Vì sao nhiều trường có thể 'rớt chuẩn' đại học trong 5 năm tới?

(CLO) Với yêu cầu quy mô sinh viên tối thiểu 25.000 người, tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ không dưới 60%, cùng hàng loạt tiêu chí mới về nghiên cứu, quốc tế hóa và nguồn thu khoa học – công nghệ, con đường “nâng hạng” từ trường đại học lên đại học được dự báo sẽ khó khăn hơn rất nhiều so với hiện nay.

Những đề xuất này nằm trong dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục đại học, đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến đến ngày 27/12.

So với quy định hiện hành, dự thảo cho thấy xu hướng “siết chuẩn” rõ rệt, hướng tới mô hình đại học đa lĩnh vực, có năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thực chất.

Theo dự thảo, để được công nhận là đại học, cơ sở đào tạo phải có ít nhất 5 trường thành viên, tăng 3 trường so với hiện nay.

Số ngành đào tạo tiến sĩ phải đạt tối thiểu 25 ngành, tăng 15 ngành; quy mô người học cũng được nâng từ 15.000 lên 25.000 sinh viên. Ngay cả tiêu chí thành lập trường trực thuộc cũng trở nên khắt khe hơn, khi quy mô sinh viên phải đạt ít nhất 5.000 người, thay vì 2.000 như trước.

Tiêu chí	Quy định hiện nay (ban hành năm 2019)	Dự kiến mới
Số trường trực thuộc	Ít nhất 2 trường	Ít nhất 5 trường
Quy mô người học	15.000 sinh viên	25.000 sinh viên
Ngành đào tạo tiến sĩ	10 ngành	25 ngành
Giảng viên trình độ tiến sĩ	Không quy định cụ thể	Ít nhất 60%
Giảng viên quốc tế	Không quy định cụ thể	Ít nhất 5%
Người học sau đại học	Không quy định cụ thể	Ít nhất 20%
Số sinh viên quốc tế	Không quy định cụ thể	Ít nhất 3%
Tỷ lệ thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo so với tổng thu	Không quy định cụ thể	Ít nhất 20%

Đáng chú ý, lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất các tiêu chí chi tiết về chất lượng đội ngũ giảng viên, số lượng học viên sau đại học, tỷ trọng nguồn thu từ khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, cũng như mức độ quốc tế hóa trong đào tạo và nghiên cứu.

Đây đều là những tiêu chí chưa từng được quy định cụ thể trong các văn bản trước đó.

Theo Luật Giáo dục đại học năm 2018, trường đại học và đại học là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Trường đại học, học viện là cơ sở đào tạo và nghiên cứu đa ngành, trong khi đại học là mô hình đào tạo, nghiên cứu đa lĩnh vực, bao gồm các trường đại học, khoa thành viên.



Cả nước hiện có 12 đại học, trong đó có 10 cơ sở công lập gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Đại học Thái Nguyên, Huế, Đà Nẵng, Bách khoa Hà Nội, Kinh tế TP Hồ Chí Minh, Kinh tế Quốc dân, Công nghiệp Hà Nội và Đại học Cần Thơ. 2 đại học tư thục là Duy Tân và Phenikaa.

Tuy nhiên, đối chiếu với các tiêu chí mới, nhiều đại học hiện nay được dự báo khó đáp ứng trong ngắn hạn. Ở tiêu chí tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ, một số đại học lớn như Đại học Công nghiệp Hà Nội hay Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh mới đạt khoảng 35–45%, thấp hơn đáng kể so với mức tối thiểu 60% mà Bộ đưa ra.

Tương tự, tỷ trọng nguồn thu từ khoa học – công nghệ của nhiều cơ sở còn rất khiêm tốn, chỉ vài phần trăm, trong khi dự thảo yêu cầu đạt khoảng 20%.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, các đại học đã được công nhận trước ngày 1/1/2026 vẫn tiếp tục hoạt động, song phải hoàn thiện và đáp ứng đầy đủ các tiêu chí mới trong vòng 5 năm.

Điều này đồng nghĩa, việc “giữ danh xưng đại học” trong thời gian tới không chỉ là câu chuyện quy mô, mà là bài toán tổng thể về chất lượng, năng lực nghiên cứu và sức cạnh tranh học thuật.

Những đề xuất này nằm trong dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục đại học, đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo lấy ý kiến đến ngày 27/12.

So với quy định hiện hành, dự thảo cho thấy xu hướng “siết chuẩn” rõ rệt, hướng tới mô hình đại học đa lĩnh vực, có năng lực nghiên cứu và đổi mới sáng tạo thực chất.

Theo dự thảo, để được công nhận là đại học, cơ sở đào tạo phải có ít nhất 5 trường thành viên, tăng 3 trường so với hiện nay.

Số ngành đào tạo tiến sĩ phải đạt tối thiểu 25 ngành, tăng 15 ngành; quy mô người học cũng được nâng từ 15.000 lên 25.000 sinh viên. Ngay cả tiêu chí thành lập trường trực thuộc cũng trở nên khắt khe hơn, khi quy mô sinh viên phải đạt ít nhất 5.000 người, thay vì 2.000 như trước.

Tiêu chí	Quy định hiện nay (ban hành năm 2019)	Dự kiến mới
Số trường trực thuộc	Ít nhất 2 trường	Ít nhất 5 trường
Quy mô người học	15.000 sinh viên	25.000 sinh viên
Ngành đào tạo tiến sĩ	10 ngành	25 ngành
Giảng viên trình độ tiến sĩ	Không quy định cụ thể	Ít nhất 60%
Giảng viên quốc tế	Không quy định cụ thể	Ít nhất 5%
Người học sau đại học	Không quy định cụ thể	Ít nhất 20%
Số sinh viên quốc tế	Không quy định cụ thể	Ít nhất 3%
Tỷ lệ thu từ hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo so với tổng thu	Không quy định cụ thể	Ít nhất 20%

Đáng chú ý, lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo đề xuất các tiêu chí chi tiết về chất lượng đội ngũ giảng viên, số lượng học viên sau đại học, tỷ trọng nguồn thu từ khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo, cũng như mức độ quốc tế hóa trong đào tạo và nghiên cứu.

Đây đều là những tiêu chí chưa từng được quy định cụ thể trong các văn bản trước đó.

Theo Luật Giáo dục đại học năm 2018, trường đại học và đại học là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Trường đại học, học viện là cơ sở đào tạo và nghiên cứu đa ngành, trong khi đại học là mô hình đào tạo, nghiên cứu đa lĩnh vực, bao gồm các trường đại học, khoa thành viên.



Cả nước hiện có 12 đại học, trong đó có 10 cơ sở công lập gồm: Đại học Quốc gia Hà Nội, Đại học Quốc gia TP Hồ Chí Minh, Đại học Thái Nguyên, Huế, Đà Nẵng, Bách khoa Hà Nội, Kinh tế TP Hồ Chí Minh, Kinh tế Quốc dân, Công nghiệp Hà Nội và Đại học Cần Thơ. 2 đại học tư thục là Duy Tân và Phenikaa.

Tuy nhiên, đối chiếu với các tiêu chí mới, nhiều đại học hiện nay được dự báo khó đáp ứng trong ngắn hạn. Ở tiêu chí tỷ lệ giảng viên có trình độ tiến sĩ, một số đại học lớn như Đại học Công nghiệp Hà Nội hay Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh mới đạt khoảng 35–45%, thấp hơn đáng kể so với mức tối thiểu 60% mà Bộ đưa ra.

Tương tự, tỷ trọng nguồn thu từ khoa học – công nghệ của nhiều cơ sở còn rất khiêm tốn, chỉ vài phần trăm, trong khi dự thảo yêu cầu đạt khoảng 20%.

Bộ Giáo dục và Đào tạo cho biết, các đại học đã được công nhận trước ngày 1/1/2026 vẫn tiếp tục hoạt động, song phải hoàn thiện và đáp ứng đầy đủ các tiêu chí mới trong vòng 5 năm.

Điều này đồng nghĩa, việc “giữ danh xưng đại học” trong thời gian tới không chỉ là câu chuyện quy mô, mà là bài toán tổng thể về chất lượng, năng lực nghiên cứu và sức cạnh tranh học thuật.