Khơi nguồn sáng tạo từ trường học

GD&TĐ - Nghiên cứu khoa học, STEM và khởi nghiệp đang mở thêm cơ hội để học sinh khám phá năng lực, đưa ý tưởng vào thực tiễn.



Từ ý tưởng đến những sản phẩm sáng tạo

Phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực, sở trường từ lâu là một nhiệm vụ của giáo dục. Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh, yêu cầu này đang được mở rộng. Tài năng không chỉ được nhận diện qua kết quả học tập hay các kỳ thi, mà còn có thể bộc lộ qua khả năng nghiên cứu, giải quyết vấn đề, sáng tạo và biến ý tưởng thành sản phẩm.

Tại Ninh Bình, kết quả nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh đã cho thấy tiềm năng này. Tại Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học năm học 2025-2026, tỉnh có 7/9 dự án đạt giải, gồm 1 giải Nhất, 4 giải Ba và 2 giải Tư. Dự án đạt giải Nhất của học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy được chọn dự Hội thi khoa học kỹ thuật quốc tế tại Hoa Kỳ năm 2026.

Ở lĩnh vực khởi nghiệp, tại Ngày hội khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII năm 2026, Ninh Bình là một trong 20 tỉnh, thành có dự án được lựa chọn tham dự vòng chung kết và đạt 1 giải Ba.

Những kết quả này không chỉ được thể hiện qua giải thưởng. Quá trình hình thành ý tưởng, nghiên cứu và hoàn thiện sản phẩm giúp học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức của nhiều môn học, làm quen với cách đặt vấn đề, tìm giải pháp và thử nghiệm ý tưởng trong thực tế.

Cô Nguyễn Thị Hồng Vân, giáo viên Trường Tiểu học Bắc Vũ Dương (xã Vũ Dương), chia sẻ: “Khi tham gia các hoạt động STEM, học sinh được khuyến khích quan sát, nêu ý tưởng, tìm hiểu kiến thức rồi cùng nhau thử nghiệm để tạo ra sản phẩm. Có những ý tưởng ban đầu còn đơn giản, nhưng qua quá trình thực hiện, các em dần biết cách suy nghĩ, làm việc nhóm và điều chỉnh sản phẩm của mình. Điều quan trọng là tạo môi trường để các em mạnh dạn nêu ý tưởng và chủ động khám phá”.

Định hướng năm học 2026-2027 của ngành Giáo dục Ninh Bình tiếp tục đặt trọng tâm vào giáo dục STEM, khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, hướng nghiệp và khởi nghiệp; từng bước đưa các nội dung công nghệ chiến lược vào hoạt động giáo dục phù hợp với từng cấp học.

Cùng với đó, ngành tiếp tục quan tâm phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi; đầu tư, phát huy năng lực các trường xây dựng mô hình trường THCS điển hình, các trường THPT chuyên; phấn đấu duy trì và nâng cao thành tích học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, STEM và các kỳ thi, cuộc thi cấp quốc gia, quốc tế.

Tạo môi trường để tài năng được phát hiện

Phát triển tài năng không chỉ là lựa chọn những học sinh đã có thành tích để tiếp tục bồi dưỡng. Điều quan trọng là tạo môi trường để năng lực, sở trường của học sinh có cơ hội bộc lộ và phát triển.

Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; tăng cường hợp tác giữa cơ sở giáo dục đại học với doanh nghiệp, tạo điều kiện cho sinh viên, giảng viên tham gia nghiên cứu, phát triển sản phẩm khoa học và ứng dụng vào thực tiễn.

Đáng chú ý, định hướng của tỉnh không giới hạn tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo ở bậc đại học mà đặt vấn đề xây dựng văn hóa khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ngay từ cấp phổ thông đến đại học; tổ chức các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo trong các cơ sở giáo dục.

Điều đó mở ra cách tiếp cận rộng hơn đối với việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng. Học sinh có năng lực về khoa học, công nghệ cần có cơ hội nghiên cứu; học sinh có ý tưởng sáng tạo cần môi trường thử nghiệm; những em quan tâm đến khởi nghiệp cần được trang bị kiến thức và tạo cơ hội phát triển những dự án phù hợp với lứa tuổi.



Em Nguyễn Đình Kiên, học sinh Trường THPT B Nguyễn Khuyến (phường Nam Định), chia sẻ: “Khi bắt đầu thực hiện dự án, em mới chỉ có một ý tưởng và chưa biết phải phát triển như thế nào. Trong quá trình tìm hiểu, thử nghiệm và nhận góp ý của thầy cô, em học được cách nhìn vấn đề cụ thể hơn và điều chỉnh sản phẩm. Với em, điều có ý nghĩa không chỉ là tham gia cuộc thi mà còn là được thử sức với ý tưởng của mình”.

Để những ý tưởng như vậy được nuôi dưỡng, vai trò của nhà trường và giáo viên rất quan trọng. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn có thể là người phát hiện sở trường, gợi mở vấn đề và đồng hành cùng học sinh trong quá trình nghiên cứu, sáng tạo. Nhà trường cần tạo không gian để học sinh trải nghiệm STEM, nghiên cứu khoa học, tiếp cận công nghệ và tham gia các hoạt động khởi nghiệp phù hợp.

Việc gắn giáo dục với nhu cầu nguồn nhân lực cũng được Ninh Bình đặt ra trong định hướng thời gian tới. Công tác hướng nghiệp từ cấp THCS được xác định theo hướng giúp học sinh nhận biết năng lực, sở trường, xu hướng nghề nghiệp và nhu cầu nhân lực; cung cấp thông tin về ngành nghề mới, các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ chiến lược và kinh tế xanh.

Phát triển tài năng, vì thế, không chỉ hướng đến những giải thưởng trước mắt. Xa hơn là giúp người học nhận ra thế mạnh của mình, có cơ hội sáng tạo và từng bước kết nối năng lực cá nhân với những lĩnh vực khoa học, công nghệ và nghề nghiệp trong tương lai.

Khi nghiên cứu khoa học, STEM, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trở thành những hoạt động gần gũi hơn trong trường học, học sinh sẽ có thêm cơ hội để bộc lộ và phát triển năng lực, sở trường. Từ những ý tưởng được khơi mở trong nhà trường, những năng lực sáng tạo có thể được phát hiện, bồi dưỡng và tạo điều kiện phát triển.



Từ ý tưởng đến những sản phẩm sáng tạo

Phát hiện và bồi dưỡng học sinh có năng lực, sở trường từ lâu là một nhiệm vụ của giáo dục. Trong bối cảnh khoa học - công nghệ phát triển nhanh, yêu cầu này đang được mở rộng. Tài năng không chỉ được nhận diện qua kết quả học tập hay các kỳ thi, mà còn có thể bộc lộ qua khả năng nghiên cứu, giải quyết vấn đề, sáng tạo và biến ý tưởng thành sản phẩm.

Tại Ninh Bình, kết quả nghiên cứu khoa học, kỹ thuật của học sinh đã cho thấy tiềm năng này. Tại Cuộc thi Nghiên cứu khoa học, kỹ thuật cấp quốc gia dành cho học sinh trung học năm học 2025-2026, tỉnh có 7/9 dự án đạt giải, gồm 1 giải Nhất, 4 giải Ba và 2 giải Tư. Dự án đạt giải Nhất của học sinh Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy được chọn dự Hội thi khoa học kỹ thuật quốc tế tại Hoa Kỳ năm 2026.

Ở lĩnh vực khởi nghiệp, tại Ngày hội khởi nghiệp quốc gia của học sinh, sinh viên lần thứ VIII năm 2026, Ninh Bình là một trong 20 tỉnh, thành có dự án được lựa chọn tham dự vòng chung kết và đạt 1 giải Ba.

Những kết quả này không chỉ được thể hiện qua giải thưởng. Quá trình hình thành ý tưởng, nghiên cứu và hoàn thiện sản phẩm giúp học sinh có cơ hội vận dụng kiến thức của nhiều môn học, làm quen với cách đặt vấn đề, tìm giải pháp và thử nghiệm ý tưởng trong thực tế.

Cô Nguyễn Thị Hồng Vân, giáo viên Trường Tiểu học Bắc Vũ Dương (xã Vũ Dương), chia sẻ: “Khi tham gia các hoạt động STEM, học sinh được khuyến khích quan sát, nêu ý tưởng, tìm hiểu kiến thức rồi cùng nhau thử nghiệm để tạo ra sản phẩm. Có những ý tưởng ban đầu còn đơn giản, nhưng qua quá trình thực hiện, các em dần biết cách suy nghĩ, làm việc nhóm và điều chỉnh sản phẩm của mình. Điều quan trọng là tạo môi trường để các em mạnh dạn nêu ý tưởng và chủ động khám phá”.

Định hướng năm học 2026-2027 của ngành Giáo dục Ninh Bình tiếp tục đặt trọng tâm vào giáo dục STEM, khoa học máy tính, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, hướng nghiệp và khởi nghiệp; từng bước đưa các nội dung công nghệ chiến lược vào hoạt động giáo dục phù hợp với từng cấp học.

Cùng với đó, ngành tiếp tục quan tâm phát hiện, bồi dưỡng học sinh giỏi; đầu tư, phát huy năng lực các trường xây dựng mô hình trường THCS điển hình, các trường THPT chuyên; phấn đấu duy trì và nâng cao thành tích học sinh giỏi quốc gia, quốc tế, nghiên cứu khoa học kỹ thuật, STEM và các kỳ thi, cuộc thi cấp quốc gia, quốc tế.

Tạo môi trường để tài năng được phát hiện

Phát triển tài năng không chỉ là lựa chọn những học sinh đã có thành tích để tiếp tục bồi dưỡng. Điều quan trọng là tạo môi trường để năng lực, sở trường của học sinh có cơ hội bộc lộ và phát triển.

Chiến lược phát triển giáo dục và đào tạo tỉnh Ninh Bình đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định thúc đẩy nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo; tăng cường hợp tác giữa cơ sở giáo dục đại học với doanh nghiệp, tạo điều kiện cho sinh viên, giảng viên tham gia nghiên cứu, phát triển sản phẩm khoa học và ứng dụng vào thực tiễn.

Đáng chú ý, định hướng của tỉnh không giới hạn tinh thần khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo ở bậc đại học mà đặt vấn đề xây dựng văn hóa khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo ngay từ cấp phổ thông đến đại học; tổ chức các hoạt động hỗ trợ khởi nghiệp, hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo và phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo trong các cơ sở giáo dục.

Điều đó mở ra cách tiếp cận rộng hơn đối với việc phát hiện và bồi dưỡng tài năng. Học sinh có năng lực về khoa học, công nghệ cần có cơ hội nghiên cứu; học sinh có ý tưởng sáng tạo cần môi trường thử nghiệm; những em quan tâm đến khởi nghiệp cần được trang bị kiến thức và tạo cơ hội phát triển những dự án phù hợp với lứa tuổi.



Em Nguyễn Đình Kiên, học sinh Trường THPT B Nguyễn Khuyến (phường Nam Định), chia sẻ: “Khi bắt đầu thực hiện dự án, em mới chỉ có một ý tưởng và chưa biết phải phát triển như thế nào. Trong quá trình tìm hiểu, thử nghiệm và nhận góp ý của thầy cô, em học được cách nhìn vấn đề cụ thể hơn và điều chỉnh sản phẩm. Với em, điều có ý nghĩa không chỉ là tham gia cuộc thi mà còn là được thử sức với ý tưởng của mình”.

Để những ý tưởng như vậy được nuôi dưỡng, vai trò của nhà trường và giáo viên rất quan trọng. Giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn có thể là người phát hiện sở trường, gợi mở vấn đề và đồng hành cùng học sinh trong quá trình nghiên cứu, sáng tạo. Nhà trường cần tạo không gian để học sinh trải nghiệm STEM, nghiên cứu khoa học, tiếp cận công nghệ và tham gia các hoạt động khởi nghiệp phù hợp.

Việc gắn giáo dục với nhu cầu nguồn nhân lực cũng được Ninh Bình đặt ra trong định hướng thời gian tới. Công tác hướng nghiệp từ cấp THCS được xác định theo hướng giúp học sinh nhận biết năng lực, sở trường, xu hướng nghề nghiệp và nhu cầu nhân lực; cung cấp thông tin về ngành nghề mới, các lĩnh vực khoa học cơ bản, kỹ thuật, công nghệ chiến lược và kinh tế xanh.

Phát triển tài năng, vì thế, không chỉ hướng đến những giải thưởng trước mắt. Xa hơn là giúp người học nhận ra thế mạnh của mình, có cơ hội sáng tạo và từng bước kết nối năng lực cá nhân với những lĩnh vực khoa học, công nghệ và nghề nghiệp trong tương lai.

Khi nghiên cứu khoa học, STEM, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo trở thành những hoạt động gần gũi hơn trong trường học, học sinh sẽ có thêm cơ hội để bộc lộ và phát triển năng lực, sở trường. Từ những ý tưởng được khơi mở trong nhà trường, những năng lực sáng tạo có thể được phát hiện, bồi dưỡng và tạo điều kiện phát triển.