Cùng với dữ liệu, nền tảng số và trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số đang làm thay đổi cách nhà trường quản lý, dạy học, kiểm tra, đánh giá. Vì thế, yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là đầu tư thêm phần mềm, thiết bị, mà quan trọng hơn là những công cụ đó phải tạo ra thay đổi cụ thể trong hoạt động giáo dục và chất lượng dạy học.
Đó cũng là hướng tiếp cận được Bộ GD&ĐT đặt ra cho năm học 2026-2027. Chuyển đổi số được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên, gắn trực tiếp với đổi mới phương thức quản lý, quản trị, dạy học, kiểm tra, đánh giá và cung cấp dịch vụ giáo dục; việc triển khai phải được kiểm đếm bằng sản phẩm, kết quả và tác động cụ thể.
Để hiện thực hóa yêu cầu này, Bộ GD&ĐT định hướng các nhà trường chuẩn hóa và khai thác hiệu quả dữ liệu; chuyển từ dữ liệu phân tán sang dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung”; từ các phần mềm riêng lẻ sang nền tảng số dùng chung, kết nối, liên thông; từ ứng dụng AI tự phát sang sử dụng an toàn, có kiểm soát và có trách nhiệm.
Trước hết, học sinh phải là người được hưởng lợi từ quá trình này. Một hệ thống dữ liệu được tổ chức tốt có thể giúp nhà trường và giáo viên nhìn rõ hơn quá trình học tập, nhận diện những khó khăn cần hỗ trợ, theo dõi sự tiến bộ, tạo điều kiện để mỗi học sinh có cơ hội phát triển phù hợp. Triển khai học bạ số thống nhất, từng bước hình thành hồ sơ học tập số, hồ sơ học tập suốt đời cũng mở ra khả năng theo dõi quá trình phát triển của người học trên một nền dữ liệu thống nhất.
Với giáo viên, một trong những thước đo rõ nhất là công nghệ có giúp giảm việc hành chính, thao tác lặp lại để dành thêm thời gian cho chuyên môn hay không. Nguyên tắc “dữ liệu cập nhật một lần, sử dụng nhiều lần”, không yêu cầu cung cấp lại hoặc nhập lại những thông tin đã có chính là một yêu cầu rất cụ thể theo hướng đó. Nếu giáo viên phải nhập cùng một dữ liệu trên nhiều hệ thống, làm thêm nhiều báo cáo chỉ vì các phần mềm không kết nối, thì công nghệ khi ấy chưa giải quyết được bài toán của nhà trường mà đang tạo thêm một bài toán mới.
Ở cấp độ quản trị, chuyển đổi số phải giúp lãnh đạo nhà trường có được bức tranh rõ hơn về hoạt động của đơn vị và đưa ra quyết định dựa trên dữ liệu. Đây là lý do Bộ GD&ĐT yêu cầu tăng cường kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu phục vụ quản lý, điều hành, dự báo, hoạch định chính sách và cung cấp dịch vụ trên môi trường số.
Sau cùng, điều cần tránh nhất là biến chuyển đổi số thành một cuộc chạy đua hình thức. Một trường có nhiều nền tảng chưa chắc đã chuyển đổi số hiệu quả. Một lớp học sử dụng nhiều công cụ số chưa chắc học sinh tiến bộ hơn.
Thước đo quan trọng nhất phải là học sinh được hỗ trợ tốt hơn, giáo viên có thêm thời gian và công cụ để thực hiện nhiệm vụ chuyên môn, phụ huynh đồng hành trong giáo dục học sinh thuận lợi hơn và nhà trường nâng cao được năng lực quản trị. Chỉ khi những kết quả đó được thể hiện rõ, chuyển đổi số mới thực sự góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
