Tại không ít đô thị lớn, cảnh phụ huynh căng thẳng theo dõi thông tin tuyển sinh, lo lắng về phân tuyến, hồ sơ, thủ tục hay điểm chuẩn đã trở thành câu chuyện quen thuộc.
Trong bối cảnh đó, chuyển đổi số trong tuyển sinh đầu cấp là yêu cầu tất yếu để hướng tới minh bạch, công bằng và hiệu quả. Giải pháp này không chỉ giúp làm nhanh hơn, mà còn đúng hơn, khoa học hơn, quyền lợi người học được bảo đảm hơn.
Những năm gần đây, nhiều tỉnh, thành phố đã từng bước triển khai các giải pháp số trong tuyển sinh đầu cấp và cho thấy hiệu quả rõ rệt.
TPHCM là một trong những địa phương tiên phong khi từ năm học 2023 - 2024 đã thực hiện tuyển sinh đầu cấp hoàn toàn trực tuyến, thí điểm ứng dụng Hệ thống thông tin địa lý (GIS) để hỗ trợ phân bổ chỗ học theo vị trí thực tế của học sinh.
Từ năm học 2025 - 2026, địa phương này chính thức bỏ phân tuyến theo địa giới phường, xã trong tuyển sinh lớp 1 và lớp 6. Thay vào đó, việc phân bổ chỗ học được tính toán dựa trên bản đồ đường đi và khoảng cách từ nơi cư trú đến trường, nhằm ưu tiên học sinh được học tại cơ sở giáo dục gần nơi ở nhất.
Hà Nội cũng là địa phương triển khai tuyển sinh trực tuyến từ sớm và với quy mô lớn. Thành phố duy trì cổng tuyển sinh đầu cấp cho mầm non, lớp 1 và lớp 6 nhiều năm qua, cho phép phụ huynh đăng ký, tra cứu thông tin trên hệ thống. Quy trình tuyển sinh trực tuyến được tổ chức theo từng giai đoạn, cho từng cấp học, góp phần giảm áp lực nộp hồ sơ trực tiếp tại trường.
Đặc biệt, bắt đầu từ năm học 2026 - 2027, Hà Nội dự kiến thực hiện tuyển sinh đầu cấp theo nguyên tắc “đưa trường học đến gần học sinh”. Việc phân tuyến sẽ được hỗ trợ bởi bản đồ số GIS và trí tuệ nhân tạo (AI) để bảo đảm tính khoa học, hợp lý; đồng thời dữ liệu cư trú của học sinh sẽ được xác thực qua ứng dụng VNeID, qua đó nâng cao độ khách quan và chính xác của quá trình tuyển sinh.
Dẫu vậy, chuyển đổi số trong tuyển sinh đầu cấp cũng đặt ra không ít thách thức.
Trước hết là bài toán hạ tầng và dữ liệu. Nếu các hệ thống dữ liệu của ngành Giáo dục, chính quyền địa phương và cơ sở dữ liệu dân cư chưa được chuẩn hóa và liên thông, việc triển khai các giải pháp số còn trở ngại. Bên cạnh đó, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện của công nghệ. Hiệu quả triển khai còn phụ thuộc vào năng lực của đội ngũ trong việc vận hành, khai thác và giám sát dữ liệu.
Ngoài ra, khoảng cách số giữa các nhóm phụ huynh cũng là yếu tố cần tính đến. Không phải gia đình nào cũng quen với dịch vụ công trực tuyến; nếu thiếu cơ chế hỗ trợ phù hợp sẽ khiến một bộ phận người dân gặp khó khăn khi tiếp cận. Một vấn đề khác là an toàn và bảo mật dữ liệu. Với khối lượng lớn thông tin cá nhân, việc bảo đảm an ninh mạng, phòng ngừa rò rỉ dữ liệu, xây dựng quy trình quản trị chặt chẽ là yêu cầu không thể xem nhẹ.
Để chuyển đổi số trong tuyển sinh đầu cấp thực sự phát huy hiệu quả, trước hết cần xây dựng hệ thống dữ liệu giáo dục đồng bộ, liên thông với cơ sở dữ liệu dân cư quốc gia; thiết kế hệ thống tuyển sinh trực tuyến đơn giản, thân thiện với người dùng và duy trì các điểm hỗ trợ trực tiếp để giúp phụ huynh thực hiện thủ tục khi cần thiết.
Cuối cùng, yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Người thực thi cần được đào tạo kỹ năng sử dụng và khai thác dữ liệu; song song với đó là cơ chế giám sát, kiểm tra để bảo đảm hệ thống vận hành minh bạch, đúng mục tiêu.
Chuyển đổi số trong tuyển sinh đầu cấp, suy cho cùng, không chỉ là câu chuyện công nghệ. Đó là quá trình tái cấu trúc cách quản lý giáo dục dựa trên dữ liệu, hướng tới một hệ thống tuyển sinh công bằng, minh bạch và thuận tiện hơn. Khi công nghệ được sử dụng đúng cách, mùa tuyển sinh sẽ bớt đi những áp lực không đáng có, và niềm tin của xã hội cũng sẽ được củng cố vững chắc hơn.
