Trong bối cảnh thị trường lao động liên tục biến đổi dưới tác động của chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI), lựa chọn ngành học phù hợp càng trở nên quan trọng. Theo các chuyên gia giáo dục, chìa khóa của thành công không nằm ở việc chạy theo ngành “hot”, mà là lựa chọn con đường phù hợp với năng lực và đam mê của mỗi học sinh.
Nhiều chính sách học bổng thu hút sinh viên giỏi
Chia sẻ về chiến lược thu hút thí sinh chất lượng cao, TS. Nguyễn Văn Bình, Phó Giám đốc Học viện Tài chính cho biết, nhà trường đang duy trì nhiều chính sách học bổng quy mô lớn nhằm khuyến khích sinh viên học tập và phát triển toàn diện.
Theo TS. Bình, mỗi năm Học viện trích khoảng 30 - 40 tỷ đồng từ nguồn thu học phí để trao học bổng cho sinh viên có thành tích học tập xuất sắc và tiêu biểu. Đây được xem là một trong những chính sách quan trọng nhằm thu hút và giữ chân nguồn nhân lực chất lượng cao.
Bên cạnh đó, Quỹ Phát triển giáo dục Tâm Tài Chính cũng được vận hành để hỗ trợ sinh viên có hoàn cảnh khó khăn nhưng có ý chí vươn lên trong học tập. Quỹ đặc biệt ưu tiên sinh viên đến từ vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, giúp các em yên tâm theo đuổi con đường học tập dài hạn.
“Đối với học bổng dành riêng cho thí sinh đầu vào, chúng tôi đang hoàn thiện đề án chi tiết và sẽ công bố trong thời gian sớm nhất”, TS. Bình cho biết thêm.
Đào tạo gắn với AI và kinh tế số
Không chỉ tập trung vào chính sách học bổng, nhiều trường đại học đang chủ động điều chỉnh chương trình đào tạo để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động trong kỷ nguyên số.
Theo TS. Bình, trước làn sóng chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo, Học viện Tài chính đã mở thêm hai chương trình đào tạo mới gồm AI trong Tài chính – Kế toán và Khoa học dữ liệu. Đồng thời, toàn bộ chương trình đào tạo hiện có cũng được rà soát, cập nhật để tăng cường kiến thức về công nghệ, kỹ năng số cho sinh viên.
Nhà trường cũng mở rộng hợp tác với các đối tác chiến lược trong và ngoài nước nhằm tạo môi trường thực hành thực tế, đồng thời thường xuyên mời các chuyên gia đầu ngành, nhà khoa học đến chia sẻ với sinh viên về xu hướng AI và khoa học dữ liệu.
“Điều quan trọng là giúp sinh viên chuẩn bị tốt cả kiến thức và kỹ năng để đáp ứng những yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường lao động”, TS. Bình nhấn mạnh.
Ở một góc nhìn khác, GS Hà Huy Khoái, Viện trưởng Viện Toán học và Khoa học ứng dụng Thăng Long cho biết, nhiều trường đại học cũng đang đẩy mạnh cải cách chương trình đào tạo theo hướng quốc tế hóa.
Tại Trường Đại học Thăng Long, năm 2026 nhà trường đưa vào vận hành ba chương trình đào tạo mũi nhọn theo chuẩn quốc tế, gồm: Quản trị kinh doanh định hướng chuẩn nghề nghiệp quốc tế; Kế toán định hướng chứng chỉ ACCA và chương trình liên kết với Đại học Birmingham City (Vương quốc Anh).
Cùng với đó, chương trình học được tinh gọn, rút ngắn thời gian đào tạo xuống khoảng 3 - 3,5 năm nhưng vẫn giữ nguyên tổng mức học phí toàn khóa. Đáng chú ý, nhiều ngành học truyền thống cũng được tích hợp công nghệ số nhằm giúp sinh viên thích ứng tốt hơn với bối cảnh kinh tế mới.
Chẳng hạn, ngành Quản trị kinh doanh chú trọng quản trị hiện đại và kinh doanh số; ngành Marketing tập trung vào Digital Marketing; ngành Logistics bổ sung nội dung về logistics số; trong khi ngành Tài chính – Ngân hàng tăng cường đào tạo về công nghệ tài chính (Fintech).
Theo GS Khoái, AI và công nghệ số tuy làm thay đổi cơ cấu việc làm nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội mới nếu sinh viên được trang bị đúng năng lực.
Không chạy theo ngành “hot”
Một trong những sai lầm phổ biến của nhiều thí sinh là đặt nặng yếu tố “thương hiệu trường” mà quên mất sự phù hợp của ngành học. PGS.TS. Nguyễn Phú Khánh, Phó Giám đốc Đại học Phenikaa cho biết, thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo cho thấy hơn 10% sinh viên cảm thấy mình chọn nhầm ngành hoặc nhầm trường sau năm học đầu tiên.
Vì vậy, ông Khánh khuyến nghị thí sinh nên chọn ngành phù hợp trước, sau đó mới lựa chọn trường đào tạo ngành đó.
“Nếu học một ngành không yêu thích dù ở trường danh tiếng, sinh viên rất dễ nản lòng khi gặp khó khăn. Ngược lại, khi thực sự đam mê, các em sẽ có đủ động lực để vượt qua mọi thử thách”, ông Khánh nói.
Đồng quan điểm, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Văn Phúc cho rằng việc chọn ngành học không nên dựa trên xu hướng nhất thời. Theo ông, khó có thể dự báo chính xác 5 - 10 năm tới thị trường lao động sẽ thay đổi ra sao.
“Điều quan trọng không phải là chọn ngành “hot’, mà là chọn con đường phù hợp với chính bản thân mình”, Thứ trưởng Nguyễn Văn Phúc nhấn mạnh.
Ông cũng khuyến nghị học sinh cần cân nhắc kỹ các yếu tố như năng khiếu, sở trường, đam mê và điều kiện cá nhân trước khi đưa ra quyết định. Phụ huynh và học sinh nên tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn khác nhau để có lựa chọn đúng đắn, sắp xếp nguyện vọng hợp lý
Một điểm mới của quy chế tuyển sinh năm nay là giới hạn tối đa 15 nguyện vọng, thay vì không giới hạn như trước. Theo các chuyên gia, quy định này sẽ giúp hạn chế tình trạng “nguyện vọng ảo” và buộc thí sinh phải cân nhắc nghiêm túc hơn trong quá trình đăng ký.
TS. Bình cho rằng 15 nguyện vọng là con số đủ để thí sinh có nhiều lựa chọn. Tuy nhiên, các em nên sắp xếp theo thứ tự ưu tiên dựa trên sự kết hợp giữa năng lực cá nhân và sở thích.
“Trước hết, hãy tập trung hoàn thành tốt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Sau đó, dành thời gian tìm hiểu thị trường lao động và chương trình đào tạo của các trường để đưa ra lựa chọn phù hợp nhất”, TS. Bình khuyến nghị.
