cho học sinh.
2026-10-15 01:54
Bồi đắp lòng biết ơn, trách nhiệm cho học sinh từ truyền thống phụ nữ Việt Nam
GD&TĐ - Từ những câu chuyện của bà Trương Mỹ Hoa, học sinh thêm tự hào về truyền thống phụ nữ Việt Nam, nuôi dưỡng lòng biết ơn và ý thức trách nhiệm.
2026-10-15 01:54
Phát triển năng lực cho học sinh qua giáo dục STEM, STEAM ở Phú Thọ
GD&TĐ - Trường học ở Phú Thọ đẩy mạnh giáo dục STEM, STEAM qua thực hành, trải nghiệm, phát triển năng lực học sinh.
2026-10-15 01:53
Khi nhà trường đưa văn chương ra khỏi trang sách, học sinh thành người kể chuyện
GD&TĐ - Dự án “Lê Quý Đôn RE:CODE” tại Trường THPT Lê Quý Đôn (TPHCM) mở ra cách tiếp cận mới với môn Ngữ văn, để học sinh trở thành người kể chuyện.
2026-10-15 01:53
Sinh viên ĐH Lạc Hồng đạt giải xuất sắc nhất hạng mục đồng đội K-Speech 2026
GD&TĐ - Đội sinh viên ngành Hàn Quốc học, Trường Đại học Lạc Hồng là đại diện Việt Nam tham dự cuộc thi Hùng biện tiếng Hàn Thế giới K-Speech 2026.
2026-10-15 01:53
3 thành tố năng lực giúp giáo viên sử dụng hiệu quả tiếng Anh trong dạy học
GD&TĐ - Giáo viên cần năng lực sử dụng tiếng Anh, năng lực chuyên môn môn học và năng lực sư phạm để tổ chức dạy học thông qua tiếng Anh.
2026-10-12 02:13
Từ mô hình thực tiễn đến yêu cầu hoàn thiện chính sách về dinh dưỡng học đường
GD&TĐ - Sớm hoàn thiện chính sách, chuẩn hóa dinh dưỡng học đường là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo đảm bữa ăn học sinh đủ dinh dưỡng, an toàn thực phẩm.
2026-10-12 02:12
Phụ cấp chức vụ cán bộ quản lý giáo dục: Cần theo sát quy mô trường
GD&TĐ - Sau sắp xếp, quy mô trường lớp, số học sinh và phạm vi quản lý tại nhiều cơ sở giáo dục có sự thay đổi đáng kể.
2026-10-12 02:03
Sinh viên cả nước tranh tài tại Cuộc thi Tài năng trẻ Logistics Việt Nam 2026
GD&TĐ - Vòng Bán kết VYLT 2026 quy tụ 54 đội sinh viên toàn quốc, tạo cơ hội vận dụng kiến thức và giải quyết các bài toán thực tiễn ngành logistics.
