GD&TĐ - Sự gia tăng lực lượng lao động tại các khu công nghiệp khiến nhu cầu gửi trẻ, chăm sóc và giáo dục mầm non tăng mạnh.
Dù vậy, việc tiếp cận các dịch vụ mầm non còn nhiều hạn chế. Thực tế này đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, mở rộng tiếp cận và yêu cầu cấp thiết về chính sách.
Áp lực gửi trẻ gia tăng
Bộ GD&ĐT đã ban hành Chương trình giáo dục mầm non thí điểm năm 2026 với các định hướng đổi mới về phát triển năng lực, tăng cường liên thông và chú trọng kỹ năng cảm xúc - xã hội cho trẻ. Dù vai trò đã được khẳng định nhưng theo GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, giáo dục mầm non tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng. Tại các khu đô thị lớn và khu công nghiệp, nhu cầu gửi trẻ tăng cao, trong khi hệ thống cơ sở giáo dục mầm non chưa theo kịp.
Theo định hướng triển khai Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 tuổi, đồng thời tăng tỷ lệ huy động trẻ dưới 3 tuổi đến trường. Tuy nhiên, GS.TS Lê Anh Vinh nhận thấy, nhiều địa phương vẫn thiếu trường lớp, giáo viên, cơ sở vật chất xuống cấp hoặc chưa đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt, tại các khu công nghiệp, nơi tập trung đông lao động nhập cư, áp lực càng lớn. Nhiều gia đình công nhân phải gửi con về quê hoặc trông cậy vào các nhóm trẻ tự phát, tiềm ẩn nhiều rủi ro về chất lượng chăm sóc và an toàn.
Lực lượng lao động nữ chiếm tỷ trọng lớn trong các khu công nghiệp và đóng vai trò then chốt đối với tăng trưởng kinh tế. Bà Helle Buchhave - Trưởng nhóm toàn cầu về giới (Ngân hàng Thế giới) cho rằng, khả năng tham gia và duy trì việc làm của phụ nữ phụ thuộc chặt chẽ vào việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ phù hợp, chất lượng và chi phí hợp lý.
Theo bà Helle Buchhave, việc thiếu hụt dịch vụ chăm sóc trẻ, đặc biệt cho trẻ dưới 3 tuổi đang là rào cản lớn đối với lao động nữ. Ngược lại, khi được tiếp cận dịch vụ phù hợp, khả năng có việc làm và thu nhập của phụ nữ tăng đáng kể, qua đó mang lại lợi ích kinh tế - xã hội rõ rệt. Vì vậy, việc mở rộng hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ gần khu công nghiệp được xem là giải pháp then chốt để vừa hỗ trợ phụ nữ, vừa thúc đẩy tăng trưởng bao trùm và bền vững. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy đầu tư vào giáo dục mầm non không chỉ mang lại lợi ích giáo dục mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa về kinh tế, xã hội.
Mô hình “Ngôi trường cho con em công nhân – Vì một khởi đầu vững chắc” tại Trường Mầm non Kim Chung A, xã Thiên Lộc (TP Hà Nội). Ảnh: Duy Mạnh
Chú trọng huy động nguồn lực xã hội
Thành phố Hồ Chí Minh hiện có hơn 1.800 cơ sở mầm non, với trên 520.000 trẻ. Với quy mô lớn nhất cả nước, bà Lê Thụy Mỵ Châu - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT nhìn nhận, áp lực đang gia tăng lên hệ thống giáo dục mầm non, nhất là tại khu vực đông công nhân và lao động nhập cư. Giải quyết bài toán này, Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều giải pháp như: Mở rộng cơ hội đến trường cho trẻ, đa dạng hóa mô hình giáo dục mầm non và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, giảng dạy.
Bà Châu cho biết, thành phố cũng thí điểm các mô hình nhằm phù hợp với đặc thù đô thị và khu công nghiệp như: Nhận trẻ ngoài giờ cho phụ huynh tăng ca, mở cơ sở mầm non tại khu lưu trú công nhân, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, hỗ trợ học phí và mở rộng chăm sóc trẻ từ 6-18 tháng tuổi. Hiện có khoảng 240 cơ sở triển khai các mô hình này. “Giáo dục mầm non không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giáo dục mà còn là một phần quan trọng trong chính sách an sinh xã hội lâu dài với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và toàn xã hội”, bà Châu nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, bà Hoàng Thị Dinh - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non (Bộ GD&ĐT) cho hay, Chương trình nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại khu đô thị, khu công nghiệp giai đoạn 2025-2035, định hướng đến 2045 được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh.
Chương trình đặt ra các mục tiêu về mở rộng mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, nâng cao chất lượng đội ngũ, cải thiện điều kiện cơ sở vật chất và tăng cường tính linh hoạt trong tổ chức chăm sóc, giáo dục trẻ. Đồng thời, chú trọng huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy hợp tác công - tư để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn tại các khu đô thị và khu công nghiệp. Trọng tâm là bảo đảm cơ hội tiếp cận dịch vụ giáo dục mầm non chất lượng cho con em người lao động, đặc biệt lao động di cư.
Về định hướng đến năm 2045, bà Dinh cho biết, Chương trình hướng tới xây dựng hệ thống giáo dục mầm non hiện đại, công bằng và bền vững, gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm an sinh xã hội và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội lâu dài.
Theo GS.TS Lê Anh Vinh, giáo dục mầm non giữ vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó giai đoạn 0-6 tuổi có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Những gì trẻ được tiếp cận trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng lâu dài đến kết quả học tập, khả năng học tập suốt đời và năng suất lao động khi trưởng thành.
Giáo dục mầm non phải là câu chuyện của tiếp cận sớm, cơ hội sớm và đầu tư sớm, song không chỉ trong ngành Giáo dục mà phải trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. GS.TS Lê Anh Vinh cho hay, các nghiên cứu chỉ ra, việc tiếp cận giáo dục mầm non sớm không chỉ cải thiện kết quả học tập ở các cấp học tiếp theo mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, do đó cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược cho phát triển dài hạn.
Nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong thúc đẩy phát triển giáo dục mầm non tại Việt Nam, bà Cathy McWilliam - Bí thư thứ nhất, Đại sứ quán Úc cho rằng, đầu tư vào dịch vụ chăm sóc trẻ không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia và duy trì việc làm.
Trường mầm non cho con công nhân Khu công nghiệp Mỹ Phước (TP Hồ Chí Minh). Ảnh: Đình Trọng
Dù vậy, việc tiếp cận các dịch vụ mầm non còn nhiều hạn chế. Thực tế này đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng, mở rộng tiếp cận và yêu cầu cấp thiết về chính sách.
Áp lực gửi trẻ gia tăng
Bộ GD&ĐT đã ban hành Chương trình giáo dục mầm non thí điểm năm 2026 với các định hướng đổi mới về phát triển năng lực, tăng cường liên thông và chú trọng kỹ năng cảm xúc - xã hội cho trẻ. Dù vai trò đã được khẳng định nhưng theo GS.TS Lê Anh Vinh – Viện trưởng Viện Khoa học giáo dục Việt Nam, giáo dục mầm non tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, đặc biệt trong bối cảnh đô thị hóa và công nghiệp hóa diễn ra nhanh chóng. Tại các khu đô thị lớn và khu công nghiệp, nhu cầu gửi trẻ tăng cao, trong khi hệ thống cơ sở giáo dục mầm non chưa theo kịp.
Theo định hướng triển khai Chiến lược phát triển giáo dục đến năm 2030, Việt Nam đặt mục tiêu mở rộng phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 tuổi, đồng thời tăng tỷ lệ huy động trẻ dưới 3 tuổi đến trường. Tuy nhiên, GS.TS Lê Anh Vinh nhận thấy, nhiều địa phương vẫn thiếu trường lớp, giáo viên, cơ sở vật chất xuống cấp hoặc chưa đáp ứng yêu cầu. Đặc biệt, tại các khu công nghiệp, nơi tập trung đông lao động nhập cư, áp lực càng lớn. Nhiều gia đình công nhân phải gửi con về quê hoặc trông cậy vào các nhóm trẻ tự phát, tiềm ẩn nhiều rủi ro về chất lượng chăm sóc và an toàn.
Lực lượng lao động nữ chiếm tỷ trọng lớn trong các khu công nghiệp và đóng vai trò then chốt đối với tăng trưởng kinh tế. Bà Helle Buchhave - Trưởng nhóm toàn cầu về giới (Ngân hàng Thế giới) cho rằng, khả năng tham gia và duy trì việc làm của phụ nữ phụ thuộc chặt chẽ vào việc tiếp cận dịch vụ chăm sóc trẻ phù hợp, chất lượng và chi phí hợp lý.
Theo bà Helle Buchhave, việc thiếu hụt dịch vụ chăm sóc trẻ, đặc biệt cho trẻ dưới 3 tuổi đang là rào cản lớn đối với lao động nữ. Ngược lại, khi được tiếp cận dịch vụ phù hợp, khả năng có việc làm và thu nhập của phụ nữ tăng đáng kể, qua đó mang lại lợi ích kinh tế - xã hội rõ rệt. Vì vậy, việc mở rộng hệ thống dịch vụ chăm sóc trẻ gần khu công nghiệp được xem là giải pháp then chốt để vừa hỗ trợ phụ nữ, vừa thúc đẩy tăng trưởng bao trùm và bền vững. Đây là minh chứng rõ ràng cho thấy đầu tư vào giáo dục mầm non không chỉ mang lại lợi ích giáo dục mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa về kinh tế, xã hội.
Mô hình “Ngôi trường cho con em công nhân – Vì một khởi đầu vững chắc” tại Trường Mầm non Kim Chung A, xã Thiên Lộc (TP Hà Nội). Ảnh: Duy Mạnh
Chú trọng huy động nguồn lực xã hội
Thành phố Hồ Chí Minh hiện có hơn 1.800 cơ sở mầm non, với trên 520.000 trẻ. Với quy mô lớn nhất cả nước, bà Lê Thụy Mỵ Châu - Phó Giám đốc Sở GD&ĐT nhìn nhận, áp lực đang gia tăng lên hệ thống giáo dục mầm non, nhất là tại khu vực đông công nhân và lao động nhập cư. Giải quyết bài toán này, Sở GD&ĐT TP Hồ Chí Minh đang triển khai nhiều giải pháp như: Mở rộng cơ hội đến trường cho trẻ, đa dạng hóa mô hình giáo dục mầm non và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, giảng dạy.
Bà Châu cho biết, thành phố cũng thí điểm các mô hình nhằm phù hợp với đặc thù đô thị và khu công nghiệp như: Nhận trẻ ngoài giờ cho phụ huynh tăng ca, mở cơ sở mầm non tại khu lưu trú công nhân, khuyến khích doanh nghiệp tham gia đầu tư, hỗ trợ học phí và mở rộng chăm sóc trẻ từ 6-18 tháng tuổi. Hiện có khoảng 240 cơ sở triển khai các mô hình này. “Giáo dục mầm non không chỉ là nhiệm vụ của ngành Giáo dục mà còn là một phần quan trọng trong chính sách an sinh xã hội lâu dài với sự vào cuộc đồng bộ của các cấp, ngành và toàn xã hội”, bà Châu nhấn mạnh.
Đồng quan điểm, bà Hoàng Thị Dinh - Phó Vụ trưởng Vụ Giáo dục Mầm non (Bộ GD&ĐT) cho hay, Chương trình nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại khu đô thị, khu công nghiệp giai đoạn 2025-2035, định hướng đến 2045 được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong bối cảnh đô thị hóa và công nghiệp hóa nhanh.
Chương trình đặt ra các mục tiêu về mở rộng mạng lưới cơ sở giáo dục mầm non, nâng cao chất lượng đội ngũ, cải thiện điều kiện cơ sở vật chất và tăng cường tính linh hoạt trong tổ chức chăm sóc, giáo dục trẻ. Đồng thời, chú trọng huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy hợp tác công - tư để đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn tại các khu đô thị và khu công nghiệp. Trọng tâm là bảo đảm cơ hội tiếp cận dịch vụ giáo dục mầm non chất lượng cho con em người lao động, đặc biệt lao động di cư.
Về định hướng đến năm 2045, bà Dinh cho biết, Chương trình hướng tới xây dựng hệ thống giáo dục mầm non hiện đại, công bằng và bền vững, gắn với phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Qua đó, góp phần nâng cao chất lượng dân số, bảo đảm an sinh xã hội và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội lâu dài.
Theo GS.TS Lê Anh Vinh, giáo dục mầm non giữ vai trò nền tảng trong hệ thống giáo dục quốc dân, trong đó giai đoạn 0-6 tuổi có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển toàn diện của trẻ. Những gì trẻ được tiếp cận trong giai đoạn này sẽ ảnh hưởng lâu dài đến kết quả học tập, khả năng học tập suốt đời và năng suất lao động khi trưởng thành.
Giáo dục mầm non phải là câu chuyện của tiếp cận sớm, cơ hội sớm và đầu tư sớm, song không chỉ trong ngành Giáo dục mà phải trong tổng thể chiến lược phát triển kinh tế - xã hội. GS.TS Lê Anh Vinh cho hay, các nghiên cứu chỉ ra, việc tiếp cận giáo dục mầm non sớm không chỉ cải thiện kết quả học tập ở các cấp học tiếp theo mà còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, do đó cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược cho phát triển dài hạn.
Nhấn mạnh vai trò của hợp tác quốc tế trong thúc đẩy phát triển giáo dục mầm non tại Việt Nam, bà Cathy McWilliam - Bí thư thứ nhất, Đại sứ quán Úc cho rằng, đầu tư vào dịch vụ chăm sóc trẻ không chỉ mang ý nghĩa xã hội mà còn góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, tạo điều kiện để phụ nữ tham gia và duy trì việc làm.
