Quy định này được nêu trong Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt (sửa đổi), ban hành tháng 6/2025 và có hiệu lực từ năm 2026.
Theo lộ trình, mức thuế tuyệt đối sẽ áp dụng từ 2.000 đồng/bao năm 2027 và tăng dần qua từng năm. Đây được xem là bước điều chỉnh mạnh nhằm khắc phục hạn chế của các đợt tăng thuế trước đó.
Từ năm 2013 đến nay, Việt Nam đã hai lần tăng thuế suất thuốc lá, từ 65% lên 70% năm 2016 và lên 75% giai đoạn 2019-2025. Tuy nhiên, mức tăng này được đánh giá là chưa đủ sức tác động đến hành vi hút thuốc trong bối cảnh thu nhập người dân tăng nhanh, còn giá thuốc lá tăng chậm.
Bà Phan Thị Hải, Phó Giám đốc chuyên trách Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, cho biết tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá tại Việt Nam giai đoạn 2012–2025 chỉ đạt khoảng 36,8%, thấp hơn nhiều so với khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (70–75%) và chỉ bằng một nửa so với nhiều nước ASEAN như Thái Lan hay Singapore. Đây là nguyên nhân khiến mục tiêu giảm tỷ lệ hút thuốc, đặc biệt ở nam giới, chưa đạt như kỳ vọng.
Song song với chính sách thuế, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá sau 13 năm thực thi cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Dù nhận thức cộng đồng về tác hại của thuốc lá đã được nâng lên, tình trạng phơi nhiễm khói thuốc tại nhà hàng, quán cà phê, quán bar, karaoke vẫn phổ biến, ở mức 60–70%. Việc xử phạt chưa nghiêm, trách nhiệm người đứng đầu nhiều cơ sở chưa được thực hiện đầy đủ.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới, giá thuốc lá tại Việt Nam hiện thuộc nhóm thấp nhất thế giới, khiến thuốc lá dễ tiếp cận và khó kiểm soát tiêu dùng. Trong khi đó, diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao thuốc mới đạt 50%, thấp hơn nhiều nước trong khu vực đã áp dụng mức 75–90%.
Ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh, Giám đốc Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, cho rằng bối cảnh kinh tế – xã hội và sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới đòi hỏi phải sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Dự thảo luật sửa đổi dự kiến trình Quốc hội khóa XVI với các đề xuất mở rộng địa điểm cấm hút thuốc, tăng diện tích cảnh báo sức khỏe lên 85%, siết điểm bán lẻ và tăng thuế để giảm khả năng tiếp cận.
Các chuyên gia kỳ vọng, lộ trình áp thuế tuyệt đối từ năm 2027 cùng các biện pháp kiểm soát đồng bộ sẽ tạo chuyển biến thực chất trong giảm tiêu dùng thuốc lá, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng và giảm gánh nặng bệnh tật trong những năm tới.
