Để chính sách phân luồng hướng nghiệp đi vào thực tiễn
2026/04/02 16:18
GD&TĐ - Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT được ban hành góp phần hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo điều kiện thúc đẩy công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh.
Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và bảo đảm tính thực chất của hoạt động này trong giáo dục.
Bài bản, linh hoạt hơn
Ông Hoàng Minh Đức - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học - THCS A Xing (xã Lìa, Quảng Trị), cho rằng việc ban hành Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT là rất kịp thời, thể hiện tư duy đổi mới theo hướng linh hoạt và thực tế hơn về phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS.
Trước hết, Thông tư quy định rõ việc bảo đảm công bằng, cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh ở vùng sâu, xa, biên giới và những khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn như các trường tại xã Lìa. Quy định cho phép lồng ghép không gian tư vấn hướng nghiệp với các phòng chức năng hiện có, không bắt buộc phải xây dựng thêm phòng mới nếu chưa đủ điều kiện, được đánh giá là phù hợp với thực tế cơ sở vật chất còn hạn chế tại địa phương.
Ngoài ra, Thông tư cũng tạo điều kiện để nhà trường chủ động huy động nguồn lực từ ngân sách Nhà nước cũng như các nguồn tài trợ, viện trợ hợp pháp từ tổ chức và cá nhân, qua đó tăng tính linh hoạt trong quá trình triển khai công tác phân luồng tại đơn vị.
Cũng có đánh giá tích cực, ông Trần Văn Hân - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Tháp Mười (Đồng Tháp) cho rằng, Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT là cơ sở thiết thực để cơ sở giáo dục tổ chức triển khai công tác này bài bản hơn, trong bối cảnh hiện nay còn nhiều lúng túng.
Tuy nhiên, từ thực tiễn nhà trường, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Tháp Mười nhận thấy việc triển khai gặp không ít khó khăn; như công tác phối hợp với các đơn vị bên ngoài chưa hiệu quả, thiếu tính chủ động, đặc biệt trong tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận thực tế tại cơ sở giáo dục và đơn vị nghề nghiệp. Hoạt động tư vấn, truyền thông về phân luồng cho học sinh, cha mẹ học sinh còn hạn chế, nội dung chưa phong phú, hiệu quả của các hoạt động lồng ghép chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, việc phân luồng chủ yếu do cán bộ quản lý, giáo viên kiêm nhiệm đảm nhận nên gặp khó khăn về thời gian, phương thức tổ chức cũng như thiếu thông tin cần thiết; trong khi cơ sở vật chất, kinh phí và tài liệu phục vụ còn chưa bảo đảm.
Bà Trịnh Diệu Hằng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Chu Văn An (Tây Hồ, Hà Nội) nhận định, Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT đã tạo quy định rõ ràng hơn cho công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh. Điểm tích cực là Thông tư nhấn mạnh việc định hướng nghề nghiệp cần được thực hiện sớm và liên tục trong quá trình giáo dục. Tinh thần này rất phù hợp với Chương trình GDPT 2018; trong đó, nội dung hướng nghiệp đã được thể hiện trong Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp xuyên suốt chương trình 4 năm cấp THCS.
Theo bà Trịnh Diệu Hằng, Chương trình GDPT 2018 đã tạo “không gian giáo dục” để nhà trường tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp đa dạng, giúp học sinh được tiếp cận sớm với các lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau. Tuy nhiên, thực tế hiện nay công tác hướng nghiệp chưa được làm bài bản.
Về nguyên tắc, học sinh phải có định hướng nghề nghiệp, từ đó xác định nhóm ngành hoặc tổ hợp môn học phù hợp khi lựa chọn lộ trình ở THPT. Nhưng đa số học sinh đang làm ngược lại: chọn trường THPT trước, chọn tổ hợp môn học tự chọn và lựa chọn ngành nghề thường đến rất muộn.
Hội thảo Hướng nghiệp dành cho cha mẹ học sinh Trường THCS Chu Văn An (Tây Hồ, Hà Nội). Ảnh: NTCC
Đồng bộ giải pháp, thúc đẩy phân luồng đi vào thực chất
Từ thực trạng trên, bà Trịnh Diệu Hằng cho biết, giải pháp nhà trường đang áp dụng là tăng cường mời thêm chuyên gia trong lĩnh vực định hướng nghề nghiệp để học sinh có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về nghề nghiệp, nhận diện năng lực bản thân và khám phá thế giới nghề nghiệp, đặc biệt là học sinh lớp 8, lớp 9.
Với công tác phân luồng, song song tư vấn cho từng học sinh từ phía nhà trường là sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả với các trường cao đẳng, trung cấp nghề trên địa bàn để cung cấp thông tin và thêm lựa chọn cho học sinh sau khi tốt nghiệp THCS.
Trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn về cơ sở vật chất cũng như đội ngũ giáo viên, Trường Tiểu học - THCS A Xing đã tập trung triển khai một số giải pháp “mềm” và tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có. Theo ông Hoàng Minh Đức, nhà trường đẩy mạnh khai thác học liệu số bằng cách sử dụng máy tính có kết nối internet để học sinh tiếp cận các video và bài trắc nghiệm năng lực trên hệ thống trực tuyến của Bộ GD&ĐT, thay vì đầu tư vào các mô hình học cụ tốn kém.
Đồng thời, nhà trường chủ động phối hợp với UBND xã Lìa để rà soát, kết nối với các nghệ nhân, cơ sở sản xuất và làng nghề truyền thống tại địa phương, tạo điều kiện cho học sinh được trải nghiệm thực tế ngay tại địa bàn.
Bên cạnh đó, nội dung hướng nghiệp được tích hợp vào các môn học chính khóa nhằm giảm áp lực về phòng học và thời gian tổ chức các hoạt động riêng lẻ. Ngoài ra, nhà trường tập trung định hướng cho học sinh lựa chọn những ngành nghề phù hợp với nhu cầu lao động tại địa phương hoặc các nghề có chế độ nội trú, học bổng dành cho học sinh dân tộc thiểu số, đặc biệt khi theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Đưa đề xuất, ông Hoàng Minh Đức cho rằng, các cấp quản lý cần ưu tiên đầu tư thiết bị mô phỏng nghề nghiệp và hạ tầng công nghệ thông tin cho các trường tại khu vực xã biên giới nhằm bù đắp sự thiếu hụt về không gian thực hành. Tăng cường tổ chức các chương trình tập huấn trực tuyến thường xuyên về kỹ năng tư vấn phân luồng, được thiết kế phù hợp riêng cho giáo viên và học sinh ở vùng dân tộc thiểu số.
Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp tham gia ký kết hỗ trợ học bổng hoặc cam kết tuyển dụng dành riêng cho học sinh ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn sau khi các em hoàn thành các khóa đào tạo nghề.
Để nâng cao hiệu quả công tác phân luồng, ông Trần Văn Hân đề xuất cần tăng cường sự quan tâm và phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan nhằm giúp học sinh và cha mẹ học sinh tiếp cận thông tin đầy đủ, đa dạng, kịp thời và sát thực tế.
Đồng thời, cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ tham gia công tác phân luồng trong các cơ sở giáo dục phổ thông, cũng như tăng cường đầu tư về kinh phí, cơ sở vật chất. Việc chỉ đạo triển khai cần được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, gắn với các tiêu chí đánh giá cụ thể, rõ ràng và có thể định lượng để bảo đảm chất lượng hoạt động phân luồng học sinh.
“Khó khăn lớn nhất vẫn là quan niệm của cha mẹ học sinh và tâm lý xã hội còn coi học tiếp lên THPT là lựa chọn phổ biến duy nhất; trong khi các hướng đi khác như giáo dục nghề nghiệp chưa được nhìn nhận đầy đủ. Bên cạnh đó, giáo viên làm công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông chủ yếu là kiêm nhiệm nên việc tư vấn chuyên sâu cho học sinh vẫn còn hạn chế”, bà Trịnh Diệu Hằng cho hay.
Học sinh Trường THPT Nguyễn Thị Diệu, phường Xuân Hòa (TPHCM) tham gia chương trình hướng nghiệp năm học 2025 - 2026. Ảnh: ITN
Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tiễn, cần triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và bảo đảm tính thực chất của hoạt động này trong giáo dục.
Bài bản, linh hoạt hơn
Ông Hoàng Minh Đức - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học - THCS A Xing (xã Lìa, Quảng Trị), cho rằng việc ban hành Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT là rất kịp thời, thể hiện tư duy đổi mới theo hướng linh hoạt và thực tế hơn về phân luồng học sinh sau tốt nghiệp THCS.
Trước hết, Thông tư quy định rõ việc bảo đảm công bằng, cơ hội tiếp cận giáo dục cho học sinh ở vùng sâu, xa, biên giới và những khu vực có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn như các trường tại xã Lìa. Quy định cho phép lồng ghép không gian tư vấn hướng nghiệp với các phòng chức năng hiện có, không bắt buộc phải xây dựng thêm phòng mới nếu chưa đủ điều kiện, được đánh giá là phù hợp với thực tế cơ sở vật chất còn hạn chế tại địa phương.
Ngoài ra, Thông tư cũng tạo điều kiện để nhà trường chủ động huy động nguồn lực từ ngân sách Nhà nước cũng như các nguồn tài trợ, viện trợ hợp pháp từ tổ chức và cá nhân, qua đó tăng tính linh hoạt trong quá trình triển khai công tác phân luồng tại đơn vị.
Cũng có đánh giá tích cực, ông Trần Văn Hân - Phó Hiệu trưởng Trường THPT Tháp Mười (Đồng Tháp) cho rằng, Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT là cơ sở thiết thực để cơ sở giáo dục tổ chức triển khai công tác này bài bản hơn, trong bối cảnh hiện nay còn nhiều lúng túng.
Tuy nhiên, từ thực tiễn nhà trường, Phó Hiệu trưởng Trường THPT Tháp Mười nhận thấy việc triển khai gặp không ít khó khăn; như công tác phối hợp với các đơn vị bên ngoài chưa hiệu quả, thiếu tính chủ động, đặc biệt trong tạo điều kiện cho học sinh tiếp cận thực tế tại cơ sở giáo dục và đơn vị nghề nghiệp. Hoạt động tư vấn, truyền thông về phân luồng cho học sinh, cha mẹ học sinh còn hạn chế, nội dung chưa phong phú, hiệu quả của các hoạt động lồng ghép chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Bên cạnh đó, việc phân luồng chủ yếu do cán bộ quản lý, giáo viên kiêm nhiệm đảm nhận nên gặp khó khăn về thời gian, phương thức tổ chức cũng như thiếu thông tin cần thiết; trong khi cơ sở vật chất, kinh phí và tài liệu phục vụ còn chưa bảo đảm.
Bà Trịnh Diệu Hằng - Phó Hiệu trưởng Trường THCS Chu Văn An (Tây Hồ, Hà Nội) nhận định, Thông tư số 16/2026/TT-BGDĐT đã tạo quy định rõ ràng hơn cho công tác hướng nghiệp và phân luồng học sinh. Điểm tích cực là Thông tư nhấn mạnh việc định hướng nghề nghiệp cần được thực hiện sớm và liên tục trong quá trình giáo dục. Tinh thần này rất phù hợp với Chương trình GDPT 2018; trong đó, nội dung hướng nghiệp đã được thể hiện trong Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp xuyên suốt chương trình 4 năm cấp THCS.
Theo bà Trịnh Diệu Hằng, Chương trình GDPT 2018 đã tạo “không gian giáo dục” để nhà trường tổ chức các hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp đa dạng, giúp học sinh được tiếp cận sớm với các lĩnh vực nghề nghiệp khác nhau. Tuy nhiên, thực tế hiện nay công tác hướng nghiệp chưa được làm bài bản.
Về nguyên tắc, học sinh phải có định hướng nghề nghiệp, từ đó xác định nhóm ngành hoặc tổ hợp môn học phù hợp khi lựa chọn lộ trình ở THPT. Nhưng đa số học sinh đang làm ngược lại: chọn trường THPT trước, chọn tổ hợp môn học tự chọn và lựa chọn ngành nghề thường đến rất muộn.
Hội thảo Hướng nghiệp dành cho cha mẹ học sinh Trường THCS Chu Văn An (Tây Hồ, Hà Nội). Ảnh: NTCC
Đồng bộ giải pháp, thúc đẩy phân luồng đi vào thực chất
Từ thực trạng trên, bà Trịnh Diệu Hằng cho biết, giải pháp nhà trường đang áp dụng là tăng cường mời thêm chuyên gia trong lĩnh vực định hướng nghề nghiệp để học sinh có cơ hội tìm hiểu sâu hơn về nghề nghiệp, nhận diện năng lực bản thân và khám phá thế giới nghề nghiệp, đặc biệt là học sinh lớp 8, lớp 9.
Với công tác phân luồng, song song tư vấn cho từng học sinh từ phía nhà trường là sự phối hợp chặt chẽ và hiệu quả với các trường cao đẳng, trung cấp nghề trên địa bàn để cung cấp thông tin và thêm lựa chọn cho học sinh sau khi tốt nghiệp THCS.
Trong điều kiện còn nhiều thiếu thốn về cơ sở vật chất cũng như đội ngũ giáo viên, Trường Tiểu học - THCS A Xing đã tập trung triển khai một số giải pháp “mềm” và tận dụng tối đa nguồn lực sẵn có. Theo ông Hoàng Minh Đức, nhà trường đẩy mạnh khai thác học liệu số bằng cách sử dụng máy tính có kết nối internet để học sinh tiếp cận các video và bài trắc nghiệm năng lực trên hệ thống trực tuyến của Bộ GD&ĐT, thay vì đầu tư vào các mô hình học cụ tốn kém.
Đồng thời, nhà trường chủ động phối hợp với UBND xã Lìa để rà soát, kết nối với các nghệ nhân, cơ sở sản xuất và làng nghề truyền thống tại địa phương, tạo điều kiện cho học sinh được trải nghiệm thực tế ngay tại địa bàn.
Bên cạnh đó, nội dung hướng nghiệp được tích hợp vào các môn học chính khóa nhằm giảm áp lực về phòng học và thời gian tổ chức các hoạt động riêng lẻ. Ngoài ra, nhà trường tập trung định hướng cho học sinh lựa chọn những ngành nghề phù hợp với nhu cầu lao động tại địa phương hoặc các nghề có chế độ nội trú, học bổng dành cho học sinh dân tộc thiểu số, đặc biệt khi theo học tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
Đưa đề xuất, ông Hoàng Minh Đức cho rằng, các cấp quản lý cần ưu tiên đầu tư thiết bị mô phỏng nghề nghiệp và hạ tầng công nghệ thông tin cho các trường tại khu vực xã biên giới nhằm bù đắp sự thiếu hụt về không gian thực hành. Tăng cường tổ chức các chương trình tập huấn trực tuyến thường xuyên về kỹ năng tư vấn phân luồng, được thiết kế phù hợp riêng cho giáo viên và học sinh ở vùng dân tộc thiểu số.
Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích các doanh nghiệp tham gia ký kết hỗ trợ học bổng hoặc cam kết tuyển dụng dành riêng cho học sinh ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn sau khi các em hoàn thành các khóa đào tạo nghề.
Để nâng cao hiệu quả công tác phân luồng, ông Trần Văn Hân đề xuất cần tăng cường sự quan tâm và phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan nhằm giúp học sinh và cha mẹ học sinh tiếp cận thông tin đầy đủ, đa dạng, kịp thời và sát thực tế.
Đồng thời, cần chú trọng nâng cao chất lượng đội ngũ tham gia công tác phân luồng trong các cơ sở giáo dục phổ thông, cũng như tăng cường đầu tư về kinh phí, cơ sở vật chất. Việc chỉ đạo triển khai cần được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả, gắn với các tiêu chí đánh giá cụ thể, rõ ràng và có thể định lượng để bảo đảm chất lượng hoạt động phân luồng học sinh.
“Khó khăn lớn nhất vẫn là quan niệm của cha mẹ học sinh và tâm lý xã hội còn coi học tiếp lên THPT là lựa chọn phổ biến duy nhất; trong khi các hướng đi khác như giáo dục nghề nghiệp chưa được nhìn nhận đầy đủ. Bên cạnh đó, giáo viên làm công tác hướng nghiệp ở trường phổ thông chủ yếu là kiêm nhiệm nên việc tư vấn chuyên sâu cho học sinh vẫn còn hạn chế”, bà Trịnh Diệu Hằng cho hay.
