GD&TĐ - Ban đại diện cha mẹ học sinh cần được xác định đúng vai trò, quyền hạn, trách nhiệm để trở thành đối tác giáo dục, đồng hành cùng nhà trường.
Chưa phân định rõ vai trò “đại diện” và vai trò “phối hợp”
Ông Phạm Hồng Khoa - Hiệu trưởng trường THCS, THPT FPT Hải Phòng khẳng định, Ban đại diện cha mẹ học sinh có vai trò rất quan trọng trong mối quan hệ giữa gia đình - nhà trường - học sinh.
Khi hoạt động đúng chức năng, đây thực sự là cầu nối giúp nhà trường hiểu hơn tâm tư, nguyện vọng của phụ huynh; phụ huynh hiểu rõ hơn mục tiêu, phương pháp và những yêu cầu trong quá trình giáo dục học sinh.
Thực tế cho thấy ở nhiều trường, Ban đại diện đã phối hợp rất hiệu quả trong các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, chăm sóc và hỗ trợ người học; đồng hành với nhà trường xây dựng môi trường giáo dục tích cực, an toàn; phản ánh kịp thời những vấn đề phụ huynh quan tâm. Đặc biệt, trong những tình huống cần sự đồng thuận giữa nhà trường và gia đình, tiếng nói của Ban đại diện có giá trị rất lớn.
Song bên cạnh những mặt tích cực, ông Phạm Hồng Khoa cho rằng, hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh đâu đó vẫn còn một số hạn chế. Đó là vai trò đại diện và vai trò phối hợp đôi khi chưa được phân định thật sự rõ ràng.
Theo đó, có nơi Ban đại diện cha mẹ học sinh chủ yếu được biết đến thông qua việc vận động, thu hoặc quản lý các khoản đóng góp, trong khi chức năng quan trọng hơn là phối hợp giáo dục học sinh lại chưa được phát huy tương xứng.
Có trường hợp Ban đại diện can thiệp quá sâu vào những nội dung thuộc thẩm quyền chuyên môn và quản trị của nhà trường như phân công giáo viên, xếp lớp, đánh giá giáo viên hoặc xử lý những vấn đề chuyên môn cụ thể. Điều này dễ làm phát sinh những kỳ vọng hoặc áp lực không phù hợp đối với nhà trường.
Bên cạnh đó, tính đại diện đôi khi chưa đầy đủ. Có những khi ý kiến chỉ là của một số thành viên Ban đại diện nhưng lại có thể được hiểu là ý kiến chung của toàn thể phụ huynh. Vì vậy, ông Phạm Hồng Khoa cho rằng, Ban đại diện cần có cơ chế lấy ý kiến rộng rãi, minh bạch, bảo đảm tiếng nói được đưa ra thực sự phản ánh được nguyện vọng chung của cha mẹ học sinh.
Cuối cùng, một vấn đề dễ phát sinh dư luận nhất vẫn là các khoản đóng góp đầu năm, đặc biệt tại trường công lập. Dù nguyên tắc tự nguyện đã được quy định từ lâu nhưng trong thực tế, nếu không có cơ chế đủ rõ ràng thì rất dễ xuất hiện tâm lý “tự nguyện nhưng gần như bắt buộc”, hoặc sử dụng Ban đại diện như một đầu mối thu tiền thay cho nhà trường.
Hội nghị Ban đại diện cha mẹ học sinh Trường THCS-THPT FPT năm học 2025-2026. Ảnh: NTCC
Rõ quyền, đúng vai trò, tránh vượt giới hạn
Nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp gia đình - nhà trường, bảo đảm công khai, minh bạch trong hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh và khắc phục bất cập phát sinh trong thực tiễn, Bộ GD&ĐT dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, dự kiến thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT.
Góp ý hoàn thiện dự thảo, thầy Trần Công Nhật - giáo viên Trường THCS Phạm Văn Đồng (TP Huế) đề xuất, bên cạnh cơ chế phối hợp giữa gia đình - nhà trường, dự thảo Điều lệ cần tiếp tục làm rõ một số quy định có tính chất pháp lý và quản trị để tránh những cách hiểu khác nhau khi triển khai tại cơ sở.
Cụ thể, quy định những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không được làm, thầy Trần Công Nhật đồng tình với việc dự thảo xác định rõ một số giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Tuy nhiên, để ngăn chặn tình trạng gây sức ép hoặc can thiệp vào công tác chuyên môn, nên bổ sung quy định theo hướng: “Ban đại diện cha mẹ học sinh không được ép buộc, gây áp lực đối với nhà trường, giáo viên về việc phân công giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, xếp loại người học”.
“Vấn đề này cần được quy định càng cụ thể càng tốt. Trong thực tế, việc can thiệp không phải lúc nào cũng diễn ra dưới hình thức một quyết định chính thức. Đôi khi nó xuất hiện thông qua kiến nghị tập thể, các cuộc trao đổi trong nhóm phụ huynh hoặc áp lực đối với giáo viên. Nếu Điều lệ không xác định rõ ranh giới, rất dễ xảy ra tình trạng những vấn đề thuộc quyền quyết định chuyên môn lại trở thành nội dung tranh luận hoặc thương lượng giữa nhà trường và phụ huynh”, thầy Trần Công Nhật cho hay.
Bên cạnh đó, thầy Nhật đề nghị minh bạch hóa việc quản lý các khoản hỗ trợ tự nguyện của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Ngoài quy định rõ khoản được và không được chi, nên có cơ chế công khai kế hoạch thu - chi và thông tin cho người đứng đầu cơ sở giáo dục để phối hợp, giám sát việc tuân thủ Điều lệ và pháp luật có liên quan.
Tuy nhiên, cũng cần phân định rõ trách nhiệm. Theo thầy Nhật, việc được thông tin hoặc phối hợp giám sát không đồng nghĩa với việc nhà trường trở thành cơ quan phê duyệt hay quản lý tài chính của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Nếu không làm rõ điểm này, khi xảy ra vấn đề sẽ rất khó xác định trách nhiệm thuộc về cá nhân, tổ chức nào.
Một vấn đề mới cũng cần được quan tâm là hoạt động của phụ huynh trên không gian mạng. Các nhóm Zalo, Facebook của lớp và trường hiện đã trở thành kênh phối hợp phổ biến giữa gia đình và nhà trường. Đây là công cụ hữu ích, nhưng nếu thiếu nguyên tắc, nó cũng có thể trở thành nơi phát sinh tranh luận thiếu chuẩn mực, công kích cá nhân hoặc tạo áp lực tập thể đối với giáo viên.
Vì vậy, thầy Trần Công Nhật đề nghị Bộ GD&ĐT nghiên cứu xây dựng một khung quy tắc ứng xử trên không gian mạng dành cho phụ huynh và Ban đại diện, có thể dưới hình thức phụ lục hoặc tài liệu hướng dẫn kèm theo Điều lệ. Nội dung không cần quá nặng về chế tài, nhưng xác định những nguyên tắc cơ bản như tôn trọng, không xúc phạm danh dự cá nhân, không công khai thông tin riêng tư của giáo viên và học sinh, không sử dụng danh nghĩa tập thể phụ huynh để gây sức ép đối với cá nhân.
Cuối cùng, thầy Nhật cho rằng cần làm rõ hơn trách nhiệm và thẩm quyền của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Nên quy định cụ thể cơ chế xử lý khi hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh có dấu hiệu vi phạm Điều lệ hoặc trái quy định pháp luật. Người đứng đầu nhà trường cần cơ sở pháp lý rõ ràng để yêu cầu tạm dừng, chấm dứt hoặc khắc phục những hoạt động không phù hợp.
Điều này rất quan trọng trong thực tế. Một hoạt động sai quy định nếu được nhắc nhở và xử lý ngay từ đầu thường chỉ là một vấn đề nhỏ. Nhưng nếu không có cơ chế xử lý rõ ràng, vấn đề có thể kéo dài, tạo thành mâu thuẫn giữa phụ huynh với nhà trường hoặc giáo viên.
Trong khi đó, ông Phạm Hồng Khoa nhấn mạnh, điều quan trọng không phải là thu hẹp vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh mà là định vị đúng vai trò: từ chỗ dễ bị nhìn nhận như một đầu mối tổ chức hoạt động hay huy động đóng góp, trở thành một đối tác giáo dục, cùng nhà trường chăm lo cho sự phát triển toàn diện của học sinh. Những đóng góp về tri thức, nghề nghiệp, trải nghiệm, kết nối xã hội và sự đồng hành của phụ huynh nhiều khi còn có giá trị bền vững hơn rất nhiều so với đóng góp bằng tài chính.
“Tôi đánh giá cao định hướng của dự thảo lần này khi xác định rõ hơn Ban đại diện cha mẹ học sinh là cầu nối phối hợp giáo dục, đồng thời quy định cụ thể hơn về quyền, trách nhiệm, giới hạn hoạt động và nguyên tắc tài chính. Đây là hướng điều chỉnh cần thiết để đưa hoạt động của Ban đại diện trở về đúng bản chất” - đưa nhận định này, ông Phạm Hồng Khoa đồng thời góp ý, dự thảo Điều lệ cần làm rõ thêm một số cơ chế: thiết lập cơ chế đối thoại chính thức, định kỳ giữa Ban đại diện và nhà trường; quy định rất rõ nguyên tắc về tài chính và xây dựng văn hóa phối hợp trên môi trường số.
Điều lệ không chỉ cần quy định Ban đại diện cha mẹ học sinh được làm gì, mà còn phải trả lời rõ ba câu hỏi: được làm đến đâu, không được làm gì và khi vượt quá giới hạn thì ai có trách nhiệm xử lý?
Một hành lang pháp lý tốt không phải có thật nhiều quy định, mà giúp các bên hiểu đúng quyền hạn của mình, bảo vệ được quyền lợi chính đáng của học sinh, giữ được tính chuyên nghiệp và độc lập của hoạt động giáo dục.
Họp phụ huynh cuối năm học 025-2026 tại Trường Tiểu học Phú Lâm 1 (Bắc Ninh). Ảnh: websites nhà trường.
Chưa phân định rõ vai trò “đại diện” và vai trò “phối hợp”
Ông Phạm Hồng Khoa - Hiệu trưởng trường THCS, THPT FPT Hải Phòng khẳng định, Ban đại diện cha mẹ học sinh có vai trò rất quan trọng trong mối quan hệ giữa gia đình - nhà trường - học sinh.
Khi hoạt động đúng chức năng, đây thực sự là cầu nối giúp nhà trường hiểu hơn tâm tư, nguyện vọng của phụ huynh; phụ huynh hiểu rõ hơn mục tiêu, phương pháp và những yêu cầu trong quá trình giáo dục học sinh.
Thực tế cho thấy ở nhiều trường, Ban đại diện đã phối hợp rất hiệu quả trong các hoạt động giáo dục, trải nghiệm, chăm sóc và hỗ trợ người học; đồng hành với nhà trường xây dựng môi trường giáo dục tích cực, an toàn; phản ánh kịp thời những vấn đề phụ huynh quan tâm. Đặc biệt, trong những tình huống cần sự đồng thuận giữa nhà trường và gia đình, tiếng nói của Ban đại diện có giá trị rất lớn.
Song bên cạnh những mặt tích cực, ông Phạm Hồng Khoa cho rằng, hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh đâu đó vẫn còn một số hạn chế. Đó là vai trò đại diện và vai trò phối hợp đôi khi chưa được phân định thật sự rõ ràng.
Theo đó, có nơi Ban đại diện cha mẹ học sinh chủ yếu được biết đến thông qua việc vận động, thu hoặc quản lý các khoản đóng góp, trong khi chức năng quan trọng hơn là phối hợp giáo dục học sinh lại chưa được phát huy tương xứng.
Có trường hợp Ban đại diện can thiệp quá sâu vào những nội dung thuộc thẩm quyền chuyên môn và quản trị của nhà trường như phân công giáo viên, xếp lớp, đánh giá giáo viên hoặc xử lý những vấn đề chuyên môn cụ thể. Điều này dễ làm phát sinh những kỳ vọng hoặc áp lực không phù hợp đối với nhà trường.
Bên cạnh đó, tính đại diện đôi khi chưa đầy đủ. Có những khi ý kiến chỉ là của một số thành viên Ban đại diện nhưng lại có thể được hiểu là ý kiến chung của toàn thể phụ huynh. Vì vậy, ông Phạm Hồng Khoa cho rằng, Ban đại diện cần có cơ chế lấy ý kiến rộng rãi, minh bạch, bảo đảm tiếng nói được đưa ra thực sự phản ánh được nguyện vọng chung của cha mẹ học sinh.
Cuối cùng, một vấn đề dễ phát sinh dư luận nhất vẫn là các khoản đóng góp đầu năm, đặc biệt tại trường công lập. Dù nguyên tắc tự nguyện đã được quy định từ lâu nhưng trong thực tế, nếu không có cơ chế đủ rõ ràng thì rất dễ xuất hiện tâm lý “tự nguyện nhưng gần như bắt buộc”, hoặc sử dụng Ban đại diện như một đầu mối thu tiền thay cho nhà trường.
Hội nghị Ban đại diện cha mẹ học sinh Trường THCS-THPT FPT năm học 2025-2026. Ảnh: NTCC
Rõ quyền, đúng vai trò, tránh vượt giới hạn
Nhằm hoàn thiện cơ chế phối hợp gia đình - nhà trường, bảo đảm công khai, minh bạch trong hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh và khắc phục bất cập phát sinh trong thực tiễn, Bộ GD&ĐT dự thảo Thông tư ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, dự kiến thay thế Thông tư số 55/2011/TT-BGDĐT.
Góp ý hoàn thiện dự thảo, thầy Trần Công Nhật - giáo viên Trường THCS Phạm Văn Đồng (TP Huế) đề xuất, bên cạnh cơ chế phối hợp giữa gia đình - nhà trường, dự thảo Điều lệ cần tiếp tục làm rõ một số quy định có tính chất pháp lý và quản trị để tránh những cách hiểu khác nhau khi triển khai tại cơ sở.
Cụ thể, quy định những việc Ban đại diện cha mẹ học sinh không được làm, thầy Trần Công Nhật đồng tình với việc dự thảo xác định rõ một số giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Tuy nhiên, để ngăn chặn tình trạng gây sức ép hoặc can thiệp vào công tác chuyên môn, nên bổ sung quy định theo hướng: “Ban đại diện cha mẹ học sinh không được ép buộc, gây áp lực đối với nhà trường, giáo viên về việc phân công giảng dạy, kiểm tra, đánh giá, xếp loại người học”.
“Vấn đề này cần được quy định càng cụ thể càng tốt. Trong thực tế, việc can thiệp không phải lúc nào cũng diễn ra dưới hình thức một quyết định chính thức. Đôi khi nó xuất hiện thông qua kiến nghị tập thể, các cuộc trao đổi trong nhóm phụ huynh hoặc áp lực đối với giáo viên. Nếu Điều lệ không xác định rõ ranh giới, rất dễ xảy ra tình trạng những vấn đề thuộc quyền quyết định chuyên môn lại trở thành nội dung tranh luận hoặc thương lượng giữa nhà trường và phụ huynh”, thầy Trần Công Nhật cho hay.
Bên cạnh đó, thầy Nhật đề nghị minh bạch hóa việc quản lý các khoản hỗ trợ tự nguyện của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Ngoài quy định rõ khoản được và không được chi, nên có cơ chế công khai kế hoạch thu - chi và thông tin cho người đứng đầu cơ sở giáo dục để phối hợp, giám sát việc tuân thủ Điều lệ và pháp luật có liên quan.
Tuy nhiên, cũng cần phân định rõ trách nhiệm. Theo thầy Nhật, việc được thông tin hoặc phối hợp giám sát không đồng nghĩa với việc nhà trường trở thành cơ quan phê duyệt hay quản lý tài chính của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Nếu không làm rõ điểm này, khi xảy ra vấn đề sẽ rất khó xác định trách nhiệm thuộc về cá nhân, tổ chức nào.
Một vấn đề mới cũng cần được quan tâm là hoạt động của phụ huynh trên không gian mạng. Các nhóm Zalo, Facebook của lớp và trường hiện đã trở thành kênh phối hợp phổ biến giữa gia đình và nhà trường. Đây là công cụ hữu ích, nhưng nếu thiếu nguyên tắc, nó cũng có thể trở thành nơi phát sinh tranh luận thiếu chuẩn mực, công kích cá nhân hoặc tạo áp lực tập thể đối với giáo viên.
Vì vậy, thầy Trần Công Nhật đề nghị Bộ GD&ĐT nghiên cứu xây dựng một khung quy tắc ứng xử trên không gian mạng dành cho phụ huynh và Ban đại diện, có thể dưới hình thức phụ lục hoặc tài liệu hướng dẫn kèm theo Điều lệ. Nội dung không cần quá nặng về chế tài, nhưng xác định những nguyên tắc cơ bản như tôn trọng, không xúc phạm danh dự cá nhân, không công khai thông tin riêng tư của giáo viên và học sinh, không sử dụng danh nghĩa tập thể phụ huynh để gây sức ép đối với cá nhân.
Cuối cùng, thầy Nhật cho rằng cần làm rõ hơn trách nhiệm và thẩm quyền của người đứng đầu cơ sở giáo dục. Nên quy định cụ thể cơ chế xử lý khi hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh có dấu hiệu vi phạm Điều lệ hoặc trái quy định pháp luật. Người đứng đầu nhà trường cần cơ sở pháp lý rõ ràng để yêu cầu tạm dừng, chấm dứt hoặc khắc phục những hoạt động không phù hợp.
Điều này rất quan trọng trong thực tế. Một hoạt động sai quy định nếu được nhắc nhở và xử lý ngay từ đầu thường chỉ là một vấn đề nhỏ. Nhưng nếu không có cơ chế xử lý rõ ràng, vấn đề có thể kéo dài, tạo thành mâu thuẫn giữa phụ huynh với nhà trường hoặc giáo viên.
Trong khi đó, ông Phạm Hồng Khoa nhấn mạnh, điều quan trọng không phải là thu hẹp vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh mà là định vị đúng vai trò: từ chỗ dễ bị nhìn nhận như một đầu mối tổ chức hoạt động hay huy động đóng góp, trở thành một đối tác giáo dục, cùng nhà trường chăm lo cho sự phát triển toàn diện của học sinh. Những đóng góp về tri thức, nghề nghiệp, trải nghiệm, kết nối xã hội và sự đồng hành của phụ huynh nhiều khi còn có giá trị bền vững hơn rất nhiều so với đóng góp bằng tài chính.
“Tôi đánh giá cao định hướng của dự thảo lần này khi xác định rõ hơn Ban đại diện cha mẹ học sinh là cầu nối phối hợp giáo dục, đồng thời quy định cụ thể hơn về quyền, trách nhiệm, giới hạn hoạt động và nguyên tắc tài chính. Đây là hướng điều chỉnh cần thiết để đưa hoạt động của Ban đại diện trở về đúng bản chất” - đưa nhận định này, ông Phạm Hồng Khoa đồng thời góp ý, dự thảo Điều lệ cần làm rõ thêm một số cơ chế: thiết lập cơ chế đối thoại chính thức, định kỳ giữa Ban đại diện và nhà trường; quy định rất rõ nguyên tắc về tài chính và xây dựng văn hóa phối hợp trên môi trường số.
Điều lệ không chỉ cần quy định Ban đại diện cha mẹ học sinh được làm gì, mà còn phải trả lời rõ ba câu hỏi: được làm đến đâu, không được làm gì và khi vượt quá giới hạn thì ai có trách nhiệm xử lý?
Một hành lang pháp lý tốt không phải có thật nhiều quy định, mà giúp các bên hiểu đúng quyền hạn của mình, bảo vệ được quyền lợi chính đáng của học sinh, giữ được tính chuyên nghiệp và độc lập của hoạt động giáo dục.
