Đừng để 'hào quang' đánh lạc hướng gen Z khi chọn ngành

GD&TĐ - Làn sóng AI đang định hình lại thị trường lao động, nhiều học sinh thay đổi cách chọn ngành, tăng năng lực thích ứng để làm chủ nghề nghiệp.



Đã đến lúc nhìn lại sức hút của "ngành hot", "trường hot"

Chỉ vài năm trước, không ít học sinh và phụ huynh vẫn quan niệm rằng chỉ cần vào được một ngành "hot" ở một trường đại học danh tiếng là đã nắm chắc cơ hội nghề nghiệp rộng mở. Một số công việc như dịch thuật, viết nội dung, lập trình cơ bản hay phân tích dữ liệu sơ cấp từng được xem là "miền đất hứa" với mức thu nhập hấp dẫn và đầu ra ổn định.

Thế nhưng, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống tự động hóa đang khiến nhiều nghề nghiệp quen thuộc đứng trước nguy cơ bị thay thế hoặc tái cấu trúc. Tư duy "cứ ngành hot, trường hot là an toàn" dần không còn phù hợp.



Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi từng ngày, giá trị của một lựa chọn không còn nằm ở độ nổi tiếng của ngành hay thương hiệu của trường, mà ở mức độ phù hợp với năng lực người học và khả năng thích ứng lâu dài với thực tế nghề nghiệp.

Theo báo cáo Future of Jobs Report của World Economic Forum, đến năm 2030, AI có thể khiến khoảng 92 triệu việc làm biến mất, nhưng đồng thời tạo ra khoảng 170 triệu việc làm mới.

Con số này cho thấy, thị trường lao động tương lai không thiếu cơ hội, nhưng cơ hội sẽ thuộc về những người có khả năng thích nghi, cập nhật kỹ năng và chuyển đổi linh hoạt trước sự thay đổi.

Em Trần Minh Tín - học sinh lớp 12 tại trường THPT Bàu Bàng (TPHCM) chia sẻ: "Trước đây em nghĩ ngành càng "hot", càng nhiều người học thì cơ hội việc làm sẽ càng lớn. Nhưng sau khi tìm hiểu kỹ hơn, em nhận ra xu hướng có thể thay đổi rất nhanh. Vì vậy, em ưu tiên lựa chọn những ngành có tính ứng dụng thực tế cao, khả năng phát triển bền vững và ít bị thay thế trong tương lai".

Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM nhấn mạnh: "Khi chọn ngành, học sinh không chỉ cần hiểu bản thân thích gì, mà còn phải nhìn vào nhu cầu của xã hội trong tương lai. Một hướng đi bền vững là bắt đầu từ công việc có tính ổn định để tích lũy kỹ năng, kinh nghiệm và từng bước xác định đam mê lâu dài, chứ không chạy theo cảm hứng nhất thời".

Theo ông Tuấn, trong kỷ nguyên AI, không còn ngành nào "an toàn tuyệt đối", mà chỉ có những ngành có khả năng thích ứng tốt hơn với sự thay đổi của công nghệ và thị trường lao động.



Giảng đường không thể tách rời thị trường lao động

Trước sự thay đổi nhanh của công nghệ, nhiều trường đại học cũng điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng tăng tính ứng dụng, thực hành và khả năng thích ứng nghề nghiệp cho sinh viên. Trong đó, Trường Đại học Gia Định (GDU) là một trong những ví dụ điển hình.

Theo ThS.LS Trịnh Hữu Chung – Phó Hiệu trưởng trường Đại học Gia Định cho biết: "Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, sẽ rất khó để khẳng định một ngành nghề nào an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, những lĩnh vực có khả năng thích ứng cao, gắn với nhu cầu thực tiễn và phục vụ trực tiếp cho đời sống xã hội vẫn sẽ duy trì cơ hội phát triển lâu dài".

Ông Chung cho biết, đây cũng là định hướng mà GDU đang theo đuổi: bên cạnh nền tảng lý thuyết, nhà trường ưu tiên tăng cường thực hành, đào tạo kỹ năng nghề nghiệp và kết nối doanh nghiệp để sinh viên có cơ hội "thực chiến" ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường.

"Kiến thức lý thuyết là nền tảng quan trọng, nhưng nếu chỉ dừng ở lý thuyết thì sẽ rất khó để sinh viên thích nghi nhanh với môi trường làm việc thực tế. Vì vậy, chúng tôi chú trọng mô hình đào tạo ứng dụng, giúp sinh viên vừa hiểu bản chất vấn đề, vừa có khả năng triển khai công việc ngay khi ra trường", ông Chung nói.



Được biết, ngoài các lĩnh vực công nghệ, nhà trường cũng tập trung mở rộng những nhóm ngành có tính ứng dụng cao như: sức khỏe, logistics và quản lý chuỗi cung ứng, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, kinh tế vận tải,...

Song song với đó, GDU tăng cường đào tạo theo hướng kết nối doanh nghiệp và cập nhật công nghệ mới để giúp sinh viên có khả năng thích ứng với môi trường làm việc sau tốt nghiệp.



Đã đến lúc nhìn lại sức hút của "ngành hot", "trường hot"

Chỉ vài năm trước, không ít học sinh và phụ huynh vẫn quan niệm rằng chỉ cần vào được một ngành "hot" ở một trường đại học danh tiếng là đã nắm chắc cơ hội nghề nghiệp rộng mở. Một số công việc như dịch thuật, viết nội dung, lập trình cơ bản hay phân tích dữ liệu sơ cấp từng được xem là "miền đất hứa" với mức thu nhập hấp dẫn và đầu ra ổn định.

Thế nhưng, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI) và các hệ thống tự động hóa đang khiến nhiều nghề nghiệp quen thuộc đứng trước nguy cơ bị thay thế hoặc tái cấu trúc. Tư duy "cứ ngành hot, trường hot là an toàn" dần không còn phù hợp.



Trong bối cảnh thị trường lao động thay đổi từng ngày, giá trị của một lựa chọn không còn nằm ở độ nổi tiếng của ngành hay thương hiệu của trường, mà ở mức độ phù hợp với năng lực người học và khả năng thích ứng lâu dài với thực tế nghề nghiệp.

Theo báo cáo Future of Jobs Report của World Economic Forum, đến năm 2030, AI có thể khiến khoảng 92 triệu việc làm biến mất, nhưng đồng thời tạo ra khoảng 170 triệu việc làm mới.

Con số này cho thấy, thị trường lao động tương lai không thiếu cơ hội, nhưng cơ hội sẽ thuộc về những người có khả năng thích nghi, cập nhật kỹ năng và chuyển đổi linh hoạt trước sự thay đổi.

Em Trần Minh Tín - học sinh lớp 12 tại trường THPT Bàu Bàng (TPHCM) chia sẻ: "Trước đây em nghĩ ngành càng "hot", càng nhiều người học thì cơ hội việc làm sẽ càng lớn. Nhưng sau khi tìm hiểu kỹ hơn, em nhận ra xu hướng có thể thay đổi rất nhanh. Vì vậy, em ưu tiên lựa chọn những ngành có tính ứng dụng thực tế cao, khả năng phát triển bền vững và ít bị thay thế trong tương lai".

Ông Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Giáo dục nghề nghiệp TP.HCM nhấn mạnh: "Khi chọn ngành, học sinh không chỉ cần hiểu bản thân thích gì, mà còn phải nhìn vào nhu cầu của xã hội trong tương lai. Một hướng đi bền vững là bắt đầu từ công việc có tính ổn định để tích lũy kỹ năng, kinh nghiệm và từng bước xác định đam mê lâu dài, chứ không chạy theo cảm hứng nhất thời".

Theo ông Tuấn, trong kỷ nguyên AI, không còn ngành nào "an toàn tuyệt đối", mà chỉ có những ngành có khả năng thích ứng tốt hơn với sự thay đổi của công nghệ và thị trường lao động.



Giảng đường không thể tách rời thị trường lao động

Trước sự thay đổi nhanh của công nghệ, nhiều trường đại học cũng điều chỉnh chương trình đào tạo theo hướng tăng tính ứng dụng, thực hành và khả năng thích ứng nghề nghiệp cho sinh viên. Trong đó, Trường Đại học Gia Định (GDU) là một trong những ví dụ điển hình.

Theo ThS.LS Trịnh Hữu Chung – Phó Hiệu trưởng trường Đại học Gia Định cho biết: "Trong bối cảnh công nghệ liên tục thay đổi, sẽ rất khó để khẳng định một ngành nghề nào an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, những lĩnh vực có khả năng thích ứng cao, gắn với nhu cầu thực tiễn và phục vụ trực tiếp cho đời sống xã hội vẫn sẽ duy trì cơ hội phát triển lâu dài".

Ông Chung cho biết, đây cũng là định hướng mà GDU đang theo đuổi: bên cạnh nền tảng lý thuyết, nhà trường ưu tiên tăng cường thực hành, đào tạo kỹ năng nghề nghiệp và kết nối doanh nghiệp để sinh viên có cơ hội "thực chiến" ngay từ khi còn ngồi trên ghế giảng đường.

"Kiến thức lý thuyết là nền tảng quan trọng, nhưng nếu chỉ dừng ở lý thuyết thì sẽ rất khó để sinh viên thích nghi nhanh với môi trường làm việc thực tế. Vì vậy, chúng tôi chú trọng mô hình đào tạo ứng dụng, giúp sinh viên vừa hiểu bản chất vấn đề, vừa có khả năng triển khai công việc ngay khi ra trường", ông Chung nói.



Được biết, ngoài các lĩnh vực công nghệ, nhà trường cũng tập trung mở rộng những nhóm ngành có tính ứng dụng cao như: sức khỏe, logistics và quản lý chuỗi cung ứng, khoa học dữ liệu, an ninh mạng, kinh tế vận tải,...

Song song với đó, GDU tăng cường đào tạo theo hướng kết nối doanh nghiệp và cập nhật công nghệ mới để giúp sinh viên có khả năng thích ứng với môi trường làm việc sau tốt nghiệp.